Алтын гьалкъа
Алтын гьалкъа
Аявлу, яшлар бугюн сизге пагьмулу язывчу Агьмат-агъай Устархановну бирдагъы хабарын печат этебиз. Маънасын англажакъгъа да шекленмейбиз…
Рашатны анасы Пирзанат сыйыр фермада ишлей. Ону алмагъа танг булан бюркенчик машин геле. Къабакъ алдан машинни узун тартып къычырта. «Тез бол, ёлдашланы къаратма», – дейген зат.
Пирзанат шо къыставулда юхлайгъан яшларын гезик булан оьбе. Улланасы Алпият умуй да, шо вакъти туруп, намазгъа айлана. Ол уллу къаркъаралы, уллу эринли, толгъан къатын. Къалгъан санлары сав буса да, бутлары авруй болма ярай, гьар гюн эртен умуйну агьы-зигери кёп бола. Бираздан ону канты уьзюлюп токътай, иш гюн башлана. Гиччи эгизлерин яшлар бавуна берелер. Улланасы булан Рашат къала. (Яшланы атасы Саладин комбайн булан къотан авлакъланы будайын басмагъа гетген).
Тавукъ-мишиклени ашатгъан сонг, булар хасилеге сув тёкме гирише.
– Гюн къызгъынча, сугъарып, сонг казаласа, топуракъны дымы узакъ сакълана, – дей умуй Рашатгъа.
Улланасы татавулдан бир къайтгъынча Рашат эки къайта. Ону къолунда гиччирек къалыкъ педирелер. Умую буса, уллу педирелер булан лавлай туруп, аста геле. Орталап да битгенче Рашатны эки де балагъы сыкъма-сув болгъан.
– Пакарсыз айланасан, бу недир балакъларынг, орамгъа алгъасайсандыр гьали, – дей Алпият умуй. Яш, гьали эс этгендей, энкейип, балакъларын сыгъа, уьстге чююре.
– Бар гьали, балам, Амирбек агъавланы баягъы гиччи казасын алып гел, – деди улланасы бираздан.
Рашат барып гелди де:
– Умуй, казаны сиз алгъан эдигиз, ёкъ дей, – деди.
– Вёв, эрши болдукъ эллеге, гьейлер, берилмей къалдымы экен дагъы? Тез изле гьали!
Онда къара, мунда къара, Амирбек агъавланы гиччи казасы, гертиден де, гьабижайланы арасындан табылды.
– Иллагьи я, иллагьи я, айыплы болдукъ, – деп умуй сёйлене туруп казаны олай-булай айландырып къарады.
***
… Рашат ойнап гелгенде, Алпият умуй, сюнкю тюшюрюп, хамур баса тура эди.
– Умуй, умуй, билип бол, къолумдагъы не зат экенни билип бол, – деп, юмурукъгъа къысылгъан къолун алгъа тутуп токътады.
– Не билейим, балам, гёрсетмей туруп, – деп, улланасы онча хапар этмей, хамурну ийлеп тура.
– Къара, умуй, гьалкъа! Алтын гьалкъа. Ёлдан тапдым, бирев де гёрмеди, – деп, Рашат къолуну аясындагъы алтын гьалкъаны гёрсетди.
Алпият тамаша болуп:
– Къайдан тапдынг? – деп сорады.
– Бригадир Солтанланы янындан тапдым, – деди яш, тавушун аста этип.
Ол къатын, дагъы гьеч зат сорамай, газ печни къайтарды, алгъасап сюнкюню уьстюн япды.
– Юрю гьали, сорав этейик, – деп, башына саргъылт гюлмелдисин байлап, уьстю къумач енгил мачийлерин гийди, эшиклени беклеме гиришди.
Умуйну айланышын Рашат ушатмай:
– Муну чу мен мамабызгъа бермеге сюемен, – деди.
– Балам эрши затны айтма! Гишини затын уьйде сакъласа – есине элтип бергинче йылап тура дей, – деп умуй тынглама да сюймейди.
– Ким йылай?
– Шо гишини малы йылай, муна шу ай гьалкъа йылай, – деди Алпият умуй, гертиден де йылайгъанын гёрген йимик.
Булар орам булан бригадир Солтанлагъа тюзлендилер. Бригадир Солтанланы «Жигулисини» салкъынында ятып болгъан экен ити. Яшыртгъын хабагъан хасияты бар экен, капирни, чыгъып гелегенде хапарсыздан чомулмасмы. Тишлери онча батмаса да, Солтанны уланы машини булан докътургъа элте. Рашатгъа укол да эте, бутун да байлай. Сонг буланы уьюне де етишдире. Шолай итни байламай къойгъанына есилери бек гьёкюнчлю.
Рашатгъа диванда таянмагъа ер онгарып, Алпият янгыдан ашгъа гиришди.
Самурсакъ, балики, дарман болур, – деп ол, Рашатгъа исси чапелек булан къаймакъ тузлукъ этип берди.
Яшгъамы яда оьзюню юрегине маслагьат этмек учунму, умуй «яхшы болду», «муну да бир яхшылыгъы бардыр», – деп, нече керен де айтды.
…Гелини Пирзанат фермадан ахшам геч къайтды. Анасын гёргени булан Рашат, сююнчю айтагъандай:
– Мама, мама, мени бутумну ит хаптды, – деди.
– Гьы? Не ит? Къайда? – деп анасы гьалекленип, тизлеринден чёгюп, яшны байлангъан бутун эки де къолу булан тутду.
– Онча авуртмай, мамам айтайымы, мен бир алтын гьалкъа тапгъан эдим, – деп башлады Рашат.
– Вуя, умуй, сен этгенни воллагь гиши этмес, табылгъан гьалкъаны алып чыкъмасанг, тутуп Сибирге чи йибермежек эди, – деп, Пирзанат къарсалай.
Ахыры къоймагъанда, Алпият:
– Гьей, аста къой гьали, ойнама баргъанда хапмагъан, урлама баргъанда хапмагъан – гишиге яхшылыкъ этмеге баргъанда хапгъан, – деди.
