Гьаж – женнетге элтеген ёл

Гьаж – женнетге элтеген ёл

(Давамы. Башы аллдагъы номерде)

Гьажны шартлары ва аслу борчлары

Шу шартлар бар гезикде гьар бусурман инсангъа гьаж къылмакъ борч санала:

1. Ислам динни юрютеген болмакъ.

2. Гьакъылбалыкъ чагъына етишген болмакъ

3. Гьакъылдан тайышмагъан гьалда болмакъ.

4. Къул тюгюл, эркин адам болмакъ.

5. Ёл къоркъунчсуз болмакъ.

6. Мал якъдан чоласы ва къаркъараны савлугъу болмакъ.

Имканлыгъы эки тюрлю къайдада болмагъа тийишли: не йимик буса да транспорт ва етишгенде де, ёлда да бары да тарыкъ герек булан таъмин болмакъ учун харж болмакълыкъ. Къатынгишилер учун ёлдашы гьисапда ювукъ къардашы (магьрам) болмакълыкъ. Эгер гьажгъа чыгъагъан адамны сакъламагъа герекли адамлары бар буса, олар яшавлукъ этип болардай олагъа маялар къоюп гетмеге тарыкъ. Савлугъу болмай, тек мал якъдан имканлыгъы бар адам оьзю учун башгъаны вакил этип гьаж къылмагъа йибермеге герек.

Гьажны аслу борчлары (арканлары)

Гьаж къылмакъ учун инг башлап ону аслу борчлары недир ва нечик гезиги булан этилегенни гьакъында ахтармагъа, билмеге тарыкъ, шоланы кютмесе къылгъан гьажы да къубал этилмей. Гьажны булай алты борчлары бар:

1. Ихрам (тигилмеген эки къумач гесек) гиегени булан негет тутмакъ.

2. Зуль-гьижжа айны 10-нчу гюнюнде Арапа деген ерде болмакъ.

3. Таваф – Каабаны айланып чыгъыв.

4. Сафа ва Марва тёбечиклени арасында юрюш.

5. Чачланы гесив яда юлюв (азында уьч тюк сама да таймагъа герек).

6. Арканланы (борчланы) оьз гезиги булан кютмек.

Гьажны герекли ишлери (важиб)

Гьажны важиблерине де айрыча агьамият бермеге герек. Олар да кютюлмеге борч деп санала, тек къайсын буса да къутгъарса, гьаж бузулмай, шону орнунда къоду тёлев булан къутулмагъа бола.

Гьажны этилмеге герекли беш иши бар:

1. Гьажгъа Микат деп айтылгъан ерде гирмек (Россиядан барагъанлар аслу гьалда Зуль-Хулайфа деп айтылагъан Микатда гьажгъа гире). Шо Мадина шагьардан йыракъда тюгюл. Шо ерге Абару Али деп де айтыла.

2. Муздалифа деп айтылагъан ерде бир гечени йибермек.

3. Мина деген ерде ташрикни (къурбан союлгъан сонггъу вакъти) уьч гечесин йибермек.

4. Таш атыв (шону учун гёрсетилген ерде).

5. Каабаны айланып савболлашыв таваф этмек. Оьрде эсгерилген беш ишден къайсын буса да этмей къойса, гьажны вакътисинде къоду тёлемеге герекли.

Гьаж къылмагъа башлагъанлар учун гери урулагъан ишлер.

Гьажны вакътисинде этмеге ярайгъан ва гери урулагъан ишлени гьакъында билмек бек агьамиятлы. Гьаж яда умра къылмагъа башлап, шоланы битгинче гьаж къылагъанлагъа гери урула:

1. Къатыны булан ювукълукъ этмек, олай да ойнашмакъ.

2. Гебин къыймакъ (оьзю учун да, башгъа адам учун да).

3. Атир ийислени къолламакъ (гьажны алдында уьстюне себелеген атир ийислер гьаж къылывну бузмай).

4. Не йимик буса да май башыны, бетини тюклерине тиймек.

5. Къаркъараны бир еринден де тюк тайдырмакъ (оьзлюгюнден тюшген тюк гьисапгъа алынмай).

6. Тырнакъны бир гиччи гесегин де гесмек (сынгъан ва четим этеген тырнакъны тайдырмакъ яратыла).

7. Эргишилеге тигилген опуракъны гиймек, алды ва табаны ябылгъан аякъгийимлени къолламакъ, башына не буса да салмакъ. Къатынгишилеге бетин ва къолларыны аяларын япмакъ.

