Хадир Гече
Лайлят уль-Къадр (Хадир Гече) – Есибиз Аллагьны ﷻ дазусу ёкъ рагьмулугъуну белгиси. Неге десе, шо Гече этилген ибадат, шолай гечеси ёкъ оьзге минг айларда (83 йыл ва уьч ай) этилген ибадатдан артыкъ.
Бизин Пайхаммарыбызгъа ﷺ уьмметини яшав болжалы гёрсетилген болгъан. Ону эсине гелген кюйде, шо болжал алда яшагъан уьмметлерден эсе къысгъа ва шо заманны ичинде оьзге жамиятлар этип болгъан чакъы яхшы ишлени бусурманлар этип болмас. Шо себеп болуп, Яратгъаныбыз огъар ва ону уьмметине минг айдан артыкъ Хадир Гечени савгъат этген.
Мужагьитни сёзлеринден Ибн Хатим етишдирип, Мугьаммат Пайхаммар ﷺ асгьабаларына Израилни халкъындан чыкъгъан бир яхшы адамны гьакъында хабарлагъан болгъан. Шо адам Аллагьны ﷻ ёлунда чалышып (Есибизни динин оьр этмек учун), бир минг ай йиберген болгъан. Шо гьакъда эшитгенде, асгьабалар, оьмюр къысгъа экенни гьисапгъа алып, оьзлер де шолай этмеге болажакъгъа шекленген. Шо заман Есибиз Аллагь ﷻ Хадир Гечени берекети булан оланы савгъатлагъан.
Шо вакътиде Пайхаммаргъа ﷺ «Аль-Къадр» деген сура тюшюрюле. Шонда Хадир Гече – Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ уьммети учун айры къыйматлыкъ деп айтыла.
«Аль-Къадр» деген сурагъа этилген баянлыкъны маънасы: «Гьакъ кюйде, Биз шону (Къуръанны) Хадир Гече тюшюргенбиз. Хадир Гече не экенни сен къайдан билмеге боласан? Хадир Гече минг айдан яхшы. Шо Гече Есини ихтиярындан (Ону) буйругъун кютмек учун (шо йылгъа), малайиклер ва ругь (Жабрайыл малайик ) тюше. Шо гече танг къатгъанча парахатлыкъ ва рагьатлыкъ (бары да бусурманлагъа) йибериле».
Абу Гьурайра етишдирип, Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери сакълангъан: «Аллагьдан ﷻ шабагъат боларгъа инанып ва умут этип, ким Хадир Гечени ибадат булан йиберсе, шону алдагъы бары да гюнагьлары гечилер» (аль-Бухари, Муслим).
Яратгъаныбыз бу сыйлы Гече Мугьамматгъа ﷺ пайхаммарлыкъны савгъат этген ва Сыйлы Китап тюшюрген.
Биринчи аятда булай айтыла (маънасы): «Гьакъ кюйде, Биз шону (Къуръанны) Хадир Гече тюшюргенбиз». Шондан англашылагъаны йимик, Къуръан Лайлят уль-Къадрда тюшюрюлген.
Бу аятны эки маънасы болмагъа ярай. Биринчиси – шо Гече Лавгьул магьфуздан (Хранимая Скрижаль) сав Къуръан тюшюрюлген. Сонг Жабрайыл малайик йигирма уьч йылны узагъында гьажатлыкъгъа гёре о-бу мюгьлетлерде бёлюп-бёлюп шону Пайхаммаргъа ﷺ етишдирген. Экинчи маънасы – «Аль-Алакъ» деген башлап тюшюрюлген сураны баш аятлары – биринчи вагьйу – рамазан айда, Пайхаммар ﷺ Хираъ деген анакъда турагъанда болгъан. Къуръанны къалгъан яны аста-аста, гьажатлыгъына гёре, гьар тюрлю гьалларда тюшюрюлген.
Сав ай къаныгъывлу кюйде ибадат этип, шо Гечени къутгъармас учун, Оьзюню терен гьакъылы булан, Есибиз бизден Лайлят уль-Къадрны яшыргъан.
Бусурманланы анасы Айша етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ ибадат этмек учун, рамазан айны ахырынчы он гюнюнде межитде къала болгъан ва: «Хадир Гечени рамазан айны ахырынчы такъ (нечётный) гечелеринде излегиз», – деген (аль-Бухари).
Бизин учун шатлы маълумат Пайхаммарны ﷺ бу гьадисинде де бар: «Ким рамазан айда бары да ахшам ва яссы намазланы жамият булан къылса, Лайлят уль-Къадрны толу шабагъатын алажакъ» (аль-Байгьакъи).
Айша етишдирген кюйде, ол Пайхаммаргъа ﷺ: «Гьей, Расулуллагь ﷺ, Хадир Гечени къаршыласам, не дуа охуюм?», – деп сорагъанда, ол: «Шу дуаны оху (маънасы): “Гьей, Есим! Сен гечесен, рагьмулусан, Сен гечмеге сюесен. Геч дагъы менден”, – деген» (ат-Тирмизи).
Лайлят уль-Къадрны белгилери
- Шо гечени ажайып оьз ярыгъы, шавласы бола.
- Ерли чакъгъа гёре, шо гече сувукъ да, исси де болмай. Демек, гечеги гьаваны иссилиги шо бойлагъа ва йылны вакътисине гёре, орта даражалы бола.
- Шо гече парахат, булутсуз ва явунсуз бола.
- Шо гече кёкден юлдузлар тюшмей.
- Шо гечеден сонг гелеген тангда гюнеш шавласыз, таза, йымышакъ-къызгъылт тюсде бола. Ону ярыгъы, булутсуз гечедеги толу айны ярыгъы йимик, гёзлени къамашдырмайгъан, морт (нежный) бола.
Дюньяланы Яратывчусу бу Гечени бизге савгъат этген – къаркъараны осаллыгъына ёл къоюп, юхугъа батып, шо савгъатны алмай, этгенни билмейгенлерден боларбызмы?
Есибиз Аллагь ﷻ рамазан айны бары да гюнлерин ва гечелерин гьакъ юрекден Оьзюне ибадат этип йибермеге кёмек этсин бизге. Амин!
