Къызым – уланпав. Не этмеге тарыкъ?
Къызым – уланпав. Не этмеге тарыкъ?
«Къызымны кёп къурчакълары бар, ону буса шоларда бир аварасы да ёкъ, уланкъардашыны машинлери булан ойнай. Капот ушатмай, шалбар гийип юрюй. Къырда янгыз уланлар булан ойнай, оьзю де «эркек патиш». Къызлар ойнайгъан ишлер булан ону машгъул этмеге къарайман – маънасыз болуп чыгъа. Не этейим?»
Шулай соравлар «аналаны» къатнав гюплеринде кёп ёлугъа. Гертиден де, шолай гьаллар неден башлана, себеби недир? Аслу сорав – не этмеге тарыкъ?
Бу кюйдеги соравлагъа жавап берилегенде яш заманында уланпав болгъанлар ёравлар бере. Олар айтагъаны йимик, жагьил вакътисинде уландай юрюсе де, оьсгенде алышына, сююв гьислени сезе – къыз болмагъа сюе, шалбарны орнунда капот гие, аш биширмеге уьйрене, гьатта юрюйген кюю де башгъа бола. Гертиден де, аслу гьалда шолай болма да бола. Амма масъала бара-бара тая буса да, гиччи къызлар неге уланпавгъа айланагъанны себеплерин ахтарып къарайыкъ.
1. Масъала агьлюден башлана.
Эр-къатынны бириси яда ата-ана экиси де улан туважакъ деп бозара, тек къыз тувуп къала. Ата-ана тувгъан къызын къабул этсе де, амма оьзлер де билмейген кюйде гьёкюнчлюгю баласына чыгъа. Ол буса, атасы яда анасы бозаргъан уландай юрюте оьзюн. Башгъа кюй – улан туважакъ деп умут этген ананы къызы булан аралыгъы тюзелмей, атасы булан къыз бек арив къыйыша: машини булан бирче долана, ону-муну ярышдырмагъа къарай, уландай гийине. Бирдагъы кюй – къызны уллу уланкъардашы бар ва ата-ана уьйренип къалгъан кююнде гиччи авлетин де улан йимик оьсдюре. Шолай гезиклерде къызгъа къыз экенин даим эсине сала турма тарыкъ. Къызлар уландай эркин болмай. Къыз къыргъа чыкъмай, уьйде мунгайып турмагъа герек деп чалына. Уланкъардаш буса, орамда ойнап леззет ала. Шолай гьалгъа ичинден къаршылыкъ билдирип, къыз улангъа ошамагъа къарай ва оьзюн уландай юрюте. Дёртюнчю кюй де бар – къыз анасына ошамагъа къарай. Шолай ана герти тиштайпагъа онча да ошамай: шалбар гийип айлана, хасияты къатты, бары да ишде башчылыкъны къолгъа алмагъа къаст эте. Булай къатынгъа къызы ошаса, тамаша болма тюшмей.
2. Тувмалы хасияты.
Къыз уланъяшгъа ошайгъанлыгъыны бирдагъы себеби – ону тувмадан жагь хасияты барлыгъы. Ол чарс яш ва чарчымлы къылыгъына гёре тынч турмай, даим чабывулда. Оьзге къызлар йимик къурчакъ ойнайгъаны ону чарслыгъын басылтмагъа болмай. Шолай къызлар кёбюсю гьалда бир ерде турмайгъан жагь, къагьруманлы ва парахатлыкъны билмейген инсанлар бола. Хасиятына гёре, олар бирт де тынч турмагъа болмай.
3. Айланасында аслу гьалда уланъяшлар.
Бир-бирде орамда ойнайгъан яшланы кёбюсю уланлар бола. Къызлар буса аз. Шолай абзарларда къызьяш оьзге къызлар булан къурдашлыкъ юрютмеге болмай къалса, огъар уланлар ювукъ болажакъ. Билебиз чи гьатта уллулар да эргиши-эргиши булан, къатынгиши-къатынгиши булан къыйышмай къалмакъ бар. Шолай болгъан сонг, къыз уланъяшлар булан рагьат къатнар, къурдашлыкъ тутар ва уланлар ойнайгъан оюнлагъа къошулар, олар этгенни этер.
Нечик янашмагъа тарыкъ?
Кюйге къарагъанда, булай гьал тувагъан гезиклерде айрыча янашывгъа гьажатлыкъ ёкъ. Къызыгъыз оьзюн шолай не саялы юрютегенни билмеге къарагъыз. Заманда бир (масала, байрам гюнлер) къызгъа арив капотлар савгъат этигиз ва огъар шо гийим нече де къыйыша деп айтыгъыз. Сонг да, къыз ушатагъан спорт секциягъа язмагъа ярар ону: мисал учун, юзюв яда гимнастиканы сайлама бола. Ол шолагъа юрюп башласа, жагьлыгъын, энергиясын спортгъа багъышлар, къызланы арасындан оьзюне янгы къурдашлар да табар.
Эгер къыз анасына ошамагъа къарай буса, ана оьз-оьзюне тергев берсин ва юрюйген кююнде, хасиятларында алышдырмагъа герекли зат бармы, деп ойлашып къарасын. Къатты хасиятлы ана бираз йымышакъ тиштайпа болмагъа къараса, къыз да огъар гёре алышынар. Къыз атасына ошамагъа къарай буса, ата къызына ол арив капотлар гиеген кюйню ушатагъанын айта турсун. Эгер уланлар эркин деп ойлаша буса, къызгъа къыз болмакъны арив янларын гёрсетип англатмагъа тийишли болур.
Къыз башгъа кюйню къабул этмей, иш этип улангъа ошамагъа къаст эте, оьзюне улангъа йимик янашмакъны тилейген янгыз шо заманда ону яшлар учунгъу психологгъа гёрсетмеге, ону гьалына багьа бердирмеге дурус болар. Булай гезикде, балики, ону эндокринный гьалына тергев этмеге тарыкъдыр. Бу касбуну юрютеген докторну кёмеги тарыкъ болмакъ бар.
Аслу гьалда психологлар шуну таклиф эте: олар нечик буса да, къавгъалымы-иннемей турагънымы, талышагъанымы-тюгюлмю – башгъалыкъ ёкъ – къызларыгъызны сююгюз. Озокъда, не иш этмеге яхшы, неден сакъланмагъа тарыгъын олагъа ачыкъ этигиз. Авлетлеригиз булан арив аралыкъ тутмагъа уьйренигиз, къатнагъыз, масъалаларына гиришигиз. Шолай этмеге болсагъыз, не масъала да чечилмей къалмас.
