Рамазан айдагъы ораза тутувну оьрлюгю
_________________
Рамазан айдагъы ораза тутувну оьрлюгю
Пайхаммарны ﷺ гьадисинде айтылгъан кюйде, адамлар хадирин ва оьрлюгюн биле эди буса, рамазан ай бирт де битмесни сюер эди.
Товба этегенлер бу айны ичинде гечилежекге имканлыкъ арта, мизан терезелердеги яхшылыкъ авур тартажакъгъа умут оьсе. Шо саялы рамазан ай башланыву булан, этилген гюнагьлардан гечсин, деп Есибизден тилемеге, яхшы ишлер болгъан чакъы кёп этмеге ва гери урулагъанлардан сакъланмагъа тарыкъ.
Рамазан айдагъы ораза тутув – динибизни кюрчюлеринден, демек Яратгъаныбыз иманы барлагъа салгъан борчланы лап агьамиятлыланы бириси.
Ораза тутув – янгыз аш ва сув къоюв тюгюл. О кюйде тил ва къаркъараны оьзге санлары гюнагь ишлерден сакъланмагъа герек экенни эсде тутмагъа тийишли. Гюнагь этмеге башгъа заманда да ярмай, тек рамазан айда гери урув бир-нече къадар арта.
Бары да шартлар булан тутулгъан ораза инсанны къаркъарасын да тазалай (санланы зараллы веществолардан эркин этип), олай да, ругь якъдан да тазалыкъ бере (сутурлукъдан, эринчекликден, гьайсызлыкъдан ва шолай оьзге хасиятлардан азат этив булан).
Ораза тутмагъа борчлулар:
– иманы барлар (бусурмн эргиши ва бусурман тиштайпа);
– гьакъылбалыкъ чагъына етишгенлер (оьрюм чагъындагъылар, яни 14,5 йыл болагъанлар);
– гьакъылгъа мукъ тюгюллер;
– ораза тутмагъа болардай савлугъу барлар.
Ораза саналмакъ учун тарыкълы шартлар
Ораза тутув къабул болмакъ учун тарыкъ:
- Негет айтмакъ. Негет ичинден (юрек булан) этиле, тек авзу булан айтмакъ сюннет санала. Негет ахшамдан тутуп этиле – гюн батгъан сонг, эртенги намаз башлангъанча.
Негетни къайдасы: «Мен негет этдим тангала бу йылны рамазан айны борч (фарз) болгъан оразасын тутмагъа Аллагь ﷻ учун».
Герекли заманында айтмагъа унутуп къалажакъдан сакъланмагъа сюеген гиши, рамазан айны башында негетни сав айгъа айтмагъа ярай. Мисал учун, тангала рамазан ай башлана буса, бугюн гюн батгъан сонг, танг болгъанча шулай негет этиле: «Мен имам Маликни мазгьабына гёре, бу йыл сав рамазан ай Аллагь ﷻ учун ораза тутмагъа негет этемен». Амма иш этип ораза тутмай къойса яда ораза тутувну бузса, къалгъан гюнлеге ораза тутувгъа байлавлу янгыдан негет этмеге тарыкъ.
- Ораза бузагъан ишлерден сакъланмакъ – эртен намазны заманы башланып, гюн батгъан чакъы заманны ичинде.
- Ораза тутув башланагъан ва битеген вакътини билмек. Ораза тутув танг къатмагъа башлангъан мюгьлетде башлана ва гюн батгъанда бите.
Оразаны бузагъан ишлер:
- Аш ашав ва сув ичив. Танг къатмагъа башлагъан мюгьлетден башлап, демек эртен намазны вакътиси гелгенче аш ашавдан сакъланмагъа тарыкъ – ашама ва ичме ярамай. Ондан къайры, къаркъараны ичине (авуздан, бурнудан, къулакъдан, гёзлерден, аврат ёллардан) бир зат да гирмеге герекмей. Масала, къулакъдан ичине сув гирмеге, сигарет тартмагъа ва шолай башгъа ишлер яратылмай. Амма инсан унутуп нени буса да ашаса яда ичсе, ораза бузулмай.
Шолай гезикде, ораза тутагъанлыкъ эсге гелгендокъ, шоссагьат ашайгъанын яда ичегенин токътатмагъа тарыкъ ва авзун аш гесекден, сув тамчылардан тазалама герек.
