Гьаж – бусурманны яшавунда лап агьамиятлы сапар
Гьаж – сёз, юрек, къаркъара, мал булан этилеген ибадат ва динибизни айрыча белгиси санала. Оьзге ибадатлардан къалышынып, гьаж мекенли бир ерде ва токъташдырылгъан вакъти, бир-бир хас ишлер, адатлар булан къылына. Гьажда оьзге ибадатларда ёкъ ишлер бола. Гьаж – гьакъылбалыкъ чагъына етишген гьар эркин бусурманны борчу.
Гьаж – динибизни беш кюрчюсюню бириси. Бу борчну сан этмейгенлик яда гери урагъанлыкъ имансызлыкъгъа, капирликге гелтире. Гьажны борч деп санайгъан, тек шону имканлыкъ бар туруп кютмейгенлик гюнагьгъа санала. Шо гьакъда Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтыла: «Есибиз Аллагьны ﷻ Уьюне бармакъ учун транспорту ва таман чакъы ашамлыгъы бар гишиге, чоласын къолламай, гьаж къылмаса, имансызлыкъда оьлмек къала»
Башгъа гьадисде Расулуллагь ﷺ булай айтгъан деп бар: «Чоласы бар адамлар Аллагьны ﷻ алдында гьаж къылмагъа герек».
Ибадатлар тюрлю-тюрлю бола. Бирисин гюнде беш керен этебиз – намаз къылыв, башгъасын жумада бир керен – жума намаз къылыв, йылда бир керен кютюлегени – рамазан айда ораза тутув. Гьаж къылмакъ буса, бусурман адамгъа оьмюрюню ичинде бир керен кютсе, таманлыкъ эте.
Акра ибну Харис ﷺ Пайхаммаргъа ﷻ бир керен: «Гьей, Расулуллагь ﷻ, гьажны бир керен къыламы яда гьар йыл къылмагъа тарыкъмы?» – деп сорагъанда, ол: «Гьажны бир керен къылмагъа тарыкъ, артыкъ къылгъан гиши буса, рагьмулу иш этген бола», – деп жавап берген.
Гьаж – ажайып ибадат ва бусурман адамны яшавунда лап агьамиятлы сапар. Ол жаны ва къаркъарасы булан Есибиз Аллагьны ﷻ Уьюне багъып ёл чыгъа, Яратгъаныбызны алдында Арапа тавда тура, Каабаны айланып таваф эте. Ислам дин Каабаны янгыз бир Аллагь ﷻ барлыкъны белгиси этген ва шону айланасында бусурманланы бирикдирген. «Бу ибадат оьзгелеринден не башгъадыр?» – деген сорав тувмакъ бар. Аслу башгъалыкъ – бу ибадат инсанны дюньялыкъгъа байлангъанындан толу кюйде эркин этегенлик. Гьажны Байтуллагь аль-Гьарамдан (Маккадагъы аль-Гьарам деген межит) къайры оьзге бир ерде де этмеге бажарылмай.
Гьаж къылмакъ учун ватанындан айрылмагъа тарыкъ, дос-къардашын къоюп гетмеге герек, ёлда къыйынлыкълардан оьтмеге тюше, малын харжламаса да бажарылмай. Шо саялы гьаж къылмакъ булан шабагъат да айрыча уллу бола. Абу Гьурайра ﷺ етишдирген гьадисде булай айтыла: «Есибиз Аллагь ﷻ учун гьаж къылгъан ва нас сёз айтмакъдан да сакъланып, гюнагь иш де этмеген кюйде ватанына къайтгъан гиши янгы тувгъан яш йимик таза бола».
Бир гезик Пайхаммар ﷻ Амр бин Асгъа: «Оьзюнден алда болгъан затны Ислам дин тазалайгъанны ва гьижраны алдында болгъанны, олай да гьаж да оьзюнден алъякъдагъыны тазалайгъанны сен билмейми эдинг?» – деп сорагъан болгъан.
Дюньялыкъ яхшылыкълар учун деп тюгюл, инсан турагъан еринден башгъа ерге гёче, къоркъунчлукъдан къача ва ону мурады агьлюсюн де, оьзюн де аман сакъламакъ, динин юрютюп болмакъ буса, шолайлыкъ да алъякъда этилген гюнагьлардан гечеген бола. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ да шо гьакъда билдире.
