Оьз гьайын этмек агьамиятлы
Оьз гьайын этмек агьамиятлы
Отуз йылдан артыкъ болагъан бир тиштайпа бели бек авруй деп доктордан кёмек излей.
Рентген суратгъа къарагъан сонг, доктор булай билдире: аркъа сюекни дисклери еринден тайышгъан, чартламакъ да бар ва мекенли къарав, сав этив тарыкъ. Доктор къатынгишиге аркъасы авуртъан болгъанмы деп сорай. Амма ойлашгъан сонг да, аркъагъа булай уллу зарал, гюч этилген кюйню ол эсине гелтирмеге болмай. Дагъы зат айтма билмей, къатынгиши: «Яшавум къуру чабывул булан байлавлу, балики, чаба туруп, шолай бир гезик урунуп, эс этмей къйогъанмандыр», – дей.
Тамаша иш, тек болма да ярай ва савлугъуна зарал гелтиреген ва парахат яшама четим этеген ишлени не зат эсден тайдыра экен?..
Чабывуллу яшав
Гьалиги дюньяда, кюйге къарагъанда, болгъан чакъы кёп чапмагъа, айланмагъа тарыкъбыз. Болуп турагъан ишлерден артда къалмас ва гьатта озмагъа къарамакъ учун, бары да янны тергевню тюбюнде сакълама къарайбыз. Биз эргишилеге гьар гюнлюк бир-бир ишлени тапшурма сюймейбиз, оьзюбюз бажарабыз деп ойлашабыз, ярышгъа чыкъгъандай чалтлашабыз, натижада бузулма-тёгюлме аз къалабыз. Токътап: «Къайда чабасан?» ва «Не учун чабасан?» – деп оьзюбюзге сорав берейик. «Бары да затгъа етишмек учун!» – деп жавап бере бусакъ, бираз аста къоюп: «Чаба туруп не ишлени ва нечик этмеге бола?» – дегенге ойлашайыкъ. Чаба туруп уьй къуллукъну битдирмеге боламы? Чаба туруп эрибизни разилигин алмагъа боламы? Чаба туруп яшланы оьсдюрмеге боламы? Чаба туруп ишлеме бажарыламы? Чаба туруп ибадатгъа берилмеге боламы?
«Бары да затгъа» етишмеге бажарылмайгъанны эрте-геч англама тюшежек. Етишмек учун къаст къылма тарыкъ да тюгюл, неге десе биз «бары да зат» учун яралмагъанбыз. Шо саялы етишмеге герек ишлени сиягьына биз гьакъылгъа къыйышагъан, лайыкълыларын къошмагъа тарыкъбыз. Шоланы кютегенде буса, «чапмай», англап этсек яхшы болур. Аслусу – шо сиягьгъа оьз-оьзюбюзню къошмагъа унутмайыкъ.
Бир-бир маршруткаларда ажайып билдиривлени гёрмеге боласан, онда: «Гьайдавчуну етти къолу ёкъ, алгъасамай, гезик булан гьакъ акъчаны беригиз», – деп чыдамлыгъы ёкълагъа язылып бола. Лап шо кюйде, бизин де етти къолубуз ёкъ. «Мен оьгюз де дюрмен, эшек де дюрмен, эргиши де, къатынгиши де – менмен», – деген илянкъы сёзлер бизге бирт де къыйышмай. Биз – тиштайпаларбыз. Биз асил жанларбыз. Кёплерибизге оьз гьайын этмеге уьйренсе яхшы болар эди. Неге десе, бизин савлугъубуздан, бизин ич гьалыбызны яхшылыгъындан агьлюбюзню парахатлыгъы да, гьалы да гьасил бола.
Къаркъара савлукъ
Гьар къатынгиши тюкенлеге, базарлагъа бара, тек барыбызны да алгъан юкню, авурлукъну уьйге ерли етишдирежек кёмекчиси ёкъдур. Шолай заманда яндавурда эргиши ёкъ буса, алынгъан малны оьзюбюз сюйреме герекбиз. Амма сюйремей, дёгерчикли уллу сумканы къоллама ярай чы! Гёрюнюшлю, онгайлы ва аслусу – авурлукъну ташыма кёмек этеген алай арив кёмекчи. Гьатта канзилеге минмек учун онгай этилгенлери де бола. Сан-саныбызны ва бютюн савлугъубузну аявлама кёмек этеген шолай сумкалар саялы къаркъарабыз бизге уллу баракалла билдирер.
Савлукъ ва кеп-гьал яхшы болмакъны кюрчюсю – заманындагъы ва герек чакъы юху санала. Къатынгишилер учун юхудан тоймакъ бек агьамиятлы. Юхуну къоюп, къаркъарагъа не йимик заманда авур этмеге ярай? Янгыз ажайып агьамитялы вакътилерде! Шоланы арасына не гирмей? Артыкъ заман ишлемек, эгер ачдан оьлюп бармай бусагъыз ва гьакъ тёленмеген саялы, яшайгъан еригизден къуваламай буса. Соцсетлерден чыкъмай турмакъ, телевизоргъа багъып къалмакъ да савлукъгъа тенг гелмес. Гечени ортасында яшны дарсларын этмеге урунма тюшсе? Озокъда, кёбюсю ана бир затгъа да къарамай яшыны гьайын этме башлар. Амма булай кёмек ананы юхудан айырмагъа герекмей, демек къаркъарагъа зиян этме герекмей. Яш да, агьлюдеги оьзгелер де ана темирден этилмегенин, ол ял алмагъа, герек чакъы юхлап, гюч жыймагъа тарыкъ экенин билмеге тийишли. Дагъы ёгъесе ананы гьар ишге къуршамакъ, ондан бир токътавсуз пайдаланып турмакъ огъар гьюрметсиз янашагъан болур.
Аш ашавгъа да герек чакъы агьамият бермеге тарыкъ. Шо не демек бола? Ёл уьстде, чаба туруп, къолунга къаршы гелгенни авзунга ташлап турмакъ къыйышмай. Шону орнунда алгъасамай, олтуруп ашамакъ, ашайгъан аш къаркъарагъа пайдалы ва татув якъдан кепине гелеген кюйде болма тарыкъ.
Ругь савлукъ
Гьалиги девюрде, айрокъда къайдагъы янгылыкълар бек къарсалатагъан заманда, шо хабарланы заралындан сакъланмакъ учун бизге гьаракат этмеге тюше. Биз, тиштайпалар, эшитеген яман хабарлагъа бек талчыгъабыз. Шо саялы, бола туруп, биз нерва системабызны аявлама герекбиз. Бизге яман таъсир этеген ишлени арасына, яман хабарлардан къайры, эришив ва къавгъалав да гире.
Яш заманында инфаркт алгъан уллу чагъындагъы бир къатынгиши, ол бар ерде къардашлары къавгъалама башлайгъанда, оланы уьйден къувалап: «Магъа рагьатлыкъ тарыкъ, барып башгъа ерде эришигиз», – деп айтып, кепине гелеген, хошун гётереген ишлеге бериле болгъан. Докторлар ол 40 йылгъа ерли де етишмес деп айтса да, натижада бу ажай 90 йыл яшагъан болгъан. Оьз гьайын этив, рагьатлыкъ излев ва пашман ойлардан сакъланыв огъар мунчакъы йыл яшама кёмек этген.
Шо саялы яшав бизин къоркъутгъанча, ажжалны гёленткиси гёрюнгенче, оьз гьайыбызны этмеге уьйренейик.
