Яш бусурманны эдеплери
Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
5-нчи бёлюк. Тарбия – инсанны лап арив безенчиси.
15-нчи дарс. Шюкюрлюк.
Аллагьгъа ﷻ шюкюрлюк этив
Шюкюрлюк, разилик билдирив – инсанны аввалдан гелеген хасияты. Бу къылыкъны Есибиз гьар жангъа салгъан. Кимесе бирев бизге савгъат берсе яда яхшы янашыв, сююв, гьайыбызны этегенин гёрсетсе, биз шо адамгъа бек рази болабыз. Бизге бакъгъан яхшылыкъ кёп болгъан сайын, бизин баракаллабыз да арта. Амма лап яхшы разилик – Яратгъаныбызгъа этилеген шюкюрлюк. Аллагьу таала бизге хыйлы-хыйлы ниъмат берген. Гьатта о-бу етишмей, бары да зат яман, деп эсибизге гелеген заманда да, биз кантыллама герекмейбиз, яхшы кюйде ойлашсакъ арив болар. Есибиз яратгъан башгъа жанлагъа къарасакъ, етишмейген затлардан эсе, бар-барлыгъыбыз шайлы артыкъ экенин гьис этежекбиз.
Яратгъаныбызгъа разилик билдирив, шюкюрлюк этив – гьакъ инангъан бусурманны хасияты. Иманы дурус адам Есибиз савгъат этип берген ниъматлар саялы шюкюрлюк билдирер ва не гьалда буса да, Аллагьгъа ﷻ макътав этер.
Есибизге шюкюрлюк нечик билдирмеге болагъаныбызны билмеге герекбиз. Аллагьу таалагъа разилик билдирмеге кёп ёл бар: Аллагьгъа ﷻ таби болмакъ, Ону сюймек, бары да ниъматны Ол берегенге мюкюр болмакъ, Есибизге макътав этмек, берилген яхшылыкъланы гери урулагъан ишлерде къолламакъдан сакъланмакъ.
Герти шюкюрлюкню мисалы
Сапарны вакътисинде Абдуллагь ибн Мугьаммат дейген сыйлы адам ёлда адашып, бир тёбе уьстде къала. Ол онда бир чатыр гёре. Ичинде ел ойнайгъан бу чатыр бек эсги болгъан. Чатырны ичинде ятып турагъан бир къарт гиши болгъан. Бу къарт эки де къолсуз къалгъан, гёзлери гёрмей ва палиж аврувлу (парализованный) болгъан. Ол: «Оьзге къулларындан эсе мени сайлагъан саялы, Аллагьгъа ﷻ бары да макътав болсун», – деп айта болгъан. Абдуллагь ибн Мугьаммат чатыргъа ювукъ гелгенде, ичине къарай. Къарт адам шо баягъы дуасын такрарлап тургъан.
– Ассаламу алейкум, – деп, Абдуллагь огъар салам бере.
– Ва алейкум салам! Ким бар мунда? – дей, саламдан сонг къарт.
– Мен ёлумда адашгъан ёлавчуман ва мен сагъа сорав бермеге сюемен.
– Мен жавап берермен, тек сен магъа бир къуллукъ этмеге герек болажакъсан, – деп, къарт жаваплана.
Абдуллагь рази бола ва:
– Сен не гьалда экенингни гёрюп тураман: юрюп болмайсан, къолларынг ёкъ, сокъурсан ва бир малынг да къалмагъан, тек оьзге къулларындан эсе, Ол сени сайлагъан деп, не учун бир токътамай Аллагьгъа ﷻ шюкюрлюк этесен? – деп сорав бере.
– Мен гьакъылымны тас этмегенимни гёрмеймисен? – деп, оьз гезигинде къарт огъар сорай.
– Гёремен, – дей Абдуллагь.
– Аллагьны ﷻ нечесе къулу бар гьакъылсыз къалгъан? – деп, къарт сёзюн узата.
– Кёплер бар, – деп, Абдуллагь рази бола.
– Шолай болгъанда, гьакъылсыз къалгъан кёбюсю къулларындан Аллагь ﷻ мени сайлагъаны саялы, Огъар макътав болсун. Мен сангырав тюгюлюмню эс этмеймисен?
– Эс этемен, – деп, Абдуллагь дагъы да рази бола.
– Аллагьны ﷻ нечесе къулу бар эшитмейген? – деп, къарт бирдагъы сорав бере.
