Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
3-нчю бёлюк. Агьлю.
7-нчи дарс.
Ата-анагъа гьюрметли янашыв
Гьадис: «Аллагьны ﷻ разилиги – ата-ананы разилигинде» (ат-Тирмизи).
Ата-анагъа гьюрмет этив, оланы абурлав – бусурманны борчу. Иманы бар адам ата-анасына бир якъдан да разисизлик этмес. Уллу чагъына етишгенде ата-ана осал бола ва олагъа бакъгъан агьамият артмагъа тарыкъ.
Ата-ана – гьар инсанны яшавунда лап аслу адамлар. Шолардан таба Есибиз бизге яшав берген. Ата-анабыз саялы Яратгъаныбызгъа шюкюрлюк этмеге ва олар учун дуа этмеге, алгъыш тилемеге тийишли. Ата-анагъа гьюрметсиз янашыв, оланы хатирин къалдырыв, тынгламайгъанлыкъ, къарсалатыв-къыйнав – уллу гюнагьлардан санала.
Ата-анагъа бакъгъан эдеплер:
1.Олагъа тынгламакъ ва айтгъанын этмек.
2.Ата-ана бар ерде къычырып кюлемекден сакъланмакъ, олар эретура буса, олтурмагъа тюшмей. Ата-ана эретурагъанда яда гирип гелегенде эретурма гёрсетиле, оланы уьюне гире буса, эшикге къагъып гирмек, олар бар ерде тавуш гётермекден сакъланмакъ.
3.Не себеп саялы да ата-ананы оьпкелемеге ярамай. Оланы тувра бетине тунукъ кюйде къарама яхшы тюгюл.
4.Ишлеринде олагъа кёмек этмек. Къарт болгъан ата-анасын яшлары сакъламагъа тарыкъ.
5.Этеген ишлерде ата-ана булан гьакълашмагъа, олардан ёрав алмагъа яхшы.
6.Олар саялы арив дуалар охумакъ.
7.Ата-анасыны атын айтма ярамай. Олагъа «ата», «ана», «мама», «папа», деп айтмагъа яхшы.
8.Ата-ананы менлигин сакъламакъ. Олагъа сёз тиер йимик иш этмекден сакъланмакъ.
9.Ата-ана чакъыра буса, шоссагьат жавапланмагъа тарыкъ.
Гьадисде булай айтыла: «Лап авур гюнагьланы арасына оьз ата-анасына яман сёз айтмакъ гире». Асгьабалар: «Гьей, Расулуллагь ﷺ, оьз ата-анасын ер этеген адамлар боламы дагъы?» – деп сорагъанда, Пайхаммар ﷺ: «Пеленче адам башгъа адамны ата-анасын сёгегенде, ол къайтарыш этип, башлагъан адамны ата-анасына яман сёз айта», – деп англатгъан (Бухари, Муслим).
Ата-анасына абур-сый булан янашагъан авлет насипли яшай. Ата-анасына гьюрмет этген адамгъа ону авлетлери де шолай янашажакъ.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Ата-анасына ва дюньяланы Есине таби болгъан адамгъа женнетни оьр даражалары болажакъ».
Ата-ана – яшавубузда айрыча адамлар. Ислам дин олагъа ажайып агьамият бере, абурлу эте.
Сыйлы Къуръанда шулай маъналы сёзлер бар: «Ва Есинг Оьзюнден къайры дагъы биревге де сужда этмекни къадагъа этген ва ата-анагъа яхшы янашмакъны буюргъан» («Аль-Исраъ» деген сура, 23-нчю аят).
Ата-ананы разилигин алмай туруп, Аллагьны ﷻ разилигин алмагъа бажарылмас. Ата-анагъа таби болмакъ – гьар бусурман адамны борчу.
Ата-ананы берекети
Бир болгъан, бир болмагъан, эки уланы булангъы къарт гиши болгъан. Карим ва Давут дейген уланлар атасы булан бирче къыйышып насипли яшай. Бир гезик ата авруп къала ва гюн сайын бек авруй. Уланлар атасыны гьайын этип, ярышгъа чыкъгъандай огъар багъа. Атагъа къарамагъа Давутну гезиги гелегенде, Карим атасын сагъына. Ол атасына бакъмакъ учун ону даим оьзюне алмакъны Давутдан тилей.
Давут да атасына къарамагъа сюе ва разилик бермеге алгъасамай. Карим оьзюню варислик пайын таклиф этип, нечик де Давутну рази эте. Карим атасын оьз уьюне гелтирип, бек сююп ону гьайын эте. Къатыны да огъар шайлы кёмек эте. Каримни яшлары уллатасы булан ол оьлгенче хыйлы заманын йибере.
Бир гече Карим тюшюнде атасын гёре. Атасы огъар байлыкъ яшыргъанын ва шо къайда экенин ачыкъ эте. Уянгъанда Карим байлыкъны излемеге чыгъа. Узакъ къалмай ол ичи акъчадан ва къыйматлы затлардан толгъан гиччи къутукъну таба. Тапгъанын да алып, Карим инисини янына бара ва тюшюню гьакъында айта, байлыкъны да гёрсете. Давут шоссагьат оьзюне таклиф этилген варисликни эсине сала. Атасын оьзюне алгъан саялы, варисликни къояжакъ сёзюнден таймай, Карим тапгъанын огъар къоюп уьюне къайта.
Артындагъы гече Карим янгыдан шо тюшню гёрю. Бу гезик ата башгъа байлыкъны ва башгъа ерни гёрсете. Уянгъанда Карим бу байлыкъны излей чыгъа. Бу гезик ичи акъчадан толгъан къутукъ табыла. Карим сююнюп, тапгъаны булан Давутну янына бара. Амма Давут берилген сёзню эсине салып, бу къутукъну да оьзюне къоя.
Карим уьюне пашман къайта. Юхугъа тартып, ол янтайгъан еринде юхлап къала. Гёзлери юмулгъанда Карим тюшюнде атасын гёре ва ол янгы байлыкъны гьакъында айта. Авлакъны ягъасында сувдан толгъан кажинни (кувшин) ичинде бир динар яшырылгъан. Эртенинде Карим инисине барып, бир динар булангъы кажинни гьакъында хабар эте. Байлыкъны оьлчевюн билгенде Давут кюлеп йибере:
– Бир динар деймисен? Оьзюнге къоюп къой шону, – дей.
Карим узакъдан излеп, не буса да динар булангъы кажинни таба. Уьюне къайтагъанда ол чабакъ сатагъан къарт балыкъчыны гёре.
– Шу эки чабакъ учун нечакъы дейсен? – деп Карим сорай.
– Бир динар, – дей балыкъчы.
Карим кажинден шо бир динарны чыгъартып, эки де чабакъны сатып ала. Уьюне гелгенде ол шо чабакъланы къатынына къызарт дей. Чабакъ тазалайгъанда къатын ону ичинде багьалы таш таба.
Карим шону сатмакъ учун базаргъа бара. Онда билген кюйде, хыйлы йыллар алда геме булан юзюп барагъанда шо ташны ерли пача тас этген болгъан. Таш тапгъангъа ол уллу савгъат бережек болгъан. Шолайлыкъ булан, таш тапгъан Каримге пача эркин кюйде савгъатлар бере, байыкъдыра.
(Давамы гелеген номерде)
