Яш бусурманны эдеплери

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

4-нчю бёлюк. Охугъуз ва билим алыгъыз.

9-нчу дарс.

Муаллимге гьюрметли янашыв

Муаллим болмаса, билим алмагъа бажарылмай. Илмуну сакълайгъан, охутагъан ва билим береген адамлар болмаса, халкъ авам кюйде къалар эди. Шо саялы муаллимлени не заманда да абуру болгъан. Илмугъа уьйретеген, билим береген ва билим яягъан муаллимлер охуйгъанланы гьакъыл якъдан оьсмекге, яхшы болмакъгъа элте.

Муаллимден охувчулар билим алмагъа болур, эгер огъар гьюрметли янашып, абур эте буса.

Муаллимге этилеген эдеплер:

1. Охувчу муаллимине салам биринчи бере.
2. Муаллимден ихтияр алмай туруп, охувчу класгъа гирмеге ва чыкъмагъа герекмей.
3. Муаллимни сёзюн бёлмеге, ону булан эришмеге ва ол бар ерде тавуш гётерип сёйлемеге тюшмей.
4. Муаллимге «сиз» деп сёйлеме тарыкъ. Муаллим сёйлейгенде аста болма тарыкъ, олтурагъанда юваш турмагъа тийшли, ол бар ерде кюлемеге яхшы тюгюл. Муаллим булан сёйлейгенде, илиякълы ва гьюрмет булан жавапланмагъа тарыкъ.
5. Дарсгъа гелегенде охувчуну тыш гёрюнюшю таза ва онгайлы болмагъа тарыкъ, палхус кюйде турмагъа герекмей.
6. Дарсны вакътисинде къырыйында олтурагъан башгъа яш булан охувчу сёйлеме герекмей. Айтма сюегени бар буса, муаллимден ихтияр алып сёйлеме тюше.
7. Муаллим гирип гелегенде огъар абур этип, эретурмагъа ва салам бермеге тарыкъ. Муаллим чыгъагъан гезикде де, огъар абур этип, эретурмагъа тарыкъ.

Гьасили:

Билимли ва охугъан болмакъ учун китаплардан пайдаланмакъ таманлыкъ этмей. Билим алывда бизге муаллимлер кёмек эте.

Абур ва гьюрмет – бары да затны аслусу экенни эсде сакъламагъа герекбиз. Муаллимге абурлу янашмаса, охувдан пайда болмас.

Охувчуну аслу мурады – билим алмакъ ва билимине гёре яшав къурмакъ.

Биринчи муаллим

Бир гезик Халит школагъа, биринчи класгъа янгы юрюме башлагъан иниси Амир булан бирче уьйде болгъан. Олар школаны, охувну ва муаллимни де, охувчу яшны да аралыгъыны гьакъында сёйлей, шону агьамиятлыгъын айта. Лакъырыны барышында, лап биринчи муаллим ким болгъангъа гёре, яшланы арасында эришив тува. Халит айтгъан кюйде, уьйретеген биринчи Мугьаммат Пайхаммар ﷺ болгъан. Агъа-инилер бу къужурлу темагъа эришеген вакътиде оланы янына уллатасы геле. Баласыны балалары сёйлеме тапгъан теманы билгенде, уллата шону бек ушата ва оланы сёзюне къошула.

– Гьакъыл тёбелер шу мени балаларым! – дей ол. – Гьакъ кюйде, Пайхаммар ﷺ бизин уьмметибизде лап биринчи муаллим болгъан. Сыйлы Къуръанда шулай маънасы булангъы аятлар бар: «(Бары да затны) яратгъан Есингни аты булан оху. Инсанны (къан) тююрден яратгъан. Оху, неге десе Есинг – лап чомарт. Ол (инсанны) къалам булан (язмагъа) уьйретген. Ол инсанны билмейгенине уьйретген» («Аль-Алякъ» деген сура, 1–5-нчи аятлар).

Аявлу яшларым, шундан англашылагъаны йимик, бизин муаллимибиз Мугьаммат Пайхаммар ﷺ адамланы уьйретмеге башлагъанны ва муаллимге гьюрмет этмеге чакъыра болгъанны билебиз. Ол билим алывну къыйматламагъа ва халкъ арада билим яймагъа да чакъыра болгъан.

– Уллата, шо нечик этиле? – деп Амир билмеге сюе.

– Муаллим деп бизге пайдалы билим береген адамгъа айтыла, – деп уллата жавап бере. – Шо саялы биз ону къыйматламагъа, абур этмеге ва огъар тынгламагъа герекбиз. Ондан къайры, муаллим дарс англатагъанда огъар яхшы тынгламагъа ва айтгъанын этмеге тарыкъ. Муаллимге агьамият этегеник – огъар гьюрмет этеген бола.

(Давамы гелеген номерде)

А.Байгереев