Ашамакъ – яшамакъдыр
Ашамакъ – яшамакъдыр
Яшлар бавундан къайтып гелген Паша ашюйге гиргендокъ, чабып барып, гьар заман да атасы олтурагъан бийик шанжалгъа да минип аркъасын таяп токътады.
Тек ол анасы гьазир этип къойгъан тепсидеги ашгъа гиришмеге алгъасамады. Алдына салынгъан экмек гесекге сама узатылмады. Сукарада къашыкъны айландырып, бурчакъ шорпаны чопура туруп, гёзлерин айырмай терезеге къарата. Орамны эки де ягъына яп-яшыл болуп битген отда, емишини кёплюгюнден иелип къалагъан ёл ягъада оьсген кюреге терекде, ари-бери юрюйгенлерде къулагъы болмаса да, ол хыйлы заман гёзлерин лип этмей ойгъа батды.
Уьйлени чарлакълары оьзлени гёрмеге къоймайгъан сийрек агъачлыкълары булангъы тав башланы гёз алдына гелтирди. Яшлар бавунда оьзлени сакълайгъан Аминат баживю: «Бизин юртдагъылардан эсе бийик тавлар да бола. Дюньядагъы лап да уллу Эверест тавну бийиклиги 5 минг метрден де артыкъ. Гьар къайсы тав да юз-минг йылланы боюнда оьзюню оьсювюн токътатмай. Гьар гюн сайын биразгъа буса да оьсюп тура», – дейгени эсине тюшюп: «Адамлар чы ашагъанда оьсе, бой сала. Бу тавлар да не ашап сама оьсе экен?» – деп де ойлашды. Шо саравгъа жавап тапмай, ол гёзлерин юмгъанда, атасы ва анасы оьзюне шо баягъы кюреге терекден де бийик ва мазаллы болуп гёрюнюп, бир мюгьлетни ичинде кинода йимик бирден ёкъ болуп да къалды.
Артда да юхудан уянгъан адам йимик сесгенип, ол дагъы чыдап болмай, гёзлерин юм-чум этип, окъалай туруп, оьзюню гиччи къызашы Алинаны юхлатып, ашюйге гирген анасына багъып:
– Абам, айт дагъы, адам ашагъан сайын оьсюп турагъаны гертими? – деп, оьзюн къыйнайгъан соравну берип къутулду.
– Озокъда, герти, балам, – деп сесленип, ашамагъа иштагьландырмагъа сююп:
– Уллугъа да, яшгъа да ашамай турмагъа ярамай. Ашамай анасын
инжитеген яшлар да, бир де тораймай кёсе кююнде къала, – дей туруп, савут-сабаны жувмагъа урунду.
– Яхшы, абам, яшлагъа ашамагъа тарыгъы англашыла. Оьсюп уллу болгъан агъавлагъа да, баживлеге де ашама негер тарыкъ? Бир токътамай ашап турса, олар уьйлени эшиклеринден гирмеге болмайгъан кюйде мазаллы да, тереклер йимик бийик де болуп къалмаймы дагъы? – деп, Паша оьзюню соравуна берилеген жавапны ачыкъ этмеге къарады.
Шо заман анасы этип турагъан ишин къоюп, бетъявлукъгъа къолларын да сибирип, ону ягъына гелип, къучакълап олтуруп:
– Вая, балам, тарыкъсыз юз тюрлю сорав булан башынгны авуртдуруп турмайлы, бисмилла да айтып, алдынгдагъы ашны сувутмай ашасанг къолай, – деп ону яягъындан оьбюп алды.
Тек анасы айтгъангъа рази болуп къалмай, Паша:
– Мен ойлашагъан кюйде, бир де ашамай къойгъан къолай, – деп алдындагъы шорпадан толгъан сукараны оьзюнден ариге теберип:
– Абам гёресен чи, абим нечик бийик болуп къалгъан. Ол гьар гюн ашап турса, бирден-бир оьсюп, къапудан гирмеге болмай, орамда къалажакъ, – деди дагъы да.
