Яш бусурманны эдеплери
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
6-нчы бёлюк. Айлана якъ.
29-нчу дарс. Жанлагъа янашыв.
Динибиз рагьмулу болма уьйрете
Аллагь ﷻ адамлагъа жанланы рагьму гьисапда берген. Олагъа къарап, инсан Яратгъаныбызны зорлугъу гьакъында ойлашмагъа бола. Айлана якъгъа гёз къаратагъанда, хыйлы санавдагъы жан-жаныварны гёрегенде, буланы барысыны да Яратывчусу болма герекни англайбыз. Есибиз гьар кимге жан сала ва оьз яшавун къурмагъа имканлыкъ ярата.
Къушлар учагъан кюйге къарап, адамлар самолёт тизмеге уьйренген. Аллагь ﷻ Къуръанны бир-бир сураларына жанланы атларын бергени негьакъ тюгюл: сыйыр, балжибинлер, хомусгъа ва мыяма. Ислам дин бусурманланы гьайванлагъа гьюрметли янашмагъа ва яхшы болмагъа чакъыра. Гьайванлагъа яхшы болгъан саялы инсан Есибизден шабагъат ала.
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Бичен береген, сув ичиреген ва артыкъ ишлетмейген еси саялы гьар эртен бары да гьайван Аллагьдан ﷻ алгъыш тилей».
Гьайванлагъа этилеген эдеплер
- Гьайвангъа ем, сув ва турмагъа ер бермек.
- Къыйнамай сакъламакъ.
- Кеп алмакъ учун, гьажатсыз оьлтюрмемек.
- Баласын анасындан айырмамакъ.
- Авругъан гьайванны сав этмек.
Рагьмулукъ
Яйны бир гюнлеринде Шагьбан анасы булан уьюне къайтып геле. Ариде къавгъалап турагъан яшлар гёрюне. Ювукъ гелгенде уланлар гючюкню тёбелейгенин гёре.
– Ана, къара сен бу ишге! – деп, Шагьбан къычырып йибере. – Амалсыз гючюк! Шолай нечик этмеге бола! О чу Аллагь ﷻ яратгъан бир жан!
– Тюз айтасан, балам, биз шо гючюкню къутгъарма герекбиз, – дей ана.
– Гьей, яшлар, битдиригиз! – деп ана акъыра.
Яшлар шоссагьат тымыйым токътай. Оьзлеге адамлар гелгенни олар эс этмеген.
– Яшлар, бир хабаргъа тынглагъыз гьали, – дей олагъа ана. – Бу хабарны Мугьаммат Пайхаммар ﷺ оьзю айтгъан болгъан. Бир гезик чёлде (пустыня) пелен адам сувсапдан оьле турагъан итни гёре. Ол къуюдан (колодец) аякъгийими булан сув алып, итни ичирте. Шо иш саялы Аллагь ﷻ бу адамны женнет булан шабагъатлай.
Шагьбан шо ерде хабарны узатмагъа сюе.
– Мен буса сизге башгъа хабарны айтайым, – деди ол. – Бу хабар шабагъатны гьакъында тюгюл, такъсырны гьакъында. Пелен къатын уьюнде мишигин бир-нече гюнге кирит уруп къоюп гетген болгъан. Уьйден чыкъмагъа бажармагъан саялы мишик я ашап, я ичип болмагъан. Натижада о ачлыгъындан, сувсаплыгъындан оьле. Бу къатынгъа буса Аллагь ﷻ жазасын бережек. Муна сиз гьали ол къатын йимик этмеймисиз дагъы?
Яшлар пысып токътагъан. Олар этген хатасын англама башлай. Олар башларын салландырып, бетлери къызаргъан гьалда токътагъан.
– Сизин бирдагъы янгылышыгъыз – гючюкню адамлар ичеген сувгъа ташламагъа сюйгенигиз. Шолай этген бусагъыз, о сувну ичмеге ярамас эди, – деп, ана айыпларын узата.
– Биз бек гьёкюнебиз, – деп яшлар бир тавушдан къычырып йибере, – дагъы олай бирт де этмесбиз.
Гьасили:
Оьзюню айланасындагъы бары да затгъа инсан рагьмулу болмагъа герек. Инсан бир затгъа да, шону ичинде жан-жанываргъа да, зарал этмеге герекмей.
Эгер пелен гиши гьайванны къыйнайгъанын гёре буса, бола туруп шону токътатмагъа ва йымышакъ кюйде Аллагь ﷻ шолай этмеге къадагъа этгенни айтмагъа тарыкъ.
Этген хатасын билгенде, адам шону тюзлемеге ва товбагъа тюшмеге тарыкъ.
Инамлыкъ – бек асил хасият. Шо хасият адамларда йимик, гьайванларда да бола.
