Яш бусурманны эдеплери
Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.
17-нчи дарс. Уруну гьакъында.
Уруну арты къурудур (айтыв)
Ислам динни кюрчюсю – яхшы къылыкъгъа чакъырыв ва яман мердешлерден сакъланыв. Динибиз бек гери урагъан ишлени бириси – уручулукъ.
Уручулукъ – гишини малына ес болмакъ ва шо бек авур гюнагьлардан санала. Инсан гишини малына ес болмагъа герекмей: шо мал бусурманныкими, имансызныкими – башгъа тюгюл.
Гишини малын сорамай алмагъа бирт де ярамай, алгъан буса, тез къайтармагъа тарыкъ. Ислам дин адамны малын бек абурлай ва бек якълай.
Тюкенде, базарда ону-муну сатып алагъанда, сатывчу янгылыш болуп, къайтагъан акъчаны (сдача) артыкъ къайтармагъа яда тёленген гьакъдан малны кёп бермеге бола. Шолай гезиклерде алывчу шо дурус берилмеген акъчаны яда кёп этип берилген малны есине къайтармагъа тарыкъ, неге десе шо гишини малы ва ону огъар ихтияры ёкъ.
Гюч булан алынгъан малны да есине къайтармагъа тарыкъ ва малны къоллагъан саялы да гьакъ тёлемеге тюше. Эгер алынгъан мал бузулса, шону гьагъын тёлемеге яда сав кюйдеги башгъа шолайысын бермеге тийишли.
Эгер пелен адам нени буса да урлагъан буса, шону тез-тез есине къайтармагъа ва товба этмеге герек. Тобва этмек – урлангъан малны есине къайтармакъ ва ондан да, Аллагьдан ﷻ да, этген иши саялы, оьзюн гечмекни гьакъында гьакъ юрекден тилемек демек бола. Эгер урлангъан мал харжланып битген, бузулгъан, къалмагъан яда заман гетип багьасын тас этген буса, урлагъан гиши есине шо тас этивлени къайтармагъа тарыкъ, ол шондан гечмеген буса. Гечген буса, шо саялы Аллагьгъа ﷻ макътавлар этмеге тарыкъ.
Бары да затны гёре ва эшите
Бир юртда етим къалгъан эки агъа-ини яшай болгъан. Олар бек ярлы яшай. Бир-бирде гьатта ашама ашы да болмай. Бир гезик олар хоншудагъы бавгъа емиш урлама тюше. Урламакъ уллу гюнагь экенни билсе де, ачлыгъындан олар урлама токъташа. Бавгъа гиргенде агъасы терекге мине, инисин къаравуллама къоя. Гиччиси терек тюпде турагъанда, уллусу емиш жыймагъа башлай. Ёкъ ерден яшланы гиччиси:
– Агъа, тюпге тюш, бизге къарап тура! – деп къычырып йибере.
Ол къоркъа туруп, тез тюпге тюше ва:
– Ким къарай бизге? – деп сорай.
Иниси авазын аста этип:
– Аллагь ﷻ, – деп жавап бере.
Къуръанда Есибиз Аллагь ﷻ булай айта (маънасы): «Ол (Яратгъаныбыз) бары да затны гёре ва эшите» («Анакъ» деген сура, 26-нчы аят). Уялып, агъа-ини дагъы урламайгъан бола. Агъасы иш табып, гьалал ёлда къазанмагъа башлай, иниси буса, огъар кёмек эте.
(Давамы гелеген номерде)