Ол шолай сёйлеп турагъанда, ишден къайтып гелеген атасы ашюйге гирип гелип:
– Сен шолай неге айтасан, балам? – деп сорап, Паша айтагъан сёзлени эшитгенин билдирди.
– Айтмай не этейим дагъы? Къара чы, сени башынг бираздан пурхагъа тиежек. Шолай болса, сен къапудан оьтюп болмай, орамда къалажакъсан. Абам да оьсюп, бой салып йиберсе, магъа уьйде яп-янгыз турмагъ тюшежек, – деп, йыламсырап йиберди.
– Тынгла гьали магъа, а яш, айтайым, англатайым, – деп, атасы ону къучагъына алып олтурмагъан буса, Паша шо заман йылап къоймагъа да гьап-гьазир эди. Тек ол атасына къулакъасып тынглап токътады.
– Билип къал, балам, бир адам да оьмюр боюнда оьсюп турмай. Бир вакътисинде – жагьил чагъында бой салып токътай. Мазаллы болуп, генгине де ким буса да оьсмей. Мен бойгъа-сойгъа мазаллы да, бийик де болсам да, къатанкъы йимик бизин хоншудагъы Гьамит агъайны арыкъ экенге тамур-тамуру гёрюнюп тура. Ол буса, оьмюрге десенг, менден хыйлы уллу. Башгъаланы сагъа айтып авара да болмайман, ажайынг булан дадайынг да, анайынг булан атайынг да, мени агъаларым, инилерим, анангны уланкъардашлары – сени агъавларынг оьсюп, оьзлени башлары кёклеге чыгъып гетмеген чи! Оьзюнг де гёрюп турасан, – деп, еринден туруп, яшны оьрге чююп-чююп йиберди. – Яшгъа да, уллугъа да гьар гюн эртен де, тюшде де, ахшам да оьзю тойгъанча ашамаса ярамай. Неге тюгюл, ашагъан сайын адам сангъа толгъандан къайры да, гючлю де къуватлы да, ишлемеге, уьй къуллукъгъа айланмагъа гёнгюллю де бола. Уллулар да айтгъанлай, ашамакъ учун яшама тюгюл, яшамакъ учун ашама тарыкъ, – деп де къошду.
Паша буса атасыны йымыртгъалар йимик къатгъан жымчыкъ этлерин къысып-къысып, ону гючюн тергеп къарап:
– Гьали англадым, абим. Ашамаса бир де ярамай экен. Шо гьакъда магъа абам да айтгъан эди. Шолай буса сизге: абим сагъа да, абам сагъа да кёп-кёп ашама тарыкъ. Ашамайман деп энниден сонг оьзюм де къайдан айтайым! Мен де ашап-ашап уллу яш боларман. Не берсенг де ашажакъман, абам, йымышакълар, сокъта, долма, кюрзе, гьалпама, къуймакъ, гьатта къалмукъ чай болсун, бирин де айырмасман… Абим, сеники йимик гючюм болгъанын мен де сюемен. Тек ашайгъанда, вёрегиз, бизин къапулар генг болса да, эшиклер тар экенин бир де эсигизден тайдырмагъыз, – деп буварып, ол атасын да, анасын да кюлетди. Шо гюн ахшам ол ата-анасы булан бирче тепсиге олтуруп, къакъ эт салынып этилген бир сукара бурчакъ шорпаны да басып ашап чыкъды. Къумукъ ашланы гьакъында атайы айтып уьйренген шиъруну гёнгюнден чартлатып охуй туруп, оьзю юхлайгъан уьйге багъып юрюдю:
Бал булан басылгъандай
Бары да къумукъ ашлар.
«Берекет берсин!» – деп де,
Бал татып ашай яшлар.
Аш хапма олтургъангъа
Мен де къашымны тюймен.
Гьар ожакъда, гьар уьйде,
«Берекет болсун!» – деймен.
