Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
1-нчи бёлюк. Эдепни кюрчюлери
4-нчю дарс. Сыйлы Къуръанны абурлав
Къуръан – Есибиз Аллагьны ﷻ каламы. Яратгъаныбыз Сыйлы Китапны Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ Жабрайыл малайикден таба 23 йылны узагъында тюшюрген. Къуръангъа ошайгъан нени буса да ойлашып чыгъармагъа бир адам да бажармас.
Есибиз Къуръанны бизге гьакъ ёлну гёрсетмек учун тюшюрген. Онда Аллагьгъа ﷻ инанывну, Пайхаммарыны ﷺ гьакъында айтыла. Къуръанда ибадат булан байлавлу бары да буйрукълар ва гери урувлар эсгериле. Бу Китап бизин яхшы адам болмагъа, яхшылыкълар этмеге, инсанланы сюймеге, гьажатлылагъа кёмек ялгъамагъа уьйрете. Олай да, Къуръан адамлагъа зарал этмекден, ялгъан айтмакъдан, урламакъдан ва оьзге яман ишлени этмекден сакъланмагъа уьйрете.
Къуръанда пайхаммарланы ва оланы ёлуна тюшгенлени, имангъа гелмегенлени ва гьакъ ёлдан тайышгъан пачаланы ва оланы табилигиндеги халкъланы гьакъында айтыла. Шолар барысы да бизин учун уьлгю.
Къуръанда 114 сура ва оланы ичинде аятлар бар. Суралар маккалыларына ва мадиналыларына пайлана. Маккалы суралар Мадинагъа гёчгенче тюшюрюлген, къалгъанлары буса – Мадинада. Къуръан арап тилде тюшюрюлген. Къуръан аятланы бусурманлар башлап Пайхаммардан ﷺ эшитип гёнгюнден уьйрене болгъан. Сонг буса, гённю уьстюнде, тюе яврун къалакъларда, ташларда язып сакълай. Артда да пергамент кагъыз булан айрыча китап этиле.
Къуръанда Аллагь ﷻ оьзге бары да пайхаммарлагъа берген китаплардагъы маъналаны жыйгъан. Къуръан охув, ону буйрукъларына гёре юрюв – иманы барны Еси булан аралыгъын беклешдире, юрекни парахат эте, аманлыкъны гьислерин болдура, эки де дюньяда насип гелтире.
Къуръангъа бакъгъан эдеплер
1.Къуръанны янгыз бир Аллагь ﷻ ва Ону разилиги учун охумакъ.
2.Къуръангъа гьатта шо къумачгъа чырмалгъан яда къутукъну ичинде буса да, намаз жувунгъан гьалда тиймек.
3.Къуръанны къыблагъа багъып, таза ерде олтуруп охумакъ.
4.Къуръанны таза буса да жабаргъа салмамакъ. Бойлукъну яда хас таявну (подставка) уьстюне салса яхшы.
5.Къуръанны таза ерде сакъламакъ.
6.Къуръан охувну «Аъузу биллагьи мина-шшайтани-рражим, бисмиллагьи-рагьмани-ррагьим» деген сёзлер булан башламакъ.
7.Къуръан охума башлагъанча авзун чаймакъ ва сивакъ къолламакъ.
8.Къуръанны оьзге китаплардан оьрде сакъламакъ. Къуръанны уьстюне башгъа китап салмагъа ярамай.
9.Къуръан сагьифаларын бармакъны тюкюрюк булан сув этип айландырмагъа ярамай.
10.Къуръанны яда аятлар булангъы кагъыз гесекни нас ерлеге ташламагъа ярамай. Олай да, шоланы гьажатханагъа алып гирмеге гери урула.
11.Къуръанны арап тюгюл оьзге гьарплар булан язмагъа ва охумагъа ярамай.
12.Къуръан охуйгъанда агьамият берип тынгламагъа яхшы.
13.Къуръан охуп битгенде дуа охумакъ яхшы санала. Аллагь ﷻ шо дуаны къабул эте ва жаваплана деп айтыла. «Садакъа-ллагьул-азим ва баллагъа расулугьул-карим. Аллагьумма-нфагъни бигьи ва барик лана фигьи валь-гьамду лиллагьи раббил-аламин ва астагъфиру-ллагьал-гьаййаль-къаййум».
Къуръан – ёл гёрсетивчюм
Агьматны атасы охумагъа кёп сюеген адам. Ону бай китапханасында хыйлы китап жыйылгъан. Къайда барса да, ол оьзю булан китап ала. Бек сюеген ва абур этеген ону айрыча китабы – Къуръан. Агьматны атасы гьар гюн Къуръан охуй. Агьмат атасы Къуръангъа шолай неге айрыча янашагъанны билмеге сюе.
«Атам ушатгъан китапларын янгыдан охуйгъан кюю бола, тек Къуръанны буса къайтып-къайтып охуй ва неге ол шондан ялкъмай экен?» – деп Агьмат кёп ойлаша. Къуръан охуйгъанда атасыны гьалы алышынагъанны да Агьмат эс эте: бир-бирде пашман бола, гьатта гёзлеринден сув агъа, башгъа гезик буса, бети иржайып йибере.
Бир керен атасы Къуръан охуйгъанда Агьмат ону янына гелип:
– Ата, сен Къуръангъа неге башгъача янашасан? – деп сорай.
Ата иржайывлу къарап:
– Неге десе, Къуръан – Аллагьны ﷻ китабы ва мен шону охуйгъанда юрегим рагьат бола. Къуръанны сёзлери – Есибиз Аллагьны ﷻ каламы, Пайхаммарыбызгъа ﷺ бакъгъан сёзлери. Къуръан охув – Аллагьгъа ﷻ ибадат этмек бола. Шону охугъан гьар адам шабагъат гёрежек. Къуръан охуйгъанлар Аллагьгъа ﷻ ювукъ болгъан айрыча адамлар. Эгер инсан Къуръан охуп ва шонда язылгъан кюйде этсе, Сорав алынагъан гюн ону ата-анасыны башына таж салажакъ. Шо тажны нюрю гюнню ярыгъындан гючлю болажакъ.
Къуръанны гьакъында ончакъы пайдалы ва ажайып зат билип, Агьмат бек тамаша бола!
– Ата, магъа да яраймы Къуръан охумакъ учун уьйренмеге? – деп сорай.
– Балам, озокъда, ярай. Аллагьны ﷻ кёмеги булан мен сени Къуръан охумагъа уьйретежекмен, – деп ата бек сююне. – Аллагь ﷻ буюрса, Есибиз шондан таба сагъа рази болажакъ.
Агьмат Къуръан охужакъ булан ругьлана ва сююне. Ол шабагъат гёрежекден къайры, Аллагьны ﷻ сёзлерин охуп болажагъына шат бола.
Гьасили
Къуръан охув – Аллагьны ﷻ лап яхшы эсгерив санала.
Къуръанны гьар гюн охумакъ мердешге айланса яхшы.
Расулуллагь ﷺ булай айтгъан: «Къуръанны гёнгюнден охумакъ (китапгъа къарамай) – бир минг шабагъат бола, Къуръангъа къарап охумакъ буса – шабагъат эки къатгъа ерли арта» (Табарани, Байгьакъи).
Пайхаммар ﷺ айтгъан кюйде, Къуръан ахтарагъан ва шогъар уьйретеген инсан адамланы лап яхшысы.
(Давамы гелеген номерде)
