Супулукъ – Ислам динни оьзеги
(Давамы. Башы алдагъы номерде)
Белгили алимлер супулукъгъа эки мингден артыкъ баянлыкъ берген, шо нени англатагъанны ачыкъ этген. Шо бары да англатывланы аслу маънасы – супулукъ Есибиз Аллагьгъа ﷻ гьакъ юрекден ибадат этмек бола. Башгъача айтгъанда – инсанда игьсан болдурмакъ, шо буса, Пайхаммарны ﷺ гьадисине гёре дин кюрчюлени бириси.
«Аль-Бурудж аль-мушайяда» деген китабында белгили шайых Гьасан Гьилми аль-Къахиби язагъан кюйде, гьакъ билимлер, демек Есибизни ахтарагъан илмулар – Аллагь ﷻ сайлагъанланы касбусу. Тарикъат шайыхлар буса, лап шо адамлардан. Тарикъат (супулукъ) – яшыртгъын илмулардан. Ачыкъ илмулагъа кёп гюнагь этеген, гьатта экиюзлюлер де уьйренмеге бола. Ачыкъ илмулар деп китап охуп уьйренмеге болагъан илмулагъа айтыла. Яшыртгъын илму буса, Яратгъаныбыздан геле ва Есибиз тийишли гёргенлеге шондан билим бере, ич къылыгъы таза къуллар шо билимге ес бола.
«Авариф» деген китабында имам Сахруварди язагъангъа гёре, тасаввуфдан къайры оьзге илмулагъа дюньялыкъгъа бакъгъан сююв бар туруп да уьйренмеге бола.
Жабрайыл малайик Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ юрегине иманны ярыгъын салгъан талкъин илмугъа тасаввуф яда тарикъат деп айтыла.
Тасаввуфну (тарикъатны) инкар этеген адам Есибизден гелеген вагьйуну кюрчюсюн гери ура ва шолайлыкъ булан динни гьакъ маънасын англамай.
Аллагьдан ﷻ къоркъувну (таква), гьакъ юрекликни (игьсан), напсыны ва жан тазаламакъны (тазкият), гьакъыкъат ёлуна тюшмекни борчуну (гьидаят) гьакъындагъы Къуръандагъы бары да аятлар тарикъат гьажатлыкъны исбат эте. Токъташгъан гьадисге гёре, бир гезик Пайхаммарны ﷺ янына асгьабалагъа танывлу тюгюл пеленче адам гелип: «Ислам деген недир?» – деп сорагъанда, Расулуллагь ﷺ жавап берип, шо белгисиз адам: «Дурус», – деген. Сонг: «Иман недир?» – деп сорагъанда да, Пайхаммар ﷺ жавап берип, янгыдан: «Дурус», – деген ол адам. Арты булан: «Игьсан недир?» – деп сорав берилгенде де, Пайхаммар ﷺ жавап бере ва ол адам: «Дурус», – деп бу гезик де токъташдыра. Сорав береген адам гетгенде, Пайхаммар ﷺ асгьабаларына шо – Жабрайыл малайик гелип, дин не экенни англатып гетди дей. Игьсанны гьакъында айтагъанда, Пайхаммар ﷺ шолайлыкъ Аллагьны ﷺ гёрегендей гьакъ юрекден ибадат этмек деп англата, неге десе Ону гёрмесек де, Есибиз бизин даим гёре. Натижада, игьсансыз динибиз толу болмас. Супулар игьсангъа етишеген ёлланы ахтара, шогъар уьйрете ва бу тармакъда устаз болмаса бажарылмай деп англата.
Оьрде язылгъанлардан англашылагъан кюйде, оьзге дин кюрчюлер булан бирче тарикъат Аллагьдан ﷻ гелеген вагьйудан баш ала. Шексиз кюйде, тарикъат – бусурман динни бир гесеги. Пайхаммар ﷺ: «Жабрайыл малайик гелип, динни англатды», – деген сёзлери булан шолайлыкъны оьзю де исбат этген.
Ислам динни бары да уллу алимлери тарикъат ёлда болгъан
Ислам илмуланы нюрю, Есибиз ажайып билимлер булан савгъатлагъан имам Абу Ханифа оьлгенче эки йыл алда шайых Жафар Сиддикни мюриди болуп, тарикъатны ёлуна тюше. Оьле турагъанда имам булай айтгъан болгъан: «Эгер де артдагъы эки йылны ичинде мен тарикъатгъа гирмеген эдим буса, тюз ёлдан тайышмагъа болур эдим».
