Яшлагъа къычырмайгъан нечик болайыкъ?
Яшлагъа къычырмайгъан нечик болайыкъ?
Гьалиги девюрде психологияны, оьз-оьзюн ахтарывну, тарбиялавну тюрлю къайдаларыны гьакъында кёп айтыла. Яшларыбызгъа оьчлю янашагъанда, олагъа уллу зарал гелтирегенибизни кёплер англайдыр. Акъырыв-къычырыв булан гьаракат этме болагъан, сав наслуну оьсдюрмесбиз.
Балабызгъа тавуш этип гьар сёйлеген гезигибиз оланы ругьуна бек яман таъсир эте. Инанмакъ, сюймек, иссилик – инче гьислер, тек ата-ана къатты янашыву ва акъырыгъы булан шо назик аралыкъланы бузмагъа бола.
Негер къычырабыз?
Биз, ата-ана, авлетлерибизге дюньядагъы бары да яхшылыкъланы ёрайбыз, олар саялы жаныбызны бермеге гьазирбиз, сюювюбюз ва гьайын этегеник олагъа бек тарыкъ экенни англайбыз. Амма эсли адамланы кёп яны, яшларына даим акъыра, къычыра, гьатта булайлыкъ яман таъсир этегенни биле буса да. Акъырып, ачувун чыгъартып битип, кёбюсю ата-ана этгенине гьёкюнюп де къала, тек къайтып шолай эте. Биз оьзюбюзню шолай неге юрютегеникни, яш йылларыбызгъа къарап билмеге бола. Гиччиде бизге уллулар нечик янаша болгъан, уруша эдими деп къарма тийишли. Уллулар бар ерде къоркъа эдикми? Уллу бола туруп, яшларыбызны башгъача тарбиялама сюгенибизни англайбыз. Амма гиччиде синген къайдалардан къутулма къыйын ва, оьзюбюз сюймесек де, яшларыбызны биз сезгенни сезеген гьалгъа тюшеген этебиз.
Тувулунгъан гьалдан нечик чыкъма бола?
Психологлар ёрайгъан биринчи таклиф – эришивлюкню бёлюп, «паузагъа» салмакъ. Ачув оьрчюкген заманда, лап яхшысы – тилибизден яман ва яшлагъа аччы тиеген сёзлени айтгъанча, башгъа уьйге чыгъып къалмакъ. Булай этмеге тынч тюгюл, тек эсли адам гертиден де сюйсе, этеген ишин ёрукъгъа гелтирмеге бола. Сонг да, ичигизден оьз-оьзюгюз булан къурдашлыкъ гьалда болсагъыз, яшавну бары да янларына шолайлыкъ яхшы таъсир этер. Психологлар айтагъан кюйде, ич гьалыгъызны «кюйлеме» бажарсагъыз, ойлар да герекли ёлгъа тюшер. Шогъар етмек учун, бир ёрукълу гьалгъа тюшмек яхшы. Масала, кресло-качалкада олтурмакъ яда гьарсинчекде ари-бери чайкъалмакъ къаркъараны гьалын яхшылашдырма бола, яман ойлардан арчылма кёмек эте. Гьислени ёрукълу гьалда тутмакъ учун, теренден тыныш алыв да пайдалы. Шону этмеге къарагъыз. Гьар тыныш алыв ва тыныш чыгъарыв алгъасамай этиле, оьпкелер гьавадан толагъанны сезеген кюйде. Яшгъа акъырмай сакъланмагъа кёмек этеген бирдагъы къайда – ерге басылыв. Бары да агьамиятыгъызны аякълагъа бакъдырыгъыз ва аякъ тюпдгеи кюрчюню гьис этегиз. Аякътюплер бютюнлей жабаргъа басыла, шо гьакъда ойлашыгъыз. Башлап аякъ бармакълагъа, сонг табанлагъа агьамиятыгъызны бакъдырыгъыз. Аякъларыгъыз ер булан тамурлашгъаны йимик бирикгенни гёз алгъа гелтиригиз. Шо тамурланы кёмеги булан, не болса да аякъ уьстде турма болагъаныгъызны сезме къарагъыз.
Яшлагъа акъырмай турмакъ не саялы агьамиятлы?
Акъырыв-къычырыв ва оьчлюк яшлагъа яман таъсир этегени белгили. Ата-анасы оьзлеге гьар акъыргъан сайын, яшлар оьзлени сюймей деп ва биревге де тарыкъ тюгюлдей гьис эте. Айрокъда бу гьал гюнден-гюн такрарлана ва ата-ана яшлагъа не саялы ачувланагъанын ачыкъ этме болмай буса. Багъышламакъны тилемек чи къайдагъы зат. Яшларына акъырмажакъ болгъан ата-ана, оьсюп гелеген аслу насипли болажагъына уллу иш эте. Неге десе бугюнгю яшлар тангала оьзлер де ата-ана болажакъ ва оьз авлетлерин тарбиялама башлажакъ. Яхшылыкъны гёрюп оьсген яшлар, оьзлени балаларын да шо къайдада оьсдюрежек. Инсан булайлыкъны англайгъан болса, яш тарбиялавгъа жаваплы янашып, ондан багъыйлы адам оьсдюрме гьаракат этежек.
