Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
6-нчы бёлюк. Айлана якъ.
28-нчи дарс. Табиатгъа янашыв.
Тазалыкъ – динни яртысы!
Бир денгиз ягъадагъы нече де арив шагьарда Агьмат, Иса ва Муса дейген уьч къурдаш улан яшай болгъан. Бу яшлар школада оьр къыйматлар алып охуй. Жуманы ахырында ял алып, арив охумакъ учун, къурдашлар паркда гезей. Бир гезик къурдашлар денгиз ягъадагъы паркгъа бармагъа токъташа. Олар ашама аш-сув, ойнама топ да алып бара. Ерине гелгенде мал-матагьын терек тюпге де салып, яшлар ойнама башлай. Яшлар шат кюйде ойнай, кеп ала, намазны заманы гелгенде буса, ювукъдагъы межитге намаз къылмагъа бара. Тюш намазын къылып гери къайтгъанда, олар тюш ашын ашама сюе. Къурдашлар тепси къуруп, ашама гьазирлене. Ашап тойгъанда, Агьмат ва Иса ашагъанын тайдыра, Муса буса, аш увакъларын тайдырмай бар кююнде къоя.
– Энни оюнубузну узатайыкъ, – деп Муса къурдашларына таклиф эте.
– Муса, сен неге оьзюнгню артынгдан тайдырмадынг ва аш увакъланы хас ерге салмадынг? – деп Агьмат огъар сорав бере.
– Биз мундан гете болгъан сонг не башгъадыр таза кюйде къоябызмы, батдырып гетебизми? – деп Муса жаваплана.
Лакъыргъа Иса да къошула ва булай дей:
– Муса, сен дурус этмейсен. Ислам – тазалыкъны дини ва биз оьзюбюзню герти бусурманлар йимик тутма герекбиз. Дин къардашыбызгъа оьзюбюзге ёрайгъанны ёрама герекбиз. Сен къойгъан аш увакълар бираздан бузулуп яман ийис этежек. Бизден сонг гелгенлер шону ушатмас. Биз мунда гелгенде бу ер таза эди, бизден сонг да таза болма тарыкъ.
Амма Муса оьзю айтагъанын айта. Артда да Агьмат Исагъа:
– Мусаны артындан тайдырмагъа магъа къыйын тюгюл. Буса да эсинде къалар йимик мен огъар бир дарс бермеге сюемен, – дей.
Бир жумадан сонг курдашлар ял алмакъ учун къайтарып шо паркгъа ва шо терек тюпге геле ва ойнамагъа башлай. Бираздан Муса:
– Яшлар бу не ийисдир? Башгъа ерге тайып ойнайыкъ, – дей.
– Нетейик мундан гетип? Ойнамакъ ва ял алмакъ учун бу лап яхшы ер чи, – дей Агьмат.
– Бу яман ийисни гьис этмеймисиз? Мунда турма бажарылмай! – деп Муса кант эте.
– Тюз айтасан, мен де шо яман ийисни гьис этемен. Амма шо ийис неден болгъанны гьакъында не ойлашасан? – деп Агьмат сорай. Муса айлана якъгъа къарап, ол алдагъы гезик къоюп гетген аш увакълар бузулма башлагъанын гёре. Ол шолардан ийис гелегенни де англай.
– Гьали англадынгмы? – деп Иса сорав бере. – Ондан да бетери, шо ийис саялы гетген жуманы ичинде бу ерде хыйлы адам ял алмагъа болмагъандыр.
Муса уялып къызара, этген ишине гьёкюнегени билине.
– Яшлар, тюз этмегениме мюкюр боламан, – дей ол. – Мен буссагьат бу ерни тазаларман ва дагъы шолай бирт де этмесмен. Гьар адам мени йимик этме башласа, шагьарда таза бир къарыш ер къалмас.
Муса ишлеп йибере. Айлана якъ таза болгъан сайын, ону гёнгю ачылма башлай. Бираздан къурдашлар янгыдан ойнай ва шат бола.
Заманда бир олар бир-бирине: «Гертиден де, тазалыкъ – динни яртысы», – деп такрарлай.
Гьасили:
Бусурман охувчу яхшы охумакъдан къайры, жамиятгъа пайдалы болма да герек.
Охувгъа гюч топламакъ учун заманда бир ял алма да тарыкъ.
Таза ерге гелгенде бусурман адам шону таза кюйде къоюп гетмеге тарыкъ. Айрокъда шо ер бусурманлар ял алагъан жамият ер буса.
Эгер кимесе нени буса да бузса, шону ярашдырма тарыкъ. Биз гёрген кюйде, Муса башлап тургъан ерни нас эте, шо саялы о ерде яман ийис яйыла. Амма янгыдан гелип, ол шону тазалап тап-таза эте.
