Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери  

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.

10-нчу дарс.

Уллулагъа гьюрметли янашыв

Ислам дин уьйретеген кюйде, оьзюнден уллулагъа, билими барлагъа яда ругь насигьатчылагъа гьюрметли янашмагъа тийишли.

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ уллулагъа гьюрметсиз янашмакъдан сакъланмагъа чакъыра болгъан. Расулуллагь ﷺ булай айтгъан: «Янгыз экиюзлю гиши (мунапикъ) уьч адамны сан этмей: башына акъ гирген бусурманны, билими барны ва адилли имамны» (Табарани).

Бизин битимибизге, къылыгъыбызгъа гёре, оьзюнден уллугъа, къарт адамлагъа ва терен гьакъыллы инсанлагъа абур-сый булан янашмагъа тийишли. Улллугъа гьюрметли янашыв – арив къылыкъны белгиси.

Уллулагъа гьюрмет этмекни гьакъында Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гиччилеге рагьму этмейген ва оьзюнден уллулагъа да, билими барлагъа абурсуз янашагъанлар бизден тюгюл» (ат-Тирмизи). 

Уллулагъа абур-сый гёрсетмек – жагьил адамны лап яхшы хасиятларындан санала. Уллулагъа абурсуз янашмакъ буса, инсанны тарбиясы ёкъну гёрсете. Уллу чагъындагъылагъа абур этмейгенликни аслу себеби – уялыв ёкълукъ. Шо гьакъда Пайхаммар ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Уялмакъ – яхшы ишлерден» (Муслим).

Агъалагъа ва оьзюнден уллу къызардашлагъа ата-анагъа йимик гьюрметли болмагъа тюше. Гьадисде шо гьакъда булай айтыла: «Агъаланы инилени алдындагъы борчу, атаны авлетлерине бакъгъан борчу йимик» (Байгьакъи).

Уллулагъа бакъгъан эдеплер

1. Оьзюнден уллу адам гирип гелегенде эретурмакъ.
2. Оьзюнден уллу адамгъа даим ер бермек: уьйню ичинде, транспортда.
3. Орамда уллу чагъындагъы адамлагъа кёмек этмек, авур югюн алып ерине етишдирмек. Тилегенче къарамай, кёмек этмеге тарыкъ.
4. Сёйлейгенде авазын гётермекден сакъланма тарыкъ, уллуланы сёзюн бёлмеге де яхшы тюгюл.
5. Не йимик буса да бир иш башлай буса, уллулар булан гьакълашмакъ яхшы.
6. Адамлагъа яхшы гёзден ва рагьмулу къарамакъ.

(Давамы гелеген номерде)

А.Байгереев