Гишини югени
Гишини югени
Аявлу яшлар, бугюн сизин ажайып язывчу Агьмат Устархановну яратывчулугъу булан таныш этмеге сюебиз.
Агьмат Гьажиевич Устарханов 1927-нчи йыл Эрпелиде тувгъан (Буйнакск район). Колхозда чалышгъан. Буйнакск педучилищени охуп битдиргенде башлапгъы класланы муаллими болуп ишлеген. Сонг заочно къайдада Дагъыстан учитель институтну тарихи факультетинде охуп, диплом алгъан. Агьмат Устарханов – хабарлар ва повестлер булангъы тогъуз жыйым китапны автору, шону ичинде яшлар учун да. Ол Россияны язывчуларыны Союзуну члени, Дагъыстанны ат къазангъан муаллими. «Къайратлы загьмат учун» деген медаль ва Антон Чеховну эсделигиндеги медаль булан савгъатлангъан. Язывчу 2017-нчи йылдан берли арабызда ёкъ. Аявлу яшлар, бугюн Агьмат Устархановну яшлар учун язгъан хабарын печат этебиз сизге.
***
Къайда барсам да, анам гьар заман магъа:
– Балам, гишини югенинден сакъ бол, – деп айта эди.
– Анай, «гишини югени» деген недир ва неге шондан сакъланмагъа герек? – деп мен огъар бир гезик сорадым.
– Эгер сагъа кимесе бирев югенин такъса, сени ат йимик о якъгъа да, бу якъгъа да элтежек, аркъанга минип юрюжек ва гьатта сюйсе, сабангъа егежек, – деп анам англатды.
– Нечик егежек? Ким егежек?
– Ким болсун? Сагъа юген такъгъан гиши…
Бир гезик гьабижай тартмагъа тарыкъ болуп, анам мени юртну тирмени ишлейми деп билмек учун йиберди.
Тирменге бармагъа деп уьйден чыкъдым ва ёлда къурдашым Баммат ёлукъду. Къол тюбюнде ону гиччи балтасы, къолунда буса зурнайы бар эди.
– Мен сагъа бир затны айтайым, тек сен шону биревге де айтмагъайсан, – деп Баммат сырын чечме сюйдю.
– Айт, недир шо?
– Биревге де айтмажакъмысан?
– Сёз беремен!
– Гьасан-тёбе деген тавда бир тюлкю яшай, мен ону инин тапдым. Шогъар ювукъ болуп, зурнайны сокъма башласам, инден эки тюлкю бала чыгъа. Гьы? Нечик аривдюр олар! Шоланы гёрме сюйсенг, юрю мени булан.
– Мени тирмен ишлейми-ишлемейми деп къарамагъа йиберген чи.
– Мен о якъдан гелемен, тирменни тавушу эшитилмей.
Мен де огъар инандым, ким сюймей зурнай согъулгъанда инден чыгъагъан тюлкю балаланы гёрмеге?
Биз Гьасан-тёбеге етишдик, уьстюне минип, алгъа юрюдюк, тек тюлкю яшайгъан инни гёрмедик ва мен тамаша къалдым.
Тобургъу-бет деген ерге етишгенде Баммат магъа бир зат да англатмай, балтасы булан сибирткиге чубукълар гесмеге башлады.
– Къайда сени тюлкю балаларынг? Сен мени алдатдынгмы? – деп мен акъырдым.
– Гьа-гьа-гьа! Тах инандынг! Алданмагъа сен шонча да гиччи яшмысан? Жанлар макъамланы сюймей, – деп Баммат бек кюледи. – Бу якълагъа янгыз бармагъа сюймей эдим.
– Ялгъанчысан сен, – деп мен гери къайтмагъа башладым.
Ёл бойда Бамматгъа ачувум чыкъгъан кюйде юрюдюм.
Топ ойнайгъан ерге етишгенде, къарайман, яшлар ойнамагъа жыйылгъан.
– Гьей, Акъай, гел бизин булан ойнамагъа, бир адам етишмей, – деп олар мени чакъырды.
– Сюймеймен! – деп олагъа къычырдым.
– Токъта! Капитаныбыз боларсан! Не эте, капитан болма да сюймеймисен?
– Бираз ойнарман буса, бир топ гийиртгенче боларман капитан, – деп мен рази болдум.
Гьали болгъанча бирт де капитан болмагъан эдим.
Биз къара ахшам болгъанча ойнадыкъ ва мен тирменни гьакъында унутуп да къалдым. Уьйге къайтгъанда шоссагьат янгы тартылгъан гьабижай унну ийисин билдим. Анам ондан чапелеклер къызартып да битген.
– Не этдинг, бардынгмы тирменге? – деп анам сорады.
– Ондан аваз чы гелмей эди, – дедим къызара туруп.
– Кимни югенине тюшдюнг? – деп анам иржайды. – Бар, къолларынгны жув ва теписге олтур, ашайыкъ.