8. Гьарам деп айтылагъан топуракъда гьав этмек ва шонда не йимик оьсюмлюклеге де зарал этмек.

Оьрде эсгерилген ишлени биле-биле туруп ва уьзюрю себепсиз этмек шариат гёзден къарагъанда гюнагь санала ва шолар саялы товбагъа тюшмеге де, къоду тёлемеге де тарыкъ. Таш атывдан ва башындан тюк гесмекден сонг, къатынына ювукъ этивден къайры оьзге бары да гери урувлар тая. Бу гери урув буса, гьаж къылгъан сонг тая, демек гьажны бары да арканлары кютюлген сонг.

Гьаждагъы къодуланы журалары

Гьажны вакътисинде болагъан къодуланы беш тюрлюсю бар:

1. Этмеге герекли ишлени этмесе къоду тёлене – бир малны къурбан соймакъ. Шолай этмеге имканлыкъ ёкъ буса, ону орнунда он гюн ораза тута (уьч гюн гьажны вакътисинде, етти гюн уьюне къайтгъанда).

2. Эгер гьаж къылагъан адам уьч тюгюн яда тырнагъын гесген, атир ийис сепген, иш этип башын япгъан, тигилген опуракъ гийген, башындагъы яда сакъалындагъы тюклерине май сюртген, Къурбанбайрамны гюнюнде таш атгъанча къатынын оьпген буса, ол товбагъа тюшюп, уьчден къайсы буса да бир иш этмеге герекли: мал соймагъа, уьч гюн ораза тутмагъа яда алты мисгинге уьчер сагь (етти кило ярым будай) бермеге. Гьар тайдырылгъан тюк яда тырнакъ тёленеген къодуну оьлчевю – бир мудд будай (650 грам). Эки тюкге яда эки тырнакъгъа – эки мудд.

3. Жан-жаныарны оьлтюрсе яда терек гессе, къодуну оьлчевю – жан-жаныварны яда терекни багьасын тёлемек.

4. Къатыны булан ювукълукъ этсе. Эгер байрам гюн болгъунча таш атгъынча, ва тюклерин гесгенче биле-биле туруп къатыны булан ювукълукъ этсе, гьаж къылыв толу бузула. Шогъар да къарамайлы, шо адам гьажны къалгъан оьзге ишлерин бютюнлей битдирмеге герекли ва гелеген йыл гьажгъа янгыдан бармагъа тарыкъ. Шондан къайры, къоду гьисапда ол адам тюе соймагъа тарыкъ ва бу борч янгыз эренни борчу санала.

5. Гьажны бёлсе, мал соймакъ булан къоду салына. Есибиз Аллагь токъташдыргъан законлагъа гёре, шону кютеген адамлар алагъан пайдасын бу дюньяда йимик ахыратда да гёрежек. Къуръан гьажны гьакъында эсгерегенде, Ислам динни бу рукнусуну пайдасын ва терен гьакъылын ача.

Гьажын терен гьакъыллылыгъы

Энни гьаж къылывну бир-бир терен гьакъыллылыгы яшырылгъан ишлени гьакъында тёбенде хабарлайыкъ.

1. Бусурманланы бирлешивю. Ислам дин бусурманланы арасындагъы исси аралыкълагъа ва къурдашлыкъгъа айрыча агьамият бере. Есибиз Аллагь ﷻ яратгън кюйде, Ислам динни шартлары бусурманланы бирлешдире ва сыкълашдыра. Масала, бир авулну халкъы жамият намаз къылмакъ мурат булан бир-бири булан ёлукъмакъ учун ювукъ арадагъы межитге гюнде беш керен бармагъа бола. Ондан къайры, яшайгъан ерни бары да халкъы жумада бир керен жума намазда ёлукъмагъа бола. Ер юзюню бютюн бусурманлары буса, йылда бир керен гьажны вакътисинде бир-бири булан ёлугъа. Шо саялы гьажгъа – дюнья оьлчевдеги бусурманланы конференциясы деп айтыла.

2. Герти бусурман къардашлыкъны жанландырыв. Миллетине, тилине, терисини тюсюне къарамайлы бары да бусурманлар бир борчланы кюте, бир йимик ибадат эте ва Яратгъаныбыз Аллагьдан алгъышлар тилей, бир якъгъа багъып сужда да эте, бары да бусурманлар учун къыбла бир – Кааба.

3. Нечакъы йыракъда яшай буса да, бары да бусурманлар ислам дюньяны центры – сыйлы Маккагъа тартылагъаны, шонда жыйылагъаны. Мундан бютюн дюньягъа Яратгъаныбызны нюрю яйыла.