– Кёплер бар, – дей Абдуллагь.
– Шолай болгъанда, эшитмейген кёбюсю къулларыны арасында Аллагь ﷻ мени сайлагъаны саялы, Огъар макътав болсун.
Къарт сёзюн узата. Ол сёйлеп болмайгъан Аллагьны ﷻ къулларын эсге сала, оьзю буса сёйлеме бажара. Хыйлылар ташсуратлагъа, табиатгъа, адамлагъа яда шолай оьзге затлагъа баш иегенде, ол Ислам динни юрютеген саялы шюкюрлюк эте. О заман Абдуллагь:
– Сен тюз айтасан. Амма не затны гьакъында тилейсен? – деп сорай.
– Мени бары да къардашларым оьлген. Мени бир таныш гиччи яшым бар, ол магъа аш гелтире, оьзге ишлерде кёмек де эте, оьзюм гьатта ашама да болмайман чы. Тюнегюн шо яш гетген кюйде дагъы къайтмагъан. Барып изле хари шону.
Шо тилевден сонг, Абдуллагь ибн Мугьаммат уланъяшны излемеге гете. Бираздан ол мурдар этни ашайгъан къушланы (стервятник) гёре. Абдуллагь олар оьлюню уьстюнде учагъанын англай. Ол тез шо ерге барып, оьлген уланны сюегин таба. Абдуллагь: «Шо къартны янына нечик къайтып барайым, дагъы адамы къалмагъан деп нечик айтайым?» – деп, ойлаша. Гьатта шо къартны янына къайтмай сама да къалайымы деген ойгъа геле, тек шолай этмекни гери ура. Къартны янына къайтып барагъанда ол Айюб пайхаммарны эсге ала. Чатыргъа етишгенде салам бере.
– Къайдан тапдынг муну? – деп къарт сорай (ол улан табылгъангъа шекленмей).
– Башлап мен сагъа бир сорав берейим, – дей Абдуллагь. – Аллагь ﷻ кимни кёп сюе: сени яда Айюб пайхаммарнымы ?
– Озокъда, Айюб пайхаммарны, – дей къарт.
– Олай буса, кимге авур сынав йиберилген: сагъамы яда Айюб пайхаммаргъамы ?
– Озокъда, Айюб пайхаммаргъа, – дей бу гезик де къарт.
– Буса, Аллагьдан ﷻ шабагъат тиле. Мен сагъа къарайгъан уланны тёбени уьстюнде тапдым: ону бёрю талагъан.
Шону эшитгенде къарт:
– Бары да гюч ва къуват янгыз бир Аллагьда ﷻ . Гьакъ кюйде, биз Аллагьныкибиз ﷻ ва Огъар къайтажакъбыз. Сужда этмеге Аллагьдан ﷻ къайры дагъы башгъа худай ёкъгъа шагьатлыкъ этемен, – дей.
Къарт бу сёзлени дагъы да, дагъы да такрарлай туруп Аллагьны ﷻ эсгере. Сонг ону тынышы авур бола ва Абдуллагь къарт оьле турагъанны гьис эте. Жан мукъамдагъы адамны башын гётерип, Абдуллагь огъар сув ичирте. Токътамай Аллагьны ﷻ эсгере туруп, къарт жанындан айрыла. Абдуллагь ибн Мугьаммат долда оьзге ёлавчуланы таба. Оьлюню жувма, гебинлеме ва къабургъа салмакъ учун олардан кёмек тилей. Къартны гёмгенде, Абдуллагь жаназа намаз къыла. Шондан сонг ол ёлун узата. Шо гече Абдуллагь тюш гёре. Тюшюнде ол шо къартны сап-па сав кюйде гёре ва огъар:
– Мунда нечик тюшдюнг? Нечик сав болдунг? Неге булай алышындынг? – деп сорай.
– Есим женнетге гийиртди мени ва магъа: «Сабурлукъ гёрсетген саялы шу даражагъа етдинг ва ахырынг да арив болду», – деп айтылды.
Гьасили.
Бусурман адам Есибизден гёреген бары да ниъматлар саялы шюкюрлюк билдирмеге ва бар-барлыгъын къыйматлап болмагъа тарыкъ. Разилик билдирип, шюкюрлюк этеген адам дагъы да кёп яхшылыкъ гёрежек. Есибизге разилик билдирмей къоймакъ – инсанны бузагъан бек эрши хасият.
(Давамы гелеген номерде)
