Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.

12-нчи дарс. Къурдашлыкъны эдеплери.

Герти ювукълукъ

Ислам динде гьакъ къурдашлыкъ уллу къыйматлыкъгъа санала. Яхшы адамлардан оьзюне герти ювукъ сайламакъ бек агьамиятлы. Адамлар булан яхшы болмакъ, адиллик юрютмек, олагъа илиякълы янашмакъ, къурдаш ва къардаш аралыкъланы сакъламакъ – инсанны къылыгъын арив болмакъгъа гелтире.

Бусурманар къардашларын ва къурдшаларын сюе, абурлай. Шо – гьакъ къардаш сююв бола. Дин къардашын ва къурдашын бусурман адам янгыз бир Аллагь ﷻ учун сюймеге тарыкъ. Шолай инсанлар учун, Есибиз женнетде айрыча ер онгаргъан.

Пайхаммар ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Сюювюне, рагьмулугъуна ва языкъсынывуна гёре, бусурманлар бир къаркъара йимик: бир саны авруса, юхусу къачып, иссилиги гётерилип, къалгъан къаркъара шону гьис эте» (аль-Бухари).

Дин къардашына бакъгъан сююв бек къыйматлы ва шогъар болагъан зувап ажайып уллу. Шо гьакъда гьадисде булай айтыла: «Аллагь ﷻ учун деп, Ер юзюнде къардаш сююв булан бир-бирин сюйген адамлар, Къыямат гюн Аршны салкъынында болажакъ» (Муслим).

Къурдашлыкъны эдеплери

1. Бир-бирине кёмек этив. Бусурман адам къурдашына къолу, сёзю, маялары булан кёмек этежек ва ону гьалын, къыйынын енгил этмек учун къаст къылажакъ. Къурдашындан ону гючю етмейгенни талап этмеге ярамас.
2. Гьакъ юреклик ва аркъа таяйгъанлыкъ. Къурдаш сырларынгны аман сакълар ва бирт де артынгдан сёйлемес.
3. Намуслукъ ва инамлыкъ. Къурдаш даим гертини айтар, гьатта шо яман тие буса да. Къурдашгъа сырланы чечмеге ярай. Къурдашгъа толу кюйде инанмагъа бола.
4. Гечме бажармакъ ва тынглап болмакъ. Тарыкъ болгъанда герти къурдаш айтгъан сёзюнге тынглар ва гьажатлы заманда гечмеге бажарар. Гьар кимни де хаталары болагъанны эсде сакъламагъа тийишли. Юрекде ачув сакъласа, гьакъ къурдашлыкъны юрютмеге болмас. Къурдашгъа инанмакъ – бек агьамиятлы иш. Тынглап болмакъ – къурдашны асил хасияты.
5. Кёмек ва гьайын этив. Къурдаш кёмекге гьазир ва гьайынгны этмеге бажара. Яхшылыкъда да, яманлыкъда да ол даим табылар. Къурдаш ювукъ адамыны тапшурувун кютер ва гьакъыллы ой берер. Ол къайтарыш боларгъа къарамай, кёмегин гьакъ юрекден эте.

Ким булан къурдашлыкъ тутмагъа тарыкъ?

1. Билими барлар булан. Бу адамлар оьмюрюн илмугъа багъышлагъан.
2. Асил адамлар булан. Къурдашыны кемчилиги болса, олар шо гьакъда тувра бетине айтар, артындан сёйлемес ва нукъсанлыкъны ёкъ этмеге кёмек этер.
3. Къоччакъ ва игит адамлар булан. Олар булангъы къурдашлыкъ лап герти ювукълукъ. Къурдашлыкъдан булай адамлар оьзлеге пайда излемей.
4. Яхшы къылыкълы адамлар булан. Эгер инсанны хасияты яман буса, ачувлангъан заманда ол эрши иш этмеге бола.

Бир-биревню янын тутмакъ – бир затдан да къоркъмай турмакъ

Атасы уланларына къыйышып яшамагъа буюрса да, олар тынгламай болгъан огъар. Бир гезик сибиртки де гелтирип, ол яшларына: «Сындырыгъыз шуну!» – дей.

Агъа-инилер нечакъы къаст этсе де, сибирткини сындырып болмады. Шо заман ата сибирткини чечип, гьар чубугъун сындырмагъа бере. Уланлар тынч кюйде айрылгъан гьар чубукъну сындыра. Ата авлетлерине сонг булай айта:

– Сиз де шолайсыз: къыйышып бирче яшасагъыз, сизден бирев де уьст болмас, тек эришип ва айрыча яшасагъыз, сизин ким де басылтмагъа болур.

Гьасили

Къурдаш – тарыкъ заманда кёмекге гележек бек ювукъ адам. Къурдаш булан сырланы чечмеге, яхшыны, яманны гьакъында айтмагъа ярай. Къурдаш бирт де алдатмас ва ташламас. Тарыкъ болгъанда ол даим къырыйынгда болажакъ. Оьзюнге нечик янашгъанны сюегенде йимик, къурдашгъа да шолай янаш.

(Давамы гелеген номерде)

А.Байгереев