Аз ашамакъ – жагьил къалмакъ

Белгили алимлер сав дюньяда этген ахтарывлары гёрсетеген кюйде, ачлыкъ къаркъарабызда болагъан бары да процеслеге яхшы якъдан таъсир эте.

Ашайгъан ашыбызны аз этегеник булан, биз жагьиллигибизни узатабыз, рак аврувдан сакъланмагъа болушлукъ этебиз, къаркъара да, ругь да чыныгъывлу ва къатты бола. Аз ашайгъанлыкъ къартлыкъны алдын алагъанын айтылгъан алимлер токъташдыра. Аз ашамакъ къаркъара гючню аяп сакълай, клеткаланы ишлевюн яхшылашдыра. Ачлыкъ гиччирек стрес болдура, натижада гормезис деген процес башлана, демек клаткалар оьз-оьзюн жагьил эте. Оьзюбюзню аз ашайгъан нечик этейик, биз чи гиччиден тутуп ашап уьйренгенбиз, шондан леззет де алабыз. Бугюн шо масъалагъа гёре, аз шайгъан болмакъ учун, бир-нече ёрав берейик.

1. Гиччи къызыл бошгъаплар

Ашап къурсакъ тоюп, гёз тоймайгъан гьалны кёплер биледир. Тойгъанлыкъ гёзден гьасил бола, шо саялы тепси къурулгъан кюй бек агьамиятлы. Бола туруп гиччи бошгъаплардан, ичин толтуруп, ашамакъ яхшы. Диетологлар гьисап этеген кюйде, гиччи бошгъап толгъан буса, шо тоймагъа болушлукъ эте. Уллу бошгъап ярты толгъан буса, ач къалгъанман деген ой тувдура. Савутны тюсю де агьамиятлы. Шолай, къызыл тюслю савут иштагьны (аппетит) басылта деп санала. Алимлер шолайлыкъны, къызыл тюс – къоркъунчлукъну белгиси деп англата. Натижада кёп ашамагъа ишьтагьыбыз болмай. Яшыл, сари ва оранжевый тюслю савут буса, терсине, кёп «ашатдырта».

2. Аз ашагъыз

Гьар гюнлюк ишин битдирмек учун, къаркъарагъа кёп аш тарыкъ тюгюл, гьатта ашкъазанны уьч пайдан бир пайын аш, экинчи пайын сув ва уьчюнчю пайын бош къойса да таман. Гьалиги ахтарывлар токъташдырагъан кюйде, шу ёравдагъы аш ашав къаркъара системабыз учун лап къыйышывлу кюй. Диетологлар ёрайгъаны йимик, бир башлап ашны яртысын ашап битип, къаркъарагъа «тынгламагъа» яхшы. Ашкъазан бираз буса да авур болгъан буса, шо 80 процентге толгъан бола.

3. Агьамият тартагъан затланы къойма тарыкъ

Бир къолда – телефон, башгъа къолда – къашыкъ. Муна, артыкъ ашамакъгъа элтеген тынч ёл. Олай да, ашдан агьамиятны телевизор да бакъдыра. Шолар барысы да ашны тюз къабул этивню буза. Натижада тойгъанбыз деген баш майдан гелеген «зенгни» эшитмей къалабыз.

Ондан къайры, тепси къурулгъан кюй де, ашайгъан уьюбюз де нечик ясалгъаны агьамиятлы. Алимлер эки гюп адамлар булан оьтгерген ахтарыв да хыйлы затны англата. Биринчи гюпдеги адамланы шып ва онгайлы таза уьйде ашата болгъан. Экинчи гюпдегилени буса, жыйышдырылмагъан, къавгъалы, даим телефон зенг этеген уьйде ашата. Онгайсыз гьалда ашайгъанлар 10 минутну ичинде шайлы артыкъ аш ашагъаны белгили бола. Онгайсыз гьалда инсан айлана якъда не болуп турагъанны тергевден чыгъарта. Натижада, шолай гьалда ашайгъанда иштагь да, не ашайгъаныбыз да тергевсюз къала.

4. Тюрлю ашлар ашагъыз

Гьар тюрлю салатлар, бишген гьайван эт, арив къызартылгъан тавукъ яда чабакъ, йылны вакътисине гёре емишлер, уьй акъкъатыкъ, бурчакъ ва гьабижай ундан этилген ашлар – муна къаркъарагъа тарыкълы ашлар. Аз аш булан тоймакъ учун, ашыбыз тюрлю-тюрлю де, май булан бай да болмагъа герек. Гелеген жумагъа не аш гьазирленежекни алданокъ билмеге яхшы ва шогъар гёре сурсат алмагъа тюше. Татлиликлер сатагъан ерден гёз къаратмай ва сукъланмай оьтюп болмагъа къаттылыкъ тарыкъ.

5. Зараллы хам-хумну къойма тарыкъ

Кампетлер, печенье, булкалар ва шолагъа ошайгъан ашланы сатып алагъан кюйню къойса яхшы. Эгер телевизоргъа къарайгъанда яда китап охуйгъанда нени буса да чайнамагъа сюе бусагъыз, гесип онгарып морковь, чита, татли бурч яда хыяр онгарып, хырт-хырт деп ашамагъа ярай. Къавгъадан бир ерге тайып чай ичмеге сюе бусагъыз, о-бу татлиликлер алмай, арив иренк алса къолай. Къакъ емишден, арив татувлу отлардан этилген ва шо кюйдеги хыйлы оьзге тюрлю чайлар бар. Булай чайлар ичсегиз, шоколад ва кампетлер унутулуп да къалажакъ.

Аз ашамакъ – жагьил къалмакъ