Абу Гьурайра ﷺ етишдирген башгъа гьадисде Расулуллагь ﷺ айтгъан булай сёзлер бар: «Бир умрадан башгъа умра болгъан чакъы вакътини арасында болгъан ишлер гечиле. Къабул этилген гьаж учун болагъан шабагъат буса – янгыз женнет бола».
Бу масъалагъа байлавлу Пайхаммарны ﷺ башгъа гьадисинде булай билдириле: «Умра ва гьаж къылагъанлар мени къонакъларым: олар бер деп тилесе, шолагъа бериле, олар башгъа якъдан тилесе, жавап ала ва шо ёлда харжлагъаны саялы олагъа башгъа яхшылыкълар булан къайтарыла».
Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ биз яшайгъан ва шогъар уьйренип къалгъан бу пана дюньяда бизин бирикдиреген белги болгъанны сюйген. Шо белгиге багъып бары да бусурманлар намаз да къыла, шогъар багъып сапар да эте. Шолайлыкъ Есибиз Аллагьны ﷻ бизге бакъгъан рагьмулугъу бола. Неге десе биз тиймеге, тутмагъа болагъан къаркъарадан ясалгъанбыз ва шогъар гёре тийип, сезип, гёрюп болагъанны англамакъ да бизин учун тынч ва енгил гьислерден. Яратгъаныбыз Аллагьгъа ﷻ инанагъан адам Каабагъа багъып алгъасай. Аллагьу таала чакъыргъанда жавапланагъан инсан Ону Уьюне багъп ёл чыгъа ва шолайлыкъ булан бары да затдан эсе огъар Еси аявлу, артыкъ экенин гёрсете. Гьатта оьзюнден де, малындан да, ватанындан да, агьлюсюнден де, яшларындан ва ювукъ адамларындан да огъар не алда экенин бусурман адам сыйлы ерлеге барагъаны булан ачыкъ кюйде белгилей. Юрекге бары да аявлу затларындан айрылып, бар-барлыгъын къоюп, уьйден Аллагь ﷻ учун деп чыкъмакъ – гьаж къылывубузну аслу маънасы. Шо бек агьамиятлы, неге тюгюл бу мурат Есибизни ёлу булан юрюмеге кёмек эте. Бу ёлда иманы бар адам къыйынлыкъланы сезмей. Четимликлер къаршы болагъанда буса, ол чыдамлыгъы булан шоланы басылта. Чыгъышлар этегени булан буса, чомарт бола. Гьар авур гьалда ону юреги рази къала, неге десе кёп сюеген Еси Аллагь ﷻ учун ёлгъа чыкъгъан.
Яратгъаныбыз Аллагьны ﷻ терен гьакъыллыгъы бу ибадат учун Ол гёзеллиги булан къалышмайгъан табиатны, къургъакъ ерлени сайлагъан, мунда оьзенлер ва денгизлер де ёкъ. Есибиз бизин учун Ер юзюнде лап багъыйлы, арив ерлени белгилемеге, озокъда, бола эди. Шо заман адамлар юрек тебип тюгюл, гёзелликлеге бакъмакъ, кеп чекмек учун ёл чыкъмагъа болур эди. Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ булай ерлени сайлагъанны маънасы – бизин ойларыбыз ва негетлерибиз таза болсун учун. Гьакъ уллу талайлыкъ Есибизни сезмек, Аллагьгъа ﷻ ювукъ болмакъ дегенни биз юрекден англамагъа герекбиз чи, неге десе насип жаныбызда тувагъан гьис ва айланабыздагъы мал-матагьдан гелмей шо.
Есибиз гьажны вакътисинде багьалы ва къыйматлы нени буса да къолламакъны гери ура. Гьатта оьзгелерден къалышдырмагъа болагъан багьалы опуракъны да ярамай гиймеге. Муна янгыз шулайлыкъ булан гьакъ герти къыйматлыкълар не экенни англамагъа бажарыла. Олай да, гьар-тюрлю атир ийислени къолламагъа да ярамай, шону маънасы – Аллагьгъа ﷻ бакъгъан ойларыбызны башгъа бир зат да къуршамагъа герекмейгенлик. Шо вакътини ичинде бизин умуми битимибиз янгыз Аллагьгъа ﷻ бакъгъан болмагъа герек, айлана якъдагъы яхшылыкълар, жамиятдагъы гьалыбыз, демек бир зат да шогъар пуршав этмеге тюшмей.
Гьаж ажайып машгьур ибадат ва шону кюрчюсю – Есибиз Аллагь ﷻ булан къатты кюйде тутулгъан байлавлукъ. Шо байлавлукъ Есибизни сезивден ва Огъар ювукъ болувдан ясалгъан.