Шардангъы ашны ашагъан сонг (сухур), танг къатгъанча, ораза тутма башлагъанча яхшы кюйде авзун аш гесеклерден тазаламагъа тарыкъ, неге десе сонг авзундан ичине аш гесек гирсе, ораза бузула.
Эгер ораза тутагъан гиши таза тюкюрюгюн ютса, ораза бузулмай. Амма авзуна гелеген къакъырыкъны ичине йиберме ярамай, шолайлыкъ оразаны буза. Амма къакъырыкъ авузгъа чыкъмай, тамакъдан тувра ашкъазанны ичине гетсе, ораза бузулмай. Тиш эт (десна) къанаса ва ораза тутагъан адам тюкюрюгюне къан булгъанып, шону ютса, ораза бузула.
- Къусукъ. Ораза тутагъанда иш этип къусмагъа ярамай, шолайлыкъ оразаны буза. Амма ораза тутагъан адам иш этип тюгюл, авруп яда башы айланып къусса, ораза бузулмай; шолай заманда асатаракъ кюйде авзун чайып тазаламагъа тарыкъ.
- Эр-къатын ювукълукъ. Ораза тутагъанда эр-къатын ювукълукъ гери урула, демек танг къатгъан сонг гюн батгъанча эр-къатын ювукълукъ этмеге герекмей: шолайлыкъ оразаны буза ва пислей. Шолай гезикде оразаны тёлеп тутгъандан къайры, къоду (каффарат) тёлеме де тарыкъ. Бу къодуну янгыз эргишилер тёлей. Къоду дегенде, артын бёлмей эки ай ораза тёлеп тутула, амма савлукъ шолай этмеге къоймай буса, алтмыш пакъырны ашатмагъа тарыкъ. Бу гюнагьдан сакъланмакъ учун, эр-къатын бир-бири булангъы иштагь гелтиреген оюнланы этмесе яхшы болур.
Гече ювукълукъ этген эр-къатын танг къатгъанча киринип, тазаланса яхшы. Амма танг къатгъанча киринмеге бажарылмаса да, ораза бузулмай. Ювукълукъ этген сонг, киринмей туруп юхламагъа, ашамагъа, ичмеге яхшы тюгюлню гьакъында эсге салмагъа ярар.
- Шагьват (шагьват чыгъыв). Ювукълукъ этипми, иштагь гелтиреген оюнлар этипми яда оьзге ишлер болупму, башгъа тюгюл, уявда шагьват чыкъса, ораза бузула. Амма юхлайгъанда тюш гёрюп шагьват чыкъса, ораза бузулмай. Шолай гезикде киринип, тазаланып, оразаны узатмагъа тарыкъ.
- Гьайиз ва яш табыв (яш тапгъан сонг чыгъагъан сувлар). Гьайиз башлангъаны булан ва яш тапгъан сонг чыкъгъан сувлар оразаны буза, гьатта шолайлыкъ гюн батгъанча бираз къалып башланса да.
Оразаны вакътисинде этмеге яхшы (сюннет) ишлер
- Заманында, гюн батгъандокъ аш ашамакъ, ораза ачмакъ (ифтар), демек ахшам намазны вакътиси башлангъандокъ. Оразаны кабахурма, таза сув яда татли не зат булан буса да ачмагъа яхшы.
- Ашны «Бисмиллягьи ррагьмани ррагьим» деген сёзлер ва оразаны къабул этмекге багъышлангъан дуа булан башламакъ.
- Шардангъа туруп ашамакъ (сухур), аш ашавну танг намазны заманы гелгенче 15–20 минут алда (танг къатгъанча) битдирсе яхшы.
- Сав гюн ораза тутгъан адамны ашатмакъ. Пайхаммарны ﷺ гьадисинде шо гьакъда булай айтыла: «Ораза тутгъан гишини ашатгъан адам ораза тутгъан шо адамны шабагъатыны оьлчевюнде шабагъат алажакъ. Ораза тутгъан адамны шабагъаты буса шондан бирт де кемимежек» (Агьмат, ан-Насаи).
Есибиз Аллагь ﷻ бу айны, Ону буйрукъларын кюте туруп, лап оьр даражада оьтгермеге насип этсин деп тилейбиз.