Имам аш-Шафии де тарикъатны ёлундагъы адам, ол охуп да, язып да болмайгъан Шайбану Раги дейген шайыхны мюриди болгъан. Имам аш-Шафии шайыхны алдында, нарыста ичиреген анасыны алдында олтурагъанда йимик, олтура болгъан.
Жалалутдин ас-Суюти айтгъан кюйде, имам Агьмат Пайхаммарны ﷺ эки миллион сегиз юз гьадисин гёнгюнден биле болгъан. Шайых булан ёлукъгъанча алдын имам Агьмат уланы Абдуллагьгъа: «Сен гьадислени ахтар ва супуларбыз деп айтагъанлардан ариде тур», – деп ёрай болгъан. Амма шайых Абу Гьамза аль-Багъдади булан ёлукъгъанда ва супулар уьйретегенлер булан таныш болгъанда буса, ол уланына янгыз олар булан къурдашлыкъ юрютмекни васият этген. Имам: «Олардагъы илму биздегинден артыкъ. Ибадат тазалыкъ, Аллагьдан ﷻ къоркъуву, дюньялыкъгъа арт бергенлик ва Есибизге къуллукъ этивдеги гьаракаты бизинкинден (ачыкъ илмулу алимлерден эсе) артыкъ», – деп айта болгъан.
Динни уьч де кюрчюсюню оьз имамлары бар. Аллагьгъа ﷻ инанывну (вероубеждение) ахтарагъан илмуда аль-Ашари ва аль-Матуриди имамлар. Шариат илмуда Абу Ханифа , Малик , Агьмат ва аш-Шафии имамлар. Тарикъат имамлар буса – Мугьаммат Накъшубанди, имам Раббани, Халидшагь аль-Багъдади, Абу аль-Гьасан аш-Шазили, Абдулкъадир Гелани, имам аль-Гъазали. Шу бары да имамлар оьз пикруларын, къаравларын Къуръангъа ва Пайхаммарны ﷺ гьадислерине кюрчюленип англатгъан. Биз буса, шо имамланы артына тюшсек къутулабыз, неге десе шо гьакъда Къуръанда булай айтылгъан: «Эгер билмей бусагъыз, билегенлерден сорагъыз ва оланы артына тюшюгюз» («Ан-Нагьл» деген сура, 43-нчю аят).
Имам ан-Навави булай яза: «Муаллимден мутаалимге билим берив – иснад охутувну ажайып маъналы ери. Гьар мутаалим кимден билим алагъанын англамагъа герек». Шолайлыкъ булан, иснад болмакълыкъ – борч санала. Мутаалим учун муаллими ругь ата-бабасы ва Есибиз булан байлавчусу бола.
Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ Къуръанда Оьз Пайхаммарына ﷺ багъып булай айта: «Гьей, Пайхаммар! Мен сени дин уьйретмек ва шону токъташдырмакъ учун йибергенмен. Артынга тюшгенлеге женнет болажакъ гьакъда сююнч гелтирмеге ва сени инкар этегенлеге жагьаннем болажакъгъа йиберилгенсен. Яратгъан Есинг ихтияр бергенде Огъар таби болмакъ ва Гьакъыкъатны ёлун ярыкъ этмек учун да йиберилгенсен. Ихтияр берилгенде оьзге затлар енгил бола» («Аль-Ахзаб» деген сура, 45–47-нчи аятлар).
Шо аятдан баш алып, тарикъат имамлар насигьатчылыкъгъа (наставничество) ихтияр болмагъа (ижаза) герек деп гьисап эте. Ихтияр дегенде насигьат этеген адамны билими ва сынаву болмакъ демек, неге десе тарикъатгъа уьйретмек – бек жаваплы ва къыйын иш. Насигьат этмек учун янгыз ижаза болгъан булан болмай. Ихтияр болмакъдан къайры, шайыхны оьз муаллиминден буйрукъ да (амру) болмагъа тарыкъ. Башгъача айтгъанда, шо къуллукъну юрютмек учун ол муаллими булан белгиленмеге де тарыкъ.
Тарикъат ёллар
Тарикъатлар къыркъдан артыкъ бар ва олар барысы да Есибиз Аллагьны ﷻ билмек ва Огъар ювукъ болмакъ учун элтеген ёллар. Муратгъа етишмек учун аслусу – пеленче тарикъат шартланы сакъламакъ ва имамны буйрукъларын кютмек. Тарикъатны шартлары шариатны дазусундан чыкъмагъа болмай. Шолайлыкъ булан тарикъат шариатны къатты юрютмек учун болушлукъ этеген бола ва олар бир-бирине къаршы чыкъмай.
