Къыйнамагъыз оланы!
Жан-жанываргъа яман янашагъанлыкъ кёп болуп бара.
Бары да динлер парахат яшавгъа, менлигин сакълавгъа, бирбирин гьюрмет этивге, адилликге ва рагьмулукъгъа чакъыра. Рагьмулукъ – иманны, языкъсынавну, яхшылыкъны, якълавну, сюювню, гечивню, гьюрметни белгилейген мердеш. Дюньяда бу хасиятлар оьмюр сюре буса, Есибиз Аллагь ﷻ яратылгъанлагъа рагьмулу янашагъанын гёрсете. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ рагьмулукъну белгиси эди ва ону бу хасияты айланасындагъы бары да затгъа яйыла болгъан.
Ол айлана якъгъа: жан-жанываргъа ва оьсюмлюклеге гьюрмет ва рагьмулукъ булан янаша болгъан, неге десе бютюн айланабыз Рагьмулу Аллагь ﷻ булан яратылгъан. Расулуллагь ﷺ асгьабаларын да Есибиз яратгъан бары затгъа языкъсынавлу ва рагьмулу янашмагъа уьйрете болгъан. Абу Гьурайра етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай хабарлагъан болгъан: «Пеленче бирев ёл булан барагъанда бек сувсап болгъан. Ёлавчу къую табып, шондан тойгъанча сув иче. Ол шо мюгьлетде тилин чыгъартып сувсаплыкъдан къыйналагъан итни гёре. Итге языгъы чыгъып ёлавчу, къуюдан алып огъар сув ичирте. Шо этген рагьмулу иши саялы, Есибиз Аллагь ﷻ ол адамны гюнагьларындан гече». Бу хабарны эшитгенде асгьабалар:
«Гьей, Расулуллагь, олай болгъан сонг гьайванланы гьайын этсек де бизге шабагъат болармы?» – деп сорай. Пайхаммар ﷺ : «Гьар сувлангъан бавур саялы – шабагъат», – деп жавап берген (Бухари, Муслим). Гьадислеге баянлыкъ береген «Аль-мингьаж ва шарх Сахих Муслим» деген китабында Имам анНавави булай яза: «Мунда “Гьар сувлангъан бавур саялы – шабагъат” дегенни маънасы: не йимик гьайванны, жан-жаныварны гьайын этген саялы Есибизден шабагъат болажакъ демек. Сав жанлы затгъа сувлангъан бавур еси деп айтагъанлыкъ буса, оьлгенни бавуру къуру болагъанлыкъда». Бу гьадисде агьамиятлы ян – гьар жаны барлагъа языкъсынмагъа буюрулагъанлыкъ, гьатта шолар бизин еслигибизде тюгюл буса да. Неге десе, оьрде эсгерилген хабарда ёлавчугъа ёлукъгъан ит онуки тюгюл эди.
Шо гьадисге баянлыкъ бере туруп, имам Ибн Абд уль-Барр аль Малики булай яза: «Бу гьадис гьайванлагъа къыйынлыкъ болдурув, зарал этив гери урулагъанны гёрсете ва шолай этегенлер гюнагьгъа бата. Неге десе, шо гьадисде жан-жанываргъа яхшы янашгъаны булан шабагъат болагъан сонг, олагъа зарал этегенлер гюнагь къазанагъаны да англашыла». Имам Ибн аль-Муляккин шо гьадисге берген баянлыгъында булай эсгере: «Бу гьадис бир-бир жанлардан сакъланмакъ булан оланы оьлтюрмеге ихтияр берегенликге къаршы чыкъмай. Неге десе, къоркъунчлу жанланы оьлтюрмекде пайда бола. Шону булан бирче оьлтюрмеге ихтияр берилген гьайванланы, жанланы къыйнамай оьлтюрмеге герек».
Абдулла ибн Умар Пайхаммардан ﷺ эшитген булай сёзлени гелтире: «Бир къатынгиши мишигин ачындан оьлгенче кирит урулгъан уьйде сакълагъаны саялы такъсырлангъан болгъан. Шо себепден ол къатынгиши жагьаннем агьлю болду, неге десе ол мишигин оьзю де ашатмай эди, къыргъа чыгъып оьз гьайын этмеге де имканлыгъын къыркъгъан эди» (Бухари, Муслим). Ойлашып къарагъыз, мишигини гьайын этмеген ва огъар оьзюне сама да къыргъа чыгъып, аш тапмагъа имканлыкъ бермегени саялы, Есибиз Аллагь ﷻ шо къатынгишини такъсырлап, жагьаннемге лайыкълы этген.
АДИЛ ИБРАГЬИМОВ
