Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери  

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

6-нчы бёлюк. Савлукъ – инсанны байлыгъы.

24-нчю дарс. Адамны тыш гёрюнюшю.

Исбайы гёрюнмекни агьамиятлыгъы

Ислам дин инсанны тыш гёрюнюшю арив болмакъны гьайын эте. Есибиз Аллагь ﷻ адамны лап яхшы ва гёзел кюйде яратгъан.

Бусурман гишиге таза ва багъыйлы опуракъ гиймеге яхшы. Пайхаммарны ﷺ бир гьадисинде шо гьакъда булай айтыла: «Тазалыкъ – динни яртысы» (Муслим). Башгъа гьадисде: «Опурагъыгъызны тазалагъыз ва арив гёрюнюшлю болугъуз…» деп айтыла (Абу Давуд). 

Опуракъ – Аллагьны ﷻ ниъматы, ону булан инсан ялангъачлыгъын яшыра ва безене. Кёп тюрлю гийим бергени саялы, Яратгъаныбызгъа разилик билдиребиз: къыш, яз, яй ва гюз вакътилеге къыйышагъан опуракъдан пайдаланабыз. 

Опуракъ пелен ерге ва чакъгъа гёре гийилмек агьамиятлы. Бир опуракъны охума барагъанда гиебиз, башгъасын – къонакълай барагъанда яда гьавагъа чыкъгъанда къоллайбыз. Сапарда бусакъ, онглу башгъасын гиебиз.

Уьйдеги заманда да уьстюбюз-боюбуз багъыйлы болмагъа тарыкъ. Ожакъдагъы гийимибиз простой болса да, таза болмагъа герекли.

Адамны тыш гёрюнюшю исбайы болма герек дегенде, опуракъдан къайры, ону къаркъарасы, чачы, тырнакълары, тишлери де таза болма тарыкълы. Оланы гьайын этмей къойма ярамай.

Опуракъ гийивню эдеплери

1. Опуракъны таза кюйде сакъламакъ.
2. Батдырмай сакъламакъ, гьатта ашайгъанда да.
3. Опуракъны хас къутукълагъа салып яда илмеклеге илип жыймакъ.
4. Опуракъны ер-ерге ташлама ярамай.
5. Тюймелени салып, чалывланы байлап юрютмек.
6. Опуракъ гиегенде онг якъдан гийме башлай, чечегенде сол якъдан чече.
7. Таза ва итив урулгъан опуракъ гийип юрюмек.
8. Аякъгийимлени гьар заман оьз ерине салмакъ.
9. Оьзю булан даим явлукъ юрютмек.

Бусурман адам опуракъ гиегенде, ол тазасын сайлап ала ва онг якъдан гие туруп, шу дуаны охуй: «Альгьамду лиллагьи-ллази касани гьаза-ссавба ва разакъанигьи мин гъайри хавлин мини ва ла къувватин».

Абу Ханифа ан-Нуъманны  яшавундан

Абу Ханифа ан-Нуъман  – белгили бусурман алим. Ол дин илмуланы бек билеген адам болгъан, о замангъы лап билегенлен алимлени алдында охугъан.

Бу арив бетли, исбайы гишини сёйлейген кюю де адамланы агьамиятын тартагъан кюйде болгъан. Абу Ханифа  тыш гёрюнюшюню гьайын этип, арив опуракъ гийип, атир ийислер себип юрюй болгъан. Ол оьтген ерден атир ийис кёп заман къала болгъан.

Абу Ханифа  оьз къолу булан къазангъан ашны ашай болгъан. Шо саялы бираз сатыв-алыв да юрютген. Гелиминден оьзюне тарыкъ чакъын къоюп, къалгъанын Абу Ханифа  билим алагъанлагъа оьлеше болгъан.

Бир гезик Абу Ханифа  жагьил уланы янында олтургъан. Ол улан бек ярлы гийинген. Абу Ханифа  огъар кёмек этме сююп, булай деген:

– Шу халчаны гётер ва шону тюбюнде тапгъанынгны ал оьзюнге.

Улан халчаны гётерип, ону тюбюнде кёп акъча таба. Абу Ханифа  огъар:

– Шо акъча сагъа болсун, арив опуракъ алып, оьзюнгню гьайынгны эт, – дей.

– Магъа акъча тарыкъ тюгюл, – дей улан. – Есибиз Аллагь ﷻ магъа рагьмулу ва байлыкъ берген.

– Эгер Аллагь ﷻ сагъа гертиден де рагьмулу буса, неге шоллайлыкъ гёрюнмей дагъы? Неге сен Ону рагьмулугъун яшырасан?! – деп Абу Ханифа  сорай. – Пайхаммар ﷺ айтгъан бу сёзлени сен билмеймисен дагъы: «Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ Рагьмусуну гьызын Оьз къулларында гёрмеге сюе»? (ат-Тирмизи). Къурдашынгны пашман этмес учун, сен оьзюнгню тыш гёрюнюшюнгню исбайы этме герексен…

Гьасиллер

Бусурман адамны къылыгъы йимик тыш гёрюнюшю де арив болмагъа тарыкъ. Яманлыкъдан ари таягъанда инсанны хасиятлары яхшыгъа айлана. Къаркъарасыны ва опурагъыны гьайын этип тазалыкъда сакълай буса, адамны тыш гёрюнюшю багъыйлы бола.

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ инсанлагъа опурагъын тазалыкъда юрютмеге буюргъан. Бир гезик ол нас уьстю булангъы пелен гишини гёрюп:

– Опурагъын жувмакъ учун шу адам сув тапмагъанмы экен? – деп сорагъан болгъан.

Таза ва итив урулгъан опуракълы гишиге гёзюнг къарама сюе. Инсанны тыш янына къарап, ону агьлюсюню ва динини гьакъында багьа бере. 

Олай да, Расулуллагь ﷺ чачны гьайын этмеге де чакъыра болгъан ва:

– Чачы бар гиши олагъа абурлу янашсын (гьайын этсин), – деген (Абу Давуд).

Шолайлыкъ булан, ол бизге инсанны опурагъы даим таза, тыш гёрюнюшю буса, къарама арив тиердей болмагъа герекни англатгъан. Пайхаммар ﷺ опуракъ сайлайгъанда акъ ва яшыл тюслерин арив гёре болгъан. 

(Давамы гелеген номерде)

Бу бетни А.Байгереев онгаргъан