Арапа гюн
Арапа гюн – йылны ичиндеги лап къыйматлы гюн. Шо гюн этилген яхшы ишлер учун болагъан шабагъат хыйлы керен артдырыла. Гьакъ кюйде, Аллагьдан ﷻ къайры шо шабагъат нечакъы керенге артагъанны бирев де билмей.
Арапа тав – гьаж къылагъанлагъа Есибиз Аллагь ﷻ шонда турмагъа гёрсетген ер. Арапа гюн – къуллары Ер юзюню не еринде болса да, Аллагьу таала бары да бусурманлар учун савгъат этген гюн. Шо саялы гьаж къылмагъа болмагъанлар оьзлеге маслагьат этмеге сюе буса, бу гюнден пайдаланмагъа бола.
Таза негети булан, Аллагьны ﷻ разилигин къазанмагъа мурат тутгъан инсан не яхшылыкъ этсе де, Къыямат гюн этген иши саялы тийишли шабагъатын гёрежек. Этилмеге болагъан агьамиятлы ва Аллагьгъа ﷻ ювукъ элтеген ишлерден – Арапа гюн тутулагъан ораза да дюр.
Арапа гюн тутулагъан ораза
Арапа гюн зуль-гьижжа айны тогъузунда бола. Шо гюн ораза тутмакъ – сюннет ишлерден. Муслим ва оьзге алимлер етишдирген гьадисде айтылагъан кюйде, Пайхаммаргъа ﷺ Арапа гюндеги ораза тутувну гьакъында сорагъанда, ол булай жавап берген болгъан: «Шо гюн ораза тутгъан адамны алдындагъы ва сонг болажакъ йылланы гюнагьлары гечилежек».
Бусурманланы анасы Айша ﷺ бир гезик Масрукгъа ﷻ: «Гьей, Масрук, Пайхаммар ﷻ Арапа гюнню оразасын оьзге минг гюнню оразасы булан тенглешдирген кюйню эшитгенмисен?» – деп сорагъан болгъан (Байгьакъи, Табарани).
Имам Рамали ант этген кюйде, Арапа гюн тутулгъан ораза эки йылны уллу ва гиччи гюнагьларындан чая. Амма адамланы алдындагъы гюнагьлар буса, янгыз хатирин алгъан адамдан гечмекни алгъан сонг чайыла. Шо гюн авруйгъанлар да, ёлавчулар да ораза тутмай къойма да ярай. Къыйын тюгюл буса, тутмакъ чы яхшы болур. Гьаж къылагъан гишиге де шо гюн ораза тутмаса яхшы, неге десе Арапа тавда огъар ибадат этмек учун гюч тарыкъ болажакъ.
Арапа тавда турувну къыйматлыгъы
Гьаж къылагъанлар шо гюн барысы да Арапа тавда жыйыла. Арапа тавдагъы турув гьаж къылывну лап агьамиятлы ери. Шо болмаса, гьаж саналмай, къабул этилмей.
Арапа тавда турув къабул болсун учун шонда бир мюгьлетге чакъы болмакъ да таманлыкъ эте. Демек, зуль-гьижжа айны тогъузунда тюш вакътиден артындагъы гюн танг къатгъанча Арапа тавда бир мюгьлетге сама да турса, бу борч кютюлген деп санала.
Арапа тавдагъы турув бусурманланы гьар йыллыкъ лап уллу жыйыны.
Бу ерге Аллагьны ﷻ ниъматлары ва рагьматы тюшюрюле, дагъы башгъа бир ерге де тюшюрюлмейген кюйде.
Мунда лап уллу гюнагьлар да гечиле, дагъы башгъа бир ерде де гечилмейген. Гьадисде булай айтыла: «Лап уллу гюнагьгъа тарыгъан адам – Арапа тавда да туруп, гюнагьлары гечилмеген деп ойлашмакъ» (Хатиб, Дайлами).
Шо гюн адамлар Аллагьны ﷻ дагъы башгъа бир ерде де эсгермейген кюйде эсгере. Есибизге шонда кёп ибадат этиле, дуа ва алгъыш сёзлер кёп чалына, кёп гёзьяш тёгюле, Къуръан кёп охула, Аллагьны ﷻ кёп эсгере ва макътай.
Яхшы адамлагъа бакъгъан дуа шо гюн гюнагьлар кёп этгенлерден де къабул этиле. Гюнагь этип яшагъан бусурманлар да шо гюн берекет ва сыйлы адамланы яхшы дуасын ала. Гьадисде Яратгъаныбыз булай айтгъан деп бар: «Бу сизин мажлисигиз берекетли ва яман адам яхшысына савгъат этилген (демек яхшы адам саялы яманы да къабул этиле) ва сизин яхшыгъызгъа тилегени бериле, энни гери къайтыгъыз» (Ибн Мажжагь).
