Закят уль-фитр – рамазан ай битгенде
Ибн Умар етишдирип, булай сакълангъан: «Иманлыланы арасындан эркин адамгъа ва къулгъа, эргишиге ва къатынгишиге, уллугъа ва яшгъа, рамазан айны оразасы битгенде, Пайхаммар ﷺ сагь (2,5 кило гелеген авурлукъну оьлчевю) гьисапда кабахурма яда арпа чыгъармагъа буюргъан» (аль-Бухари, Муслим).
Секетни (закят уль-фитр) оьзю учун да, оьзю сакъламагъа герекли адамлар учун да чыгъармагъа тарыкъ.
Байрам гечеге ва байрам гюнге чакъы оьзюне ва оьзю ашатмагъа гереклилер учун ашы ёкълар пакъыр яшайгъанлар санала ва олар секет чыгъармагъа борчлу тюгюл.
Эгер адамны уьюнден къайры (шону сатмакъ борч саналмай), секет чыгъармакъ учун сатмагъа болагъан малы бар буса, ол закят уль-фитрны чыгъармакъдан эркин этилмей. Борчу болмакъ да, секет чыгъарывдан эркин этмейгенин билдирмеге тарыкъ.
Секет чыгъартагъанда къолланагъан ашлыкълар закят уль-фитр учун да бир санала – будай, дюгю, гьабижай, кабахурма, юзюм, демек шо якъларда яйылгъан сурсат.
Олай да, закят уль-фитрны, оьзю учун аслу сурсат саналагъан бишлакъ яда сют булан чыгъармагъа да ярай. Эгер адамлар яшайгъан ерде аслу сурсатлар бир-нече тюрлю буса, шоланы къайсындан да бермеге ярай.
Имам аш-Шафиини мазгьабына гёре, закят уль-фитрны будай булан чыгъарта. Будай таза ва оьр санлы болмагъа тарыкъ.
Секет чыгъартагъанда шу кюйдеги негет айтыла: «Мен негет этдим борч болгъан закят уль-фитрны оьзюм (къатыным, яшым ва шолай башгъалар учун) чыгъармагъа».
Секет чыгъарагъанда вакил этилген адам негет эте турмаса да ярай, эгер огъар вакилликни тапшургъан адам, секетни еси, оьз секетин тапшурагъанда негет этген буса.
Негетни юрекден этмек борч санала, эшитилеген кюйде авзу булан айтмакъ буса, этмеге яхшы ишлерден.
Закят уль-фитр берилмеге герекли адамлар – секетге къыйышагъан шо сегиз гюпдеги адамлар.
Алимлер гьисап этеген кюйде, шолардан уьчевге берсе таманлыкъ эте. Имам ар-Рафии биревге берсе де, бола деп токъташдыра.
Имам аш-Шафиини мазгьабына гёре, акъча булан бермеге яратылмай. Амма, имам имам Абу Гьанифаны мазгьабына гёре, секетни бир сагьны оьлчевюнде акъча булан бермеге ярай (имам Абу Гьанифаны мазгьабында сагьны оьлчевю 4 кило геле).
Имам Абу Гьанифаны мазгьабына гёре, ярты сагь чыгъарма да яратыла, эгер сагь будай яда кишмиш булан чыгъарыла буса, демек орта гьисапда 1,7–2 кило.
Закят уль-фитрны чыгъармагъа герекли заманы
Бусурман алимлер гелген пикругъа гёре, закят уль-фитрны чыгъармагъа герекли заманы рамазан ай битген вакътиден башлана. Оланы хилаплыгъы янгыз шо не вакъти бола деген булан байлавлу: айны ахырынчы гюнюнде гюн батгъан вакътими, ораза байрамны алдындагъы вакътими яда байрам гюн танг къатгъан вакътими. Амма бары да алимлер гьисап этеген кюйде, секет чыгъармагъа лап яхшы заман – байрам намазгъа чыкъгъанча алдын.
Ибн Умар булай айтгъан болгъан: «Пайхаммар ﷺ Ораза байрамны секетин, адамлар уьюнден байрам-намазгъа чыкъгъанча алдын чыгъармагъа буюргъан» (аль-Бухари).
Закят уль-фитрны, олай да, сав рамазан айны вакътисинде, о къачан битер деп къарамайлы, чыгъармагъа да ярай. Амма рамазан ай башлангъанча чыгъармагъа ярамай.
Секет чыгъарывну байрам-намаздан сонггъу вакътиге артгъа салмакъ – этмесе яхшы ишлерден (макрух). Байрам гюнню битеген вакътисине ерли уьзюрю себесиз секетни чыгъармай къоймакъ буса – гюнагь (гьарам).
Секетни инг башлап секет чыгъартылагъан ерде яшайгъан гьажатлылагъа бермеге герек. Эгер шо ерде шолай адамлар ёкъ буса, башгъа ерде бермеге де ярай.
Эгер рамазан айны вакътисинде секет тёленмеген буса, секетни чыгъартагъан адам рамазан айны ахырынчы гюнюнде гюн бата турагъан заманда не ерде буса, шонда чыгъарта.
Есибиз Аллагь ﷻ бары да бусурманланы яхшы ишлерин къабул этсин ва берекет берсин деп тилейбиз. Амин!
