Яш бусурманны эдеплери
Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.
16-нчы дарс. Герти ва ялгъан.
Ялгъан булан гертини арасы – дёрт элли (айтыв)
Гьакъ кюйде, тил – инсанны къыйматлыгъы ва байлыгъы. Тилин дурус сёйлетеген гиши абурлу ва сыйлы болар.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ шо гьакъда булай айтгъан: «Гьакъ кюйде, герти – яхшылыкъгъа элте, яхшылыкъ буса – женнетге элте. Гьакъ кюйде, ялгъан – гюнагьгъа тебере, гюнагь буса – жагьаннемни отуна ташлай» (аль-Бухари, Муслим).
Пайхаммар ﷺ ялгъанны гьакъында айта туруп, бусурман гиши ялгъан айтмас, деп билдире болгъан.
Адамны кюлетмек учун да, ялгъан айтмакъны Пайхаммар ﷺ гери ургъан. Олай да, ол: «Адамланы кюлетемен деп (о-бу) айтагъанда ялгъан айтагъан гишиге балагь болсун. Балагь болсун! Балагь болсун!» (Абу Давуд, ат-Тирмизи).
Гертини гьакъындагъы тапшурмалы хабар
Уьч улан агъачлыкъгъа бара. Агъачлыкъда – къолкъотурлар (грибы) оьсе, емишлер бар, къушлар уча. Ойнай туруп яшлар геч болгъанча къала. Гюн гетген кюйню де эс этмей. Уьюне къоркъа туруп бара. «Уьйге баргъанда гьали этер бизге этегенни!» – деп олар ойлаша. Ёлда токътап не этегенни билмей: ялгъан айтайыкъмы, бар кюйде айтайыкъмы, деп пикирлеше.
– Мен уьстюме бёрю чапгъан, деп айтарман. Мен саялы ата-анам къоркъар ва урушмас, – дей уланланы бириси.
– Мен буса, агъачлыкъда уллатама ёлукъгъан эдим, деп айтарман. Анам сююнюп, бир зат да этмес магъа, – дей экинчиси.
– Мен буса, гертини бар кюйде айтажакъман. Герти не заманда да ялгъандан яхшы ва бир зат да ойлашып чыгъарма тарыкъ тюгюл, – деп, уьчюнчю улан билдире.
Яшлар уьйлерине гете. Биринчи улан бёрюню гьакъында айтып да битгенче, къараса, булагъа агъачлыкъ къаравул гирип геле.
– Ёкъ бу якъларда бёрюлер, – дей ол гиши.
О яшны атасы ачувлана. Этген иши саялы да, айтгъан ялгъаны саялы да эки къат ачувлана.
Экинчи улан уллатасыны гьакъында айтып да битгенче, ол булагъа къонакълай геле. Яшны анасына гьакъыкъат ачыкъ болуп къала. Биринчи ва экинчи ялгъанлары саялы яшына бек ачувлана.
Уьчюнчю улан буса, уьйге гиргендокъ бары да затны бар кююнде айта. Анасы аз-маз пышгъырса да, ондан гече.
Гьасили.
Гертилик – даим бары да затны бар кююнде айтагъан хасият ва ялгъан айтмакъдан сакъланмакъ бола.
Ялгъан – Ислам динде уллу гюнагьлардан.
Расулуллагь ﷺ бизге даим гертини айтмагъа буюргъан.
Эгер инсан ялгъан айта буса, ол Есибизни алдында да, адамланы алдында да ялгъанчы. Ялгъанчыны Яратгъаныбыз да сюймей, халкъ да сюймей, неге десе ялгъан айтмакъ – бек яман ва ажайып эрши мердеш.
Масхара этегенде де ялгъан айтма ярамас.
Инсанны тили – ону къыйматлыгъы ва тилин дурус сёйлетме уьйренген адам халкъ арада абур ва сый къазанар.
Инсан ялгъан айтагъанда, ол халкъ арада абурун тас эте, гьюрметсиз бола. Гьатта бир керен ялгъан айтса да, олай адамгъа дагъы гезик инанмас. Ялгъан – адам аралыкъланы буза ва оьчлюк тувдура.
(Давамы гелеген номерде)