Имам ар-Раббани айтагъан кюйде, тарикъат ёлгъа тюшмекни мурады – Аллагьдан ﷻ къоркъувну гючлендирмек ва шариат борчланы кютювде енгилликлер гёрмек.
Бара-бара тарикъатланы атлары алышына. Масала, халипа Абу Бакрны заманындан Абуязид Бастамиге ерли гьалиги накъшубанди тарикъатгъа сиддикийя деп айтыла болгъан. Ондан сонг Абдулхалик Гуждуваниге ерли шону аты тайфурия болгъан. Сонг Мугьаммат Накъшубандиге ерли хаважаканийя болгъан, артда да – накъшубандийя. Бу тарикъатгъа (имамны атына гёре) ахрария, мужаддидийя, халидийя, махмудийя деп айтыла, тек лап яйылгъан аты накъшубандийя кюйде къала.
Къуръангъа гёре ва имамлар айтагъан кюйде, супулукъ лап Къыямат гюн болгъанча болажакъ. Гьакъ супуланы айтыву булай: «Гьей, мени Есим, мени мурадым – Сени тангламакъ ва мен Сени разлигингни къазанмакъ учун къаст къыламан».
XIX асруда дюньягъа айтылгъан алим, накъшубанди тарикъатны шайыхы, шафии мазгьаплы Мугьаммат Амин аль-Курди тасаввуф дегенге булай англатыв бере: «Бу илмуну кёмеги булан напсыны гьалы белгилене: ону макъталгъан ва айыпланагъан хасиятлары ачыкъ этиле. Шону кёмеги булан ругь эрши мердешлерден арчылана ва яхшылары булан безендириле. Олай да, бу ёл Есибизге ибадат этивню къайдаларын англата ва Огъар ювукъ эте.
Тасаввуф илму ахтарагъан ер – инсанны юреги (ругьу) ва шону ишлери. Бу илмуну ахыр мурады – юрек тазалав ва Яратгъаныбызны сезмек, Ону разилигин къазанмакъ, насипли болмакъ».
Тасаввуфну кюрчюсюн Есибиз Оьзю салгъан. Бу илмуну Ол вагьйу булан бирче Мугьаммат Пайхаммаргъа ﷺ тапшургъан. Оьзге пайхаммарлагъа йимик. Бу илму – Есибиз йиберген динни оьзеги.
Тасаввуфну аслу кюрчюлери:
1. Аллагьдан ﷻ къоркъув. Шариатны ачыкъдан ва яшыртгъын кюйде къатты юрютмек, ибадатгъа берилмек, тюз ёлда турмакъ (истикама).
2. Сёз булан да, иш булан да Пайхаммарны ﷺ сюннетин юрютмек ва яхшы къылыкълагъа етишмек.
3. Адамлагъа умут этмей, янгыз бир Аллагьгъа ﷻ таваккал этмек булан чыдамлыкъ гёрсетмек.
4. Уллуда да, гиччиде де Есибиз Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун къаст къылмакъ.
5. Яхшылыкъда да, балагь къопгъанда да Аллагьгъа ﷻ ял бармакъ, яхшыда – гьакъ юрекден шюкюрлюк этмек, кыйынлыкъда – Есибизден кёмек излемек.
6. Кёмек тарыкъ болгъанда Къуръандан, сюннетден ва сыйлылардан пайдаланмакъ. Шариатгъа гёре, супулукъну ёлуна тюшмек – гьар кимни борчу (фарз аль-айн), неге десе ругь кемчиликлерден янгыз пайхаммарлар ва айрыча адамлар эркин болмагъа кёмек эте. Яратгъаныбызны сезгенлер айтагъан кюйде, тасаввуф илмудан бир зат да билмейгенлени ахыры яман болмакъ бар (имансыз кюйде оьлмек). Адамлар талайсыз болмас учун шо билимлени азы – тасаввуф ва супулар гьакъ ёлда экенни къабул этмек.
Имам Раббани, шайых Агьмат Сирхинди булай айта болгъан: «Гьакъ кюйде, супуланы къабул этмейгенлик ва уллу шайыхланы ишлерин, сёзлерин инкар этив – даим оьлюге гелтиреген оьлюм агъу. Супуланы къабул этмеге сюймейген адам рагьмулукъдан къуру къала ва шолагъа къаршылыкъ билдирегенлер даим кётюр ва тас этгенлерден болур».
Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ супуланы ёлуна тюшмеге ва оланы сюймеге насип этсин бизге. Амин!
