Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы
номерлерде)
4-нчю бёлюк. Охугъуз ва билим алыгъыз.
8-нчи дарс.
Билимни пайдасы ва къыйматлыгъы
Билимге Ислам динни жаны деп айтыла. Дурус билим Есибиз Аллагь ﷻ Ким экенни билмеге кёмек эте. Олай да, билим бизге тюз кюйде ибадат этмеге, яхшыны ямандан айырмагъа, гьалал ва гьарам не зат экенни айырып болмагъа болушлукъ эте. Дурус билим алыв булан биз Яратгъаныбызны разилигине ювукъ болабыз.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ билимни къыйматлыгъыны гьакъында айтгъан бир-нече сёзлери:
«Билим алмакъ учун уьюнден чыкъгъан адамгъа, женнетге элтеген ёлун Аллагь ﷻ енгил этер» (Муслим, Гьаким, ат-Тирмизи).
«…Гьакъ кюйде, машгъул болгъан ишинден сююнюп, билим алмагъа гьаракат этегенлени уьстюнде малайиклер къанатларын яя» (ат-Тирмизи, Абу Давуд, Байгьакъи).
«Хош гелдинг, билим ахтарывчу!» – деп малайиклер билим алмагъа гьаракат этегенлени къуршай.
«Билим алыв ёлда оьлюп гетген адам, Аллагь ﷻ булан ёлугъажакъ даражасы – ону да, пайхаммарланы да арасында (пайхаммарлыкъгъа етишмеге) бир абат къалгъан даража» (Табарани).
«Бир сагьатны ичинде илму ахтарыв, сав гечени ибадат этип йибергенден эсе артыкъ. Бир гюн илму ахтармакъ уьч ай ораза тутгъандан эсе артыкъ» (Дайлами).
«Сорав алынагъан гюн оьзгелерден эсе, имканлыгъы бар туруп, илму ахтармагъан адам пашман болажакъ» (Ибн Асакир).
Билим ахтармакъ – бусурман адам учун бу ва герти дюньяда пайда гелтиреген лап уллу ишлерден. Бу дюньяда шолай адамгъа гьюрмет булан янаша халкъ арада уллу абур этиле. Герти дюньяны гьакъында буса, Пайхаммарны ﷺ шу сёзлери бар: «Билим алывгъа ёл салагъан инсангъа, Яратгъаныбыз женнетге элтеген ёл онгара ва енгил эте» (Абу Давуд ва ат-Тирмизи).
Эгер уланы атасындан билим якъдан кёп биле буса да, ол шону булан оьктем болмагъа герекмей. Уьстевюне, ол адам атасыны алдында юваш ва саламатлы болмагъа тарыкъ.
Билим топлав ва илму ахтарыв – инсан учун лап уллу насип ва байлыкъ. Авамлыкъ – лап уллу ярлылыкъ.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Билим – Исламны жаны ва динни таяву» (Абу Шайх).
Билим алывну эдеплери:
- Чыдамлы болмакъ. Билим алыв – уллу иш, уллулукъгъа буса, къыйналмай етмеге бажарылмас.
- Билим алагъанда таза негет тутмакъ.
- Алгъан билимине гёре яшамакъ, шолагъа гёре юрюмек.
- Билим алывгъа заманын багъышламакъ, гьар бош мюгьлетинде билим алмакъ.
- Билим алагъан ва яхшы къылыкълы дурус къурдашланы сайламакъ.
Билимни берекети
Гьасан охума сюеген, гьакъыллы ва тарбиялы яхшы яш. Огъар 10 йыл бола, атасы ва гиччи къызардашы Аминат булан яшай. Гьасан школаны китапханасындан алып кёп китап охуй. Олай да, ол мадрасада Къуръан охумагъа уьйрене ва Пайхаммарны ﷺ гьадислерин ахтара. Атасы орамланы тазалай туруп, тангдан къара гече болгъанча ишлей. Шолай къыйынлыкъ булан ата агьлюсюн сакъламакъ учун акъча къазана.