Биринчи гезик къылынагъан гьаж
Кёплер яшавуну ичинде янгыз бир керен гьаж къыла. Шо саялы бизин бу бек къыйматлы ибадатыбыз негьакъ болмас, къыйын тёкгеник пуч этилмес, харжларыбыз зая гетмес ва ёлда гёреген къыйнлыкълар пайдасыз саналмас учун, инг башлап бу тамаша кюйдеги уллу ибадатгъа тийишли кюйде гьазирленмеге герек.
Бир башлап яшавда ёл къойгъан кемчиликлени, гюнагь ишлени токътатмагъа ва шолар саялы Есибиз Аллагьны ﷻ алдында гьакъ юрекден товба этмеге тарыкъ. Шону булан бирче хатирин къалдыргъан адамлардан гечмекни тилемек бек агьамиятлы. Бары да алимлер гьисап этеген кюйде, дин къардашына багъып уллу гюнагь этген гиши ондан гечмекни алмаса, ону гюнагьы гечилмей. Шолай болгъан сонг, зарал этилген адам гечмесе, ону гюнагьы чайылмай ва нечакъы керен гьаж къылса да, шо негьакъ бола, чыгъышлары да пучуна гете.
Гьаж къылмакъ учун сапар чыгъагъанда бары да чыгъышлар гьалал къазангъан акъча булан этилмеге герек. Шо гьакъда Пайхаммарны ﷺ булай гьадиси бар: «Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ таза ва янгыз таза сатны къабул эте».
Мал якъдан имканлыгъы бар ва савлугъу къоягъан гьар бусурман адам гьаж къылмагъа борчлу. Савлугъу болмакъ бек агьамиятлы. Эгер де савлугъу осал ва ёлдагъы авурлукълагъа чыдап болмасдай даражадагъы адам оьзюню орнунда гьаж къылмакъны башгъа адамгъа тапшурмагъа бола, бары да чыгъышларын этип.
Насипден къуру къалмакъ…
Мугьаммат Пайхаммар ﷺ гьадисинде булай билдире: «Таза малы булан гьаж къылмагъа чыгъагъан адам, гьайваныны уьстюне минип, биринчи абат алып: “Мен Сени алдынгдаман, мени Есим”, – деп айтгъандокъ, огъар кёклерден: “Хош гелдинг, талайлы болгъур, сени ашамлыгъынг гьалал, сени транспортунг гьалал, сени гьажынг къабул этилежек ва сенде гюнагь къалмажакъ”, – деп билдириле. Амма пеленче адам нас малы булан чыгъып, гьайваныны уьстюне минип, абат алып: “Мен Сени алдынгдаман, мени Есим”, – деп айтгъанда, огъар кёклерден:
“Ёкъ сагъа салам, ёкъ сагъа талайлыкъ, сени ашамлыгъынг гьарам, сени транспортунг гьарам ва шу гьажынг саялы гюнагьдан къайрыны алмассан”, – деп билдириле».
Шо саялы мал якъдан имканлыгъы ёкълар ва савлугъу ёкълар гьаж къылывдан эркин этиле. Шогъар пашман болмагъа тюшмей, неге десе, Оьз къулуна Есибиз кютмеге болмайгъанны салмагъан ва шо саялы Аллагьгъа ﷻ макътав болсун. Гьаж къылмакъ учун борчгъа алагъан адам билмеге герек: алгъанын къайтарып болажакъмы, къачан болажакъмы деген шеклик тува буса – шолай этмеге тарыкъ тюгюл.
Шо гьакъда гьадисде булай айтыла: «Мен Пайхаммаргъа ﷺ: “Гьаж къылмагъан гиши борчгъа алармы?” – деп сорагъанда, ол: “Ёкъ, алмас”, – деп жавап берди».
Бир керен кьаж къылгъан гиши янгыдан гьаж къылмакъ учун акъча жыя буса, оьз агьлюсюне, ону гьалына ва бар-барлыгъына агьамият берсин: эгер агьлюге о-бу тарыкъ буса яда оьрюм чагъына етишген гьалла-гьалла юрюйген ва гери урулагъан затлагъа къарап, орамда къалгъан уланы бар буса, инг башлап агьлюню гьайын этсин, авлетине къатын алсын. Янгыдан гьаж къылгъанча бу ишлени этмек алдынлы болур, неге тюгюл гюнагьдан сакъланмакъ, яхшы иш этмекден оьр ва артыкъ санала.
