Тамаша тавлар
Мурат ва ону уллатасы къардашларына къонакълай гелип, тавларда турагъаны бир-нече гюн бола. Муна бугюн де олар тав якъгъа чыкъмагъа деп гьазирлене.
Уллата ташлы сокъмакъ булан жагь кюйде оьрге гётериле, тюпге тюше. Огъар къарасанг, ол мундан хыйлы йыллар алда гёчген деп айтмажакъсан.
Мурат буса, гьар абатын астаракъ булан баса. Ону уьстю ачылгъан аякъгийимлерине даим увакъ ташлар гире, юрюмеге четим эте.
Ол мунда ял алмагъа бек ушатды. Гьатта эртен чалынагъан хоразланы ва гьайванланы акъырыгъы да ону сююндюре. Тавлардан чыгъагъан гюнеш буса, огь не арив гёрюне! Сурат этегенлер де шо гёзелликни гёрсетмеге болса тамаша.
Бугюн Мурат ва ону уллатасы шонча да оьрге минмеге болду, тюпде къалгъан юрту къолну аясында йимик гёрюне. Гиччи-гиччи болуп гёрюнеген уьйлер тавгъа элтеген канзидей тизилген.
Уллата отгъа оьзлер булан алып гелген яйывны яйып, олар ял алмагъа олтура.
– Къара чы, балам, айланадагъы бу не арив ва ажайып табиатдыр! Бу тавлар, авлакълар, уьстюбюзден барагъан булутлар… Бу тавда – бир юрт, башгъасында – башгъа юрт. Ва гьарисини оьз тарихи, тили, адатлары, яшайгъан кюю ва гьатта усталыгъы-гьюнери бар.
– Бек тамаша иш! Уллата, олар не иши булан белгили?
– Олар гьариси оьз усталары булан белгили болгъан. Асрулар бою юртланы бирлеринде халилер, сумахлар тиге. Башгъаларында буса, савут-саба эте. Усталаны къолунда балчыкъ пластилин йимик: бошгъаплар, хабалар, вазалар ва нени де этмеге бажарыла. Оьзгелеринде гёнден алай арив аякъгийимлер тикмеге уста. Савут этеген усталар буса, хыйлы ерлеге танывлу: оланы къолундан бек итти ва къытты къылычлар чыгъа. Бырын заманларда душманлардан аман сакъланмакъ учун арив савут тарыкъ бола болгъан. Гьали буса, шо усталар къарав тартагъан, гёз сююндюреген сувенирлер эте.
– Ажайып иш экен! Булай ерлерде, бийик тавларда шунча арив затлар этмеге болагъанны билме де билмей эдим, – деп Мурат тамаша бола.
– Дюр, шо шолай. Ер юзюнде хыйлы тавлар бар. Шоланы бирлери шонча да бийик, гьатта янгыз альпинистлер минмеге бола оланы уьстюне. Россияда, масала, лап бийик тав – Эльбрус, о сёнген вулкан. Бийиклиги буса – 5642 метр геле. Къой, балам, энни жыйылып, тёбен тюшмеге башлайыкъ. Узакъ къалмай ашамагъа заман да геле тура. Къайтыв ёлда мен сагъа тавланы гьакъында дагъы да къужурлу хабарлар айтарман.