Бир гезик ишинден къайтгъанда ата Аминат авруп къалгъанны гёре. Ол шоссагьат къызын азарханагъа элте. Доктор къарап, Аминатгъа герекли дарманлар яза. Ол айтгъан кюйде, созуп турмай, дарманланы тез алып, яшгъа бермеге тарыкъ.
Олар азарханадан чыгъа, тек Гьасанны атасы не этегенни билмей. Дарман алмагъа акъчасы ёкъ. Атасына къарап, Гьасан ол бек пашман экенни гьис эте. Гьасан не болуп турагъанны англамай. Доктор тез-тез дарман алыгъыз деген, булар буса, бир-нече аптекден оьтюп, бир зат да алмай бара.
– Ата, дарман сатылагъан нече аптекден оьтдюк, тек бир зат да алмадыкъ. Не болгъан? – деп улан атасына сорай.
Къызардашы саялы юреги авруйгъан яшгъа къарап, атасы:
– Балам, дарман алма акъчам ёкъ. Уьйге гелгенде хоншубуздан борчгъа аларман, – деп англата.
Къалгъан ёлда олар сёз айтмай бара. Арыгъан Аминат атасыны имбашларында юхлап къала. Бираздан олагъа журналистлер ёлугъа. Оланы бириси агьлюге ювукъ гелип:
– Биз телеберилиш язабыз ва конкурс оьтгеребиз. Соравларыбызгъа жавап бермеге болсагъыз акъча савгъат алажакъсыз. Разимисиз ортакъчылыкъ этмеге? – деп сорай.
Ата не айтагъанны билмей. Журналист буса соравларын бермеге башлай:
– Есибиз яратгъан жаны бар дёртевню айтыгъыз. Олар ашай, иче, тек ата-анасыз тувгъан. Кимлердир шолар?
Яхшы ойлашгъан сонг, ата жавап тапмай. Къолгъа гелмеге турагъан акъчадан къуру къалгъангъа ол бирден-бир талчыгъа. Гьасан буса, уяла туруп, жавап бермеге сююп, къол гётере:
– Шо соравгъа мен жавап берсем яраймы?
Журналист тамаша болуп:
– Берилген соравгъа жавап бермеге сюемисен? Болажакъмысан?
– Болажакъман, – деп Гьасан тутдуруп айта. Ол къызардашы Аминатгъа кёмек этмек учун шо акъча савгъатны утмагъа нече де сюе.
– Айт буса, тынглайыкъ сагъа, – дей сорав береген адам.
– Жаны бар ва ашайгъан, ичеген, тек Аллагь ﷻ ата-анасыз яратгъан дёртев шулар: Адам пайхаммар – Аллагь ﷻ ону ата-анасыз яратгъан, ичине жан салгъан: ол ашай, иче, оьзюнден сонг наслу къойгъан; Муса пайхаммарны аса таягъы – о уллу йылангъа айлангъан ва пиръавунну сигьручуларын ютгъан; Салигь пайхаммарны тюеси – о тюе Салигьни гертилигин гёрсетмек учун, таш тавдан яралгъан; Исмайыл пайхаммарны орнунда къурбан этилмек учун, кёкден тюшюрюлген къой.
Гьасанны бу толу ва тюз жавапларын эшитип, журналист сююне ва огъар акъча бере. Ондан да бек ата сююне ва гьатта сююнгенлигинден йылап йибере. Тамаша болгъан журналист Гьасанны билими къайдан гелгенни билмеге сюе.
– Кёп охумагъа иштагьым геле ва гьар тюрлю илмудан охуйман, – деп Гьасан англата. – Олай да, мен Къуръан аятлар ва Пайхаммарны ﷺ гьадислерин ахтараман.
– Аллагь ﷻ ёлунгну берекетли этгир, – деп журналист ёрай.
Гьасан «къазангъан» акъчасына тарыкълы дарманлар ала ва насипли агьлю уьюне къайта. Ёлда атасы Гьасанны бек къучакълай ва Есибиз Аллагьгъа ﷻ булай улан бергенине кёп баракалла сёзлер айта.
(Давамы гелеген номерде)