4. Бусурманланы арасындагъы тенгликни белгиси. Гьажны борчлары кютюлегенде адамланы арасындагъы не йимик буса да башгъалыкълар арадан тая: пача ва простой адам, еси ва къуллукъчусу – бары да бир тенг. Гьакъ кюйде, бу ер инсан дюньягъа гелген вакътини эсге сала, демек биревню башгъаны алдында бир артыкълыгъы да ёкъ. Олай да, гьаж гележекде болажакъ Сорав алынагъан гюнню эсге сала. Шо заман бютюн халкъ ялангач кюйде, соравдан къоркъагъан гьалында Яратгъаныбызны алдында туражакъ ва биревге де ону байлыгъы, бийлиги, жамиятдагъы абурлу гьалы кёмек этмежек.

5. Гьаж – бусурманлагъа оланы абурлу ата-бабаларыны, пайхаммарланы ва элчилени гьакъында эсге салыв да дюр. Сыйлы ерлерде болуву бусурман адамны юрегиндеги иманны беклешдирмеге болушлукъ эте. Гьажны вакътисинде кютюлеген къайсы да гьар иш не йимик буса да тарих агьвалат булан байлавлу. Мисал учун, инг башлап Ер юзюндеги биринчи инсан – Адам пайхаммарны u эсге алайыкъ. Ол яланаякъ, башы ачылгъан ва уьстюнде янгыз бир къумач гесек булан Каабаны етти керен айланып чыкъгъан. Каабаны алдында гьаж къылагъан адам Аллагьны ﷻ элчилери Ибрагьим u ва Исмайыл u пайхаммарланы эсине гелтире. Булар Ер юзюню сув алгъан сонг, Каабаны янгыдан тизе. Олай да, гьаж къылагъанлар Пайхаммарыбызны да ﷺ эсге ала. Ол Каабаны мююшюнде «Аль-Гьажар аль-асвад» деген сыйлы ташны оьбе болгъан кюйню гёз алдына гелтире. Гьаж къылагъанлагъа Сафа ва Марва тёбечиклер уланы Исмайылны u излейген Гьажарны эсге гелтире. Мина деген ер буса, оьзюнден шайтанны къувалап, огъар таш атагъан Ибрагьим пайхаммарны u эсге сала. Арапа гюн – Арапа тавдагъы туруш буса, атабыз Адам u анабыз Гьава бир-бири булан ёлукъгъан гюнню эсге гелтирив. Шо саялы бу тавгъа гёзлевню ва ёлугъувну ери деп айтыла. Арапада бусурман адам Пайхаммарны ﷺ келпетин гёз алдына гелтире. Савболлашыв гьажны вакътисинде ол иманы барлагъа булай айтып, васият этген болгъан: «Гьей, адамлар! Сизин Есигиз – бир ва сиз барыгъыз да Адамны варисисиз. Адам топуракъдан яратылгъан ва арапны арап тюгюлден артыкъ ери ёкъ, Аллагьдан ﷻ къоркъуву булан болса тюгюл. Ва менден сонг бир-бири булан давлашагъан имансызлагъа айланмагъыз».

6. Гьаж – сыйлы ерлеге чыкъгъан адамны тарбиялав. Сапарында гьар тюрлю къыйынлыкълагъа къаршы бола туруп ол чыдамлыкъ ва сабурлукъ гёрсетмеге герек бола. Гьажны вакътисинде бир ерде хыйлы халкъ ёлугъа ва шонда гьар бусурман адам оьзюн бюдюремей, саламатлы, юваш, гелишли, чыдамлы, сабур кюйде тутмагъа тарыкъ. Олай да, къурбан союву булан гьаж адамда чомартлыкъ оьсдюре. Къурбанбайрам гюн шо чомартлыкъны пайдасындан хыйлы амалсыз яшайгъанлагъа садагъа тие. Яшавун таза кагъыздан башламагъа сюегенлер гьакъ юрекден гелеген негети булан гьаж къылмагъа башласын. Есибиз гьажны къабул этгенликни белгиси буса, адамны хасияты яхшы янгъа багъып алышынганлыкъ бола. Есибиз Аллагь ﷻ лап оьр даражада гьаж къылып болмагъа имканлыкъ берсин ва иманы тюз къуллардан этсин бизин. Амин.

РАШИДХАН ГЬАЙБУЛЛАЕВ,

ДР-НЫ МУФТИЯТЫНЫ ФАТАВА БЁЛЮГЮНЮ КЪУЛЛУКЪЧУСУ