Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери  

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.

11-нчи дарс. Гьюрмет – бары да затны аслусу

Али уллулагъа абур этмеге уьйренген кюй

Али орамдан йылай туруп бара. Агъылагъан гёзьяшларындан ол оьзюне багъып гелеген Салимни эс этмей. Йылайгъан къурдашын гёрюп, Салим:

– Али, негер йылайсан? Сени хатирингни ким къалдыргъан? – деп сорай.

– Бирев де хатиримни къалдырмагъан, – дей Али.

– Негер йылайсан дагъы?

– Улланам уллулагъа абур этмеге уьйренмей туруп уьйге къайтма, деп айтды. Шогъар уьйретеген школа ёкъ буса, къайдан уьйренейим дагъы?

– Сибир гёзьяшларынгны, Али. Мен сагъа кёмек этермен.

– Гертиден де, кёмек этежекмисен?

– Озокъда, этежекмен. Сен бир-нече кюйге уьйренме герексен. Муна, эсде сакъла: уллулагъа ёл бермеге, оланы алгъа чыкъмагъа къоймагъа, абурлу сёйлемеге герек ва гезекленип сёйлеме, къарыв къайтарма, ёлдашынга йимик аркъасына къакъмагъа ярамай, аслусу буса – олар айтагъангъа къулакъ асма тарыкъ.

Салим билегенге Али тамаша бола, гьатта авзун ачып къала.

– Бигь, мунчакъы зат! Сен оланы барысын да эсде сакъламагъа нечик болдунг?

– Мен арив къылыкълагъа уьйренмек учун межитге юрюймен, – деп Салим англатды.

– Магъа да яраймы сени булан шо дарслагъа бармагъа? – деп Али билмеге сюйдю.

– Озокъда, ярай. Энниден сонг бирче баражакъбыз.

Къурдашы булан сёйлеп битген сонг, Али уьюне алгъасай. Ол межитге бара туруп, тарбиялы болажакъман деп улланасын сююндюрмеге сюе. Али ёлда Анисат ажайгъа ёлугъа, ол хоншу орамда яшай ва чакъда бир булагъа къонакълай геле. Анисат ажай авур сумкалар булан бара болгъан, кюйге къарагъанда базардан гери къайта. Али ичинден: «Гьали тергеп къарайым, Салим уьйретгенлери эсимде къалгъанмы экен».

Къарт ажайгъа ювукъ гелип, Али:

– Ассаламу алейкум, Анисат бажив! Къоркъмагъыз, мен сизге тиревлю сёйлемежекмен. Аркъагъызгъа тенглиме йимик де къакъмажакъман, – дей.

– Ва алейкум салам, Али, сонг дагъы не этежексен? – деп ажай иржая.

– Сонг да, мен сизге алгъа чыкъмагъа къояжакъман. Не зат буса да, ёрасагъыз, шогъар къулакъ асажакъман. 

– Бек арив! – деп Анисат ажай макътай ону. – Шону не учун айтасан магъа?

– Улланам уллулагъа абур этмеге уьйренмей туруп уьйге къайтмагъайсан деген эди. Нечик эсигизге геле, мен шогъар уьйрендинми?

– Али, сен къатгъан затсан, тек сюйсенг, мен сагъа бир ёрав берер эдим.

– Озокъда, сюемен!

– Авур юк булан барагъан къарт ажайгъа дагъа гезик ёлукъсанг, сен огъар шоланы етишдирмеге кёмек эт. Яхшымы?

– Озокъда, яхшы! – деп Али сёз бере. Бираз ойлашып:

– Мен сизге гьали кёмек этмеге боламанмы? – деп сорай.

Шолайлыкъ булан, Али сумкаларын уьюне етишдирмеге Анисат ажайгъа кёмек эте. Савлукъ ёрап, ол насипли кюйде уьюне чаба ва болгъан ишни гьакъында айтмагъа алгъасай. Юрегинден Али улланасы оьзюне рази болажагъын биле.

***

Бусурман адам уллулагъа гьюрметли янашар, олагъа абур этер. Расулуллагь ﷺ уллулагъа гьюрметсиз янашмагъа къоймай болгъан. Гьюрметсиз янашыв – мысгъыллав, яман сёйлев, уллулар бар ерде оьзюн эрши тутув, уллуланы айыплайгъанлыкъ.

Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Эгер жагьил адам оьзюнден уллу гишиге, ону чагъына абур этип, гьюрметли янашса, Есибиз Аллагь ﷻ шолай адамгъа, ол оьзю уллу болгъанда, абур этежек адамны йибережек» (Тирмизи).

(Давамы гелеген номерде)

Бу бетни А.Байгереев онгаргъан