ТИШТАЙПАЛАНЫ ДЮНЬЯСЫ

ТИШТАЙПАЛАНЫ ДЮНЬЯСЫ

Яшлар татли затдан къайрыны ашамагъа сюймей! Не этейик?

Эртен шоколад паста булангъы булка, тюшде печенье, сонг татли «сырок» ва сок, гече буса – торт гесек. Къайсы яш сюймес булай ашны? Амма эс этгенсиздир, уьйде татлиликлер кёп болгъан сайын яшлар пайдалы ашланы ашамайгъан бола ва емишлер, овошлар тийилмей къала. Алма, гьармут хабылмай еринде къалыр, янындагъы кампет хаба бошамай туруп. Яш да, татлилик де нечик аралы болмагъа болагъанны гьакъында бугюн бирбир ёравлар бермеге сюебиз.

1.Татли биширигиз!

Пайдалы ва татли ашлар кёп барны яшлагъа гёрсетигиз. Озокъда, гьар эртен каш, тюшде къуру шорпа буса, яш кампетге харманажагъы тамаша тюгюл. Оьсюп гелегенлеге багьалы ва сийрек ашлар тарыкъ тюгюл, аз-маз къужурлу гёрюнюшню гьайын этмек де таманлыкъ эте. Масала, емишлер, къоз яда къакъ емишлер булан безендирилген каш, маймунгъа ошатылып этилген къуймакъ, ажайып кюйде гесилген алма тепсиге салынса – яшланы агьамияты да уянар, гьамангъы аш да тамаша болуп гёрюнер.

2.Гюнде бир татлилик

Татлиликни къачан ашажагъын яш оьзю сайласын: эртенми, тюшдеми яда гече. Къайсы татлилик ашажагъын да оьзю сайласын, тек шо гюнде бир болмагъа герегин къатты кюйде билсин.

3.«Газировкагъа» уьйде ер ёкъ

Пакетлердеги соклар, газ булангъы татли сувлар, лимонадлар, коктейллер кёп шекер къошулуп этиле. Не этерсен дагъы? «Газировканы» толу кюйде гери урмагъа да болмасбыз чы. Шону орнунда гиччиден тутуп яшлагъа яхшы ашны сайлап уьйретмеге чи болабыз. Шекерни орнунда бал къошуп уьйде де этмеге бола чы татли сувлар, лимонадлар. Сыгъып сок чыгъартмакъ да алай арив къайда. Яшлар шону этеген кюйге къарамагъа сюе, кёп сююп ичме де иче. Емишден сыгъып этилген сокну татуву тюкенден алынгъанындан эсе шайлы къолай ва бек пайдалы бола.

4.Шекерден айрылмагъа къарайбыз

Бир-бирде уллулар яшлардан эсе татлиге бек амракъ. Оьсюп гелеген наслу буса, уллулар этегенни эте. «Биз ону ашамайбыз», «Бизин агьлюде «газировка» ичилмей – о бек татли». Агьлю шу къайдалагъа гёре яшайгъанны яшлагъа да сингдирмеге тарыкъ, шо заман олар бу татлиликлеге гёзю къарамайгъан болажакъ.

5.Витаминлени гьакъында унутмагъыз

Яшлар не йимик буса да бир сурсатгъа тартылагъанны, шону артыкъ ушатагъанны гёрсегиз, ону къаркъарасында бир-бир витаминлер етишмей болмагъа болагъанны билигиз. Шо саялы бола туруп, яшлагъа герекли витаминлер берип, шо якъдан оланы «языкъ» къоймагъыз.

6.Кампетни орнунда агьамият беригиз

Бир-бирде яшлагъа герек чакъы агьамият берип болмагъанда, биз шону орнунда оланы авзун кампет булан «япмагъа» къарайбыз. Бирче ойнамагъа, геземеге яда оьзге иш этмеге сюймесек, яшгъа: «Ма сагъа кампет», – деп башыбыздан тайдырабыз. Амма яшларыбыз сав ва аврумай оьсгенни сюе бусакъ, бу къайдадан къутулмагъа герекбиз.

Уьй тазалавну нечик сюейик? Пайдалы беш ёрав!

Бир-бирде уьй тазалав уллу къыйынлыкъгъа айлана. Гьар къатын, айрокъда яшлары барлары, оьзлени душмангъа къаршы тургъан янгыз асгерчи йимик гьис этедир: нас савут-хаба, яйылгъан оюнчакълар, чанг сибирив, опуракъ жувув, итив урув – барын да ёкъ этмеге тарыкъ. Уьй хозяйка учун бу битмес къуллукълар. Энни тёбенде бу ажайып къыйын ва ахырыарты ёкъ ишни бираз буса да енгиллешдирмекни ва «къужурлу» этеген кюйлени гьакъында айтайыкъ.

1.Багъыйлы алатлар

Эсги болгъан сибиртки ва гьакендез, йыртылгъан чюпюрек – булай «кёмекчилер» уьй тазалавгъа бакъгъан иштагьны тюбюкъарадан ёкъ этмеге бола. Шо саялы уьй къуллукъгъа урунгъанча инг алдын тазалав алатланы янгыртса яхшы болур. Бола туруп янгы электрик алатланы да бу ишге къошса, дагъы да яхшы.

2.Тазалайбыз ва гьакъыллы болабыз

Шыплыкъда яда яшланы къавгъасында уьй тазаламагъа ялкъывлудур. Жабарны жувмагъа яда чанг сибирмеге шайлы да къужурлу болур, эгер «наушниклерден» таба китапгъа тынгласа, о-бу ваъзагъа къулакъ асса яда телевизордагъы берилишге аз-маз агьамият берсе. Пайдалы ва леззетли ишни бирикдиреген кюй болур.

3.Айлана якъны янгыртыв

Ашуьйдеги хали даим нас бола, дивандагъы яйыв чанггъа бата яда тепсини уьстю къыйын жувула буса – шоланы барысын да алышдырмагъа, янгыртмагъа кюй излемеге илиякълы болур. Демек, айлана якъны къолдагъы имканлыкъгъа гёре, заманда бир башгъа этмеге бажарылса, уьйню ичи янгыртылгъандай гёрюнежек.

4.Таза этеген алатланы сайлав

Гьалиги заманда уьй тазалайгъан алатланы нече тюрлюсю бар. Оланы хыйлылары яшавну шайлы енгиллешдирмеге бола. Бириси сан да гёрмей печни уьстюн йыртыллата, башгъасы тюбю гюйген ялгъавну гьали сатып алгъандай яп-янгы эте. Гьар ким де ахтарып къарап, оьзюне къыйышагъан, оьзюне тарыкълы тазалайгъан алат алмагъа бола.

5.Борчланы пайлав

Яшланы лап гиччи заманындан тутуп тазалыкъгъа уьйретмеге тарыкъ. Аз затлардан башламагъа ярай – орунун жыймакъ, яйылгъан оюнчакъларын бир ерге салмакъ, оьзюню хабасын жувмакъ – этмеге къыйын ишлер тюгюл. Озокъда, яшлар этеген ишин уллулар йимик шоссагьат тетиксиз этмеге болмас, тек бара-бара уьйренип къалажакъ. Яшлар уьй тазалавгъа гиччиден къошулса, низамлы да болур, этилген къуллукъну хадирин де билер, палхус да болмас.