Гьажда янгылыш этип, тёкген къыйыны зая болмас ва гьажы саналмас учун, билим топламакъ бек агьамиятлы болур. Бизин билимсизлигибиз оьзюбюзге уллу къыйынлыкълар гелтирмеге бола, гьатта ят адамлар да этмесдей ажайып кюйде. Билеген адамны тюз ёлдан тайышдырмагъа шайтангъа бек къыйын бола, огъар билими ёкъ минг адамны алдатмагъа, бир алимни алдатгъандан эсе шайлы рагьат. Ибадат этеген билимли адамгъа Аллагьдан ﷻ болагъан шабагъат да айрыча къыйматлы бола.
Зем-зем сувну гьакъында
Зем-зем сувну гьакъында эшитмегенлер, билмейгенлер ёкъдур. Арт вакътилерде муъжизатланы гьакъында кёп айтыла ва шексиз кюйде зем-зем – гьалиги заманны муъжизаты.
Пайхаммарыбыз ﷺ ону гьакъында булай айтгъан: «Зем-зем сувну берекети бар ва шо ашдыр».
Башгъа гьадисде: «…ва дарманланы лап яхшысыдыр», – деп къошулгъан.
Олай да: «Ер юзюндеги лап яхшы сув – зем-зем сув», – деп билдиреген Пайхаммарны ﷺ сёзлери де сакълангъан.
Оьзге гьадислени арасында: «Зем-зем сув – ичилеген бары да зат учун къыйыша», – деп бар.
Расулуллагь ﷺ башгъа гьадисде бизге: «Яманлыкъдан къутулмакъ учун зем-зем сув ичсенг, Аллагь ﷻ сени къутгъарар, сувсап болуп шону ичсенг, Аллагь ﷻ сени сувсаплыгъынгны басылтар», – деп англатгъан.
Ибну Мажжагь етишдирген гьадисде булай айтыла: «Мен Аббасны янындагъы вакътиде огъар бир гиши гелди ва Аббас огъар: “Сен къайдан гелдинг?” – деп сорады. Ол адам: “Мен сени янынга зем-земден гелдим”, – деп жавап берди. Сонг Аббас огъар: “Сен шону тийишли кюйде ичдингми?” – деп сорады. Булайлыкъны эшитгенде гелген адам: “Ону нечик ичмеге тарыкъ?” – деп сорав берди. Аббас шо заман: “Шону ичегенде къыблагъа бакъ, Есибиз Аллагьны ﷻ атын эсгер, уьч керен ичинге тыныш алып, шону къаркъарангны бары да ерине етишер йимик яхшы кюйде ич ва ичип битгенде Яратгъаныбызгъа шюкюрлюк билдир”, – деп англатды».
Расулуллагь ﷺ башгъа гьадисде булай билдире: «Гьакъ кюйде, оланы да, бетгёрдюлени де (мунапикълени) арасындагъы башгъалыкъ – олар зем-зем сувну тийишли кюйде ичмеге (демек, кёп ичмеге) болмайгъанлыкъда».
Булай ажайып тамаша ишни эсгерейик. 1973-нчю ва 1980-нчи йылларда дюньяда аты айтылгъан институтда зем-зем сувну химия анализи этилди ва шоланы натижасында бу сувну ичинде не йимик буса да бир бактерия да ёгъу ачыкъ болду. Бир литр оьлчевдеги сувда 150 яда 350 миллиграм минераллар бар буса, шо къыйматлы санала ва шишалагъа тёгюлюп сатыла. Зем-зем сувну литринде буса, 2000 минерал барлыгъы токъташдырылгъан! Шолайлыкъны бусурман тюгюллер аян этген!
Оьлме турагъанлар аврувларындан зем-зем сувну кёмеги булан сав болгъан хыйлы гезиклер белгили. Расулуллагь ﷺ булай айтгъан болгъан: «Зем-зем сув адам учун ашны да, дарманны да ерин тута».
Есибиз Аллагь ﷻ барыбызгъа да гьаж къылмакъны насибин берсин. Шону учун чоласы ёкълагъа Есибиз имканлыкъ берсин. Сыйлы ерлеге чыкъмагъа онгарылагъанлагъа буса, яхшы кюйде гьазирленип, толу кюйде бары да борчланы кютюп, къабул этилген гьажы булан уьюне эсен-аман къайтмагъа Аллагь ﷻ насип этсин!
