Къурбанлыкъ – оьр даражалы садагъа
Къурбанлыкъ, къурбан союв – Ислам динде лап аслу адатланы бириси санала. Къурбан союв башгъа динлерде юрюле буса да, бизин диндеги къурбанлыкъны шолардан башгъалыгъыны кюрчюсю – къурбан дюньяланы Еси, янгыз бир Аллагь ﷻ учун этилегенликде.
Къурбанлыкъ – Яратгъаныбызгъа, Ол бизге берген хыйлы ниъматлары саялы, разилик билдирив бола.
Есибиз къурбан соювну бизин сынамакъ учун, дин кюрчюсю гьисапда токъташдыргъан. Шо гьакъда Къуръанда блай айтыла (маънасы): «Къурбан союлагъан гьайванны эти де, ону къаны да етишмей Аллагьгъа ﷻ. Огъар янгыз сизин Аллагьдан ﷻ къоркъагъаныгъыз етише» («Аль-Гьаж» деген сура, 37-нчи аят). Бу аятны маънасы – Есибизге биз сойгъан гьайванны эти де, къурбанны къаны да тарыкъ тюгюл, Огъар етишер зат – къурбан соймагъа талпынагъан бизин юрегибизни гьалы. Есибиз гёреген кюйде, Огъар бакъгъан гьашыкълыкъ да, Ону разилигин къазанмагъа сюегенлик де бизин учун оьзге бары да затгъа бакъгъан сюювден артыкъ.
Башгъа аятда Есибиз булай айта (маънасы): «Шолай болгъанда Есинг учун намаз да къыл, къурбан да сой» («Аль-Кавсар» деген сура, 2-нчи аят).
Имам Бухари етишдирген токъташгъан гьадисде айтылагъан кюйде, Пайхаммар ﷺ къурбан гьисапда мююзлю эки къой сойгъан болгъан.
Оьрде айтылгъандан гьукму чыгъара туруп, къурбанлыкъ – этмеге бек яхшы ишлерден санала (суннат аль-муаккада) деп айтмагъа ярай.
Къурбан соягъан вакъти байрам гюн танг къатгъан сонг башлана. Демек, байрам намаз къылма ва байрамны эки насигьатын (хутба) охума заман гелген сонг, къурбан соймагъа ярай. Къурбан союв ташрикъни ахырындагъы гюнюню ахшам намазы болгъанча узатыла (зуль-гьижжа айны 13-нчю гюню).
Къурбан соювгъа янгыз уьй гьайван къоллана: тюелер, оьгюзлер ва сыйырлар, таналар, къойлар ва эчкилер. Гиччи журалы гьайванлар (къойлар, эчкилер) бир адам учун союла, уллу гьайванлар буса (тюелер, сыйырлар, оьгюзлер) етти адам учун союлма бола.
Къурбан соягъанда гьайванны чагъы гьисапгъа алынма тарыкъ: тюелер учун – шо беш йыл, оьгюзлер, таналар, сыйырлар яда эчкилер учун – эки йыл, къойлар учун – бир йыл болма тарыкъ.
Гьайванны шу кемчиликлери болмагъа герекмей:
– гёзлери гёрмейген болмакълыкъ, гьатта бир гёзю буса да;
– оьзю юрюп болмайгъанлыкъ, акъсакълыкъ;
– къулагъы гесилмеклик, гьатта бир гесеги буса да;
– ачыкъдан гёрюнеген авруйгъанлыкъ;
– артыкъ арыкълыкъ;
– сынгъан мююз (мююз сынып этине зарал болгъан буса);
– къуйругъу яда тили болмай къалмакълыкъ.
Гьайван бичилген буса, къурбанлыкъгъа къыйыша.
Къурбанлыкъны борч шартларына бишмеген этден бир гесек сама да иманы бар амалсыз яшайгъан ва пакъыр адамлагъа оьлешинмек гире. Лап яхшы деп, берекет учун оьзюне бир гиччи гесек къоюп, къалгъан къурбан этни барысын да оьлешмек санала. Эгер къурбан назругъа гёре (сёз берип) союлгъан буса, оьзюне ва агьлюсюне бир зат да къоймай, этни барысын да оьлешмеге тарыкъ.
Къурбан союлгъан гьайванны терисин сатмагъа ярамай. Олай да, гьайван сойгъан гишиге гьакъ гьисапда да шо терини бермеге ярамай. Терини амалсызлагъа садагъа этип берме герек.
Къурбан малны адам оьз къолу булан сойса, яхшы деп санала. Амма ол шону уста кюйде этмеге бажармай буса, къолу билеген башгъа бусурман гишиге тапшурмагъа тийишли. Бу къуллукъ тапшурулгъан гиши буса, гьайван соювну бары да шартларына гёре ишин битдирмеге тарыкъ, къурбанны еси буса, къырыйында болса таман.
Гьайван соягъан гиши шу дуаны охуса яхшы (маънасы): «Гьей Аллагь ﷻ, шу къурбанлыкъ – Сенден ва Сени учун шону этемен. Бийибиз Мугьамматдан ﷺ – Сени Пайхаммарынгдан – ва Ибрагьим пайхаммардан – Сени къурдашынгдан – къабул этгенде йимик, къабул этип ал хари шуну менден (яда кимни атындан къурбан соя буса, шону атын эсгере)».
Абдулла ибну Аббас етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Байрам гюн (Къурбан байрам) Есибиз учун лап къыйматлы иш – къулу къурбан соймакъ учун маясындан харж чыгъармакъ» (ат-Табарани, Байгьакъи).
Башгъа гьадисде булай айтыла: «Къурбан соймакъ учун инг яхшысы деп, лап багьалысы ва лап токъ гёрюнюшлюсю санала» (Агьмат, аль-Гьаким).
Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ шу уллу шабагьат алар къуллардан этмей къоймасын деп тилейбиз. Амин!
