Яш бусурманны эдеплери

Яш бусурманны эдеплери

(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)

5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.

13-нчю дарс. Къонакъгъа абур-сый этив.

Къонакъгъа ашынг берме, къашынг бер

Къонакъны къабул этив ва огъар тийишли кюйде гьюрметли янашыв – пайхаммарланы сюннети. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айта болгъан: «Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюнге инанагъан ким болса да, къонакъны абурласын» (аль-Бухари, Муслим).

Къонакъны абурламакъ дегенге ону сююп къаршыламакъ, исси янашмакъ ва гьюрмет гёрсетмек деген гире.

Ачыкъ юз булан, иржайывлу кюйде къонакъны сююп къаршылав – ёлугъувну лап аслу башланыву. Бир гезик Пайхаммарны ﷺ янына къонакълар гелгенде, оланы гьарисине олтурмагъа бойлукъ берип, оьзю жабарда ерлешген болгъан. Къонакъ учун лап яхшы иш – уьйню есине арив дуа этмек. Есибиз Аллагь ﷻ шолай тилекни къабул эте. Расулуллагь ﷺ къонакъланы сюе ва бек къыйматлай болгъан. Ол гьатта къонакъланы излеп де чакъыра ва олагъа уллу гьюрмет булан янаша болгъан – булайлыкъ Пайхаммарны ﷺ инг асил хасиятланы бириси болгъан.

Къонакъгъа этилеген эдеплер

1. Къонакъгъа уллу гьюрмет гёрсетмек – сююп къабул этмек, бетинде иржайыв булан къаршыламакъ.
2. Къонакъны онгайлы ерге олтуртмакъ.
3. Гелген адамны къаратмай, болгъан чакъы тез ашатмакъ.
4. Уьйню есине къонакъ булан бирче ашамакъ гёрсетиле. Къонакъ токътамай туруп, уьй еси ашын бёлмесе яхшы. Олай да, къонакъны уялтмас учун, ол тойгъангъа мекенли инанмай туруп, тепсини тайдырмаса яхшы.

Къонакъда оьзюн тутагъан кюй

1. Къонакълай барагъанда белгиленген заманда барса яхшы, кёп эрте ва кёп геч бармакъ арив тюгюл.
2. Къонакълай барагъанда эшикге къакъмагъа, сонг уьйню ичине гирмеге чакъыргъанча токътамакъ яхшы.
3. Къонакълай барагъанда бош бармаса яхшы.
4. Къонакълай гелгенде оьзюн асил тутмакъ агьамиятлы – акъырмай-къычырмай, гишини бошгъабына къолун узатмай, тебермей.
5. «Кёп савбол», «Аллагь ﷻ рази болсун, зувапгъа язсын», – деген савбол сёзлер айтмакъ яхшы.
6. Биревлеге баргъанда артыкъ узакъ турмакъ яхшы тюгюл. Гетегенде арив къонакъ этген саялы уьй есиге баракалла билдирмек ва ол саялы дуа охумакъ яхшы болур.
7. Къонакълай баргъанда къонакъ экенигизни унутмагъа ошамас.
8. Къонакълай гелгенни гери къайтармагъыз ва оьзюгюз къонакъ болмакъны гьайын этмегиз, шолайлыкъны артындан чапмагъыз.

Магьмутларда къонакълай болув

Валид Магьмутгъа къонакълай гелди. Илмекге оьзюню пальтосун илди. Аякъларын къабакъ алдагъы паласда сибирди, гюзгюню алдында чачын онгарды, Магьмутну улланасы булан: «Гюн яхшы болсун!» – деп савболлашды ва къурдашыны уьюне гирди.

– Муна Магьмут да Валидден низамгъа ва эдепликге уьйренсе ярамасмы эди?! – деп уллана кюстюне.

Яшлар бираз ойнагъан сонг, Валидлеге бармагъа токъташа.

Валид къурдашы Магьмут булан уьюне гиргенде портфелин бир мююшге пырхыта, пальтосун ерге ташлай.

– Уллана, бу менмен Магьмут булан, пальтомну илмекге илип къоярсан, – деп къычыра уьюнде ажайып алышынгъан Валид.

Гьасили.

Къонакъны арив къаршыламагъа герек. Гелген адамны сююнюп къабул этмеге, тез-тез ашатмагъа ва агьамият бермеге тарыкъ. Къонакъ булан бирче уьйге берекет де гирегенни билмеге яхшы.

Къонакъны къабул этмек ва огъар тийишли гьюрмет гёрсетмек – Пайхаммарны ﷺ сюннети. Расулуллагь ﷺ къонакъны сюе ва оьр эте болгъан.

(Давамы гелеген номерде)

А.Байгереев