Гьар затны оьз вакътиси бола
Будильник сав уьйге занг къычыра. Мурат ону эшитип уяна, тек толу кюйде турма болмай. Башгъа уьйде ана уьй къуллукъ юрютеген авазлар эшитиле.
– Мурат, бугюн школада «линейка» болажакъ. Геч къаласан! – деген ананы тавушу яшны къулагъына етише.
Мурат гёзлерин ача. Ол 1-нчи сентябрь гелгенине инанып битмей: гюзню биринчи гюню ва охув башлангъан вакътими? Уьч айлыкъ каникуллар не тез оьтдю! Алдындагъы ахшам геч болгъанча ойнай туруп къалгъан саялы, юхудан тоймагъан ва тёшекден айрылма нече де къыйын бугъар.
Не буса да улан орундан турма къарай ва бир башлап аякъларын жабаргъа сала, сонг туруп, жувунма бара. Гюзгюге къараса – юхудан тоймагъан, бюрюшген сыпат. Огъар чы линейкада гюллер булан оралып турмагъа биргине-бир сагьат къалгъан.
– Ярайгъан зат тюгюл, – дей, гюзгюге къарап Мурат оьз-оьзюне.
Ана айланып, тепси де онгарып битген.
– Ашамай гетмегиз, ашамасагъыз тюшге ач болажакъсыз, – деп, ол яшларын ашама чакъыра.
Мурат ва ондан алда тургъан ва юхудан тойгъан къызардашы София ашама олтура. Заман аз къалгъан саялы, ана къызыны чачын ол ашап турагъан кююнде эшме башлай.
– Ана, бек гьалеклимен, – дей къыз. – Школагъа барагъан вакътим де гелди!
– Къарсалама, – дей Мурат. – Бир жумадан юхудан тоймакъны гьакъында ойлашажакъсан. Мен чи гьалиден тутуп шогъар ойлашаман.
– Заманында ятып юхласанг юхудан тояжакъсан, – деп, къызардашы Муратгъа ёрав бере.
– Тюппе-тюз айтасан, балам, – деп, ана шогъар рази бола.
Линейка школада алай арив оьте. Шо гюн Муратгъа бир тёбе янгы китаплар бере: математика, физика, химия, география ва оьзге дарслардан. Бу ажайып китаплагъа къарап: «Буланы нечик охуюм?» – деп, Мурат ойлаша къалды.
Уьйге къайтгъанда, Мурат къолуна телефонун да алып, диванда ташланып ята.
– Китапланы гьайын сонг этермен, магъа гьали ял алма тарыкъ, – деп, Мурат оьзюне маслагьат эте.
София буса, оьзюню китапларын аявлап, тахчагъа тизе.
Эс этилмеген кюйде эки сагьат гете. Шо заманны ичинде улан телефонгъа багъып, бир зат да этмей.
– Мурат, – деп, ону къызардашы чакъыра, – бираздан ата гележек, сен буса уьстюнгню де чечмединг, китапларынгны да ерине салмадынг.
– Булай тез гелеми дагъы! Мен чи ял алмакъ учун ярым сагьатгъа ятгъан эдим. Башым авурта.
– Сен телефонгъа бакъгъанынг эки сагьат бола! Шо заманны ичинде бары да ишни этип битдирме болар эдинг.
Шо мюгьлетде буланы янына анасы гелип:
– Гьы, балам, янгы охув йылда охума гёнгюнг нечикдир? – деп сорай.
– Мен не этежегимни язып онгардым, – деп, София билдире. – Ана, къара, охумакъ учун да, ял алмакъ учун да айрыча заман белгиледим.
– Къоччакъ зат барсан, къызым. Мурат, сени ишлеринг нечикдир?
– Мен гьали де охувгъа гиришип битмедим ва ажайып кюйде юхлама сюемен.
Ана иржая ва яшларыны къырыйында олтура.
– Сиз уллу болгъансыз ва заманыгъызны нечик юрютме герекни билесиз. Гьакъыллы кюйде харжлама тарыкъ заманны. София, муна сен гьазир болдунг, къачан дарслар этежекни, ял къачан алажакъны ва къыргъа не заман чыгъып ойнажагъынгны билесен. Тез ятып юхудан тоюп, эртен турма да сагъа тынч болажакъ. Мурат, сагъа буса охув болжалгъа кюйленме къыйын, неге десе язны узагъында геч ятып, геч туруп уьйренгенсен. Янгы кюйге чыкъмакъ учун сагъа заман тарыкъ болажакъ. Заманында ят, къызардашынга къара. Тангалагъа гьазирленме герек затланы ахшам этип онгар. Школадан къайтгъанда аш аша, сонг бираз ял алып, дарслар этмеге башла. Ял алмакъ дегенде телефонгъа багъып къалмакъ деген тюгюл, телефон бирден-бир арыта. Неге тюгюл биз ял алабыз деп эсибизге геле, гьакъыкъатда буса, баш май токътамай ишлей. Сонг буса аслу ишге къарыв къалмай. Шо саялы лап биринчи гюнден башлап сёйлешейик: гьар затны оьз вакътиси бола. Школа чабып алгъасап кютюлеген иш тюгюл, мунда низам ва жаваплыкъ тарыкъ.
– Яхшы, ана, мен къаст этермен, – деп, Мурат кюстюне.
– Озокъда, тынч болмас, тек къасткъылса, не муратгъа да етишме бола. Эринмей, ялкъмай ишлеме тарыкъ.
Школа охувну низамы:
- Дарслар этилип битгенде, телефонгъа багъышлангъан заман – 30–40 минут буса таман.
- Дарслар этегенде лап къыйынындан, авурундан башла, неге десе баш майынг арымагъан ва къыйын масъаланы чечмеге бола.
- Уллу доклад, ажайып иш тапшургъан буса, шону артгъа, ахырынчы гюнге салма. Уллу масъаланы бир-нече бёлюкге бёлюп, гьар гюн шондан бир гесегин эт.
- Дарслар этегенде телефонну къой. Бир ишден башгъасына чыкъмакъ учун баш май арый. Шо саялы этеген ишинг де осал болар, арыма да тез арыжакъсан.
