Байрам гюнню намазы
Есибиз Аллагь ﷻ бусурманлагъа эки байрам савгъат этген – Ид уль-Фитр (Ораза байрам) ва Ид уль-Адха (Къурбан байрам).
Байрам гюнню агьамиятлы башгъалыгъы – шо гюн жамият жыйылып, байрам-намаз (ид-намаз) къылагъаны.
Байрам-намаз къылмакъ – суннатун муаккад (этмеге айрокъда яхшы иш). Бир-бир алимлер шону гьатта фарзу аль-кифаят деп гьисап эте (умуми борч, жамиятдан кимесе бирев шону кютсе, къалгъанлардан борч тая). Неге десе, Пайхаммар ﷺ шону этмеге къаст къыла болгъан.
Жума-намаз къылмагъа борчлу адамлар ид-намазны къылмагъа яхшы деп санала. Пайхаммар ﷺ шону жамият булан къыла болгъан. Байрам намазны жамият булан къылмагъа болмагъанлар, уьюнде шону янгыз къылмагъа да ярай.
Ид-намазны вакътиси
Ид-намазны вакътиси шаввал айны биринчи гюнюнде, танг къатгъанда башлана ва шо гюн гюнеш кёкню ортасына етишгенче (тюш намаз башлангъанча бираз алдын) узатыла.
Ораза байрам гюн (Ид уль-Фитр) шо намазны гюнеш адамны бийиклигине гётерилгенче гиччинев артгъа теберсе яхшы. «Неге артгъа салына?» – деп сораса, адамлар байрам-намазны алдында секет (закят уль-фитр) чыгъарып болсун учун шолай этиле.
Ид-намазны къылагъан къайдасы
Ид-намазны къылгъанча шу кюйде негет айтыла: «Мен негет этдим Ораза байрамны (Ид уль-Фитр) эки ракаатлы сюннет намазын къылмагъа Аллагь ﷻ учун». Эгер намаз жамият булан, имамны артына тюшюп, къылына буса, шо гьакъда негет этегенде эсгермеге тюше.
Негет булан бирче такбират аль-ихрам да айтыла (намазгъа гиришеген «Аллагьу Акбар»), къоллар къулакъларына багъып гётериле ва намаз башлана. Намазны башында «Важжагьту» деген дуаны охуса яхшы. Шо дуаны охугъан сонг, янгыдан къолланы гётерип: «Аллагьу Акбар», – деп айта. Сонг къолланы тёшюню тюбюнде жыйып: «Субханаллагьи ва ль-гьамдулиллягьи ва ля илягьа илля ллагьу ва ллагьу акбар», – деп охуй.
Шо дуаны охуп битгенде, янгыдан къолланы гётерип: «Аллагьу Акбар», – деп айтыла ва биринчи гезикде йимик шо дуа дагъы да охула. Шо кюйде етти керен «Аллагьу Акбар» деп айтыла. Сонг (еттинчи керен «Аллагьу Акбар» деп айтгъанда) «Аъузу биллягьи мина шшайтани рражим» деп айтыла ва «Аль-Фатигьа» сура охула. Къалгъан яны оьзге намазда йимик этиле. Экинчи ракаатда «Аль-Фатигьа» сураны алдында беш керен «Аллагьу Акбар» деп айтыла (эретурагъанда айтылагъан «Аллугьу Акбарны» санамагъанда). Шоланы арасында шо баягъы биринчи ракаатда эсгерилген дуа да охула.
Эки де ракаатда «Аль-Фатигьа» сурадан сонг, Къуръандан нени буса да охуса яхшы. Пайхаммарны ﷺ сюннетине гёре, биринчи ракаатда – «Къаф» деген сураны, экинчи ракаатда – «Аль-Къамар» деген сураны охуса яхшы. Шоланы билмейгенлер, биринчи ракаатда «Аль-Кафирун», экинчи ракаатда «Ихляс» деген сураланы охумагъа бола.
Ид-намазны уьйде къылагъанлар да агьлюсю булан (къатынын, яшларын, анасын, къызардашларын къуршап) шону жамият этип къылмагъа бола. Ид-намазны сапардагъы адамлар да къылса яхшы.
Ид-намазны оьрде язылгъан кюйде къылмагъа болмай буса, негетинде байрам намаз деп тутуп, шону эки ракаатлы оьзге намаз йимик къылмагъа да ярай.
Байрам гюнню эдеплери ва этмеге яхшы ишлери
- Байрам намаз къылгъанча, жумагюнлер киринегенде йимик, киринмеге яхшы. Гечени экинчи яртысындан сонг киринмеге башласа, яхшы деп санала.
Абдуллагь ибн Умар Ораза байрам гюн танг къатгъанча кирине болгъан деп билдириле. Байрам гюн бары да адамлагъа киринмеге яхшы, жамият намазда ортакъчылыкъ этежеги-этмежеги башгъа тюгюл.
- Байрам гюнге гьазирленегенде чачын къыркъып, тырнакъ гесип, лап арив (бола туруп акъ) опурагъын гийип, атир ийислер себип, оьзюню уьст янын багъыйлы этсе яхшы.
- Байрам гюн жамият булан намаз къылмагъа чыкъгъанча нени буса да ашап чыкъса яхшы. Барындан да яхшы – кабахурма (такъ санавда). Шо гьакъда Анас ибн Малик етишдирген гьадисде де айтыла: «Ораза ачагъан гюн Аллагьны Элчиси ﷺ бир-нече кабахурма ашамай туруп, байрам намазгъа уьюнден чыкъмай эди» (аль-Бухари).
- Байрам гечелени ибадат булан жанландырса яхшы. Намазлар къылмагъа, Къуръан охумагъа, зикир этмеге, Есибизге алгъыш тилеп ялбармагъа, Пайхаммаргъа ﷺ салават салмагъа ва шолай башгъаларын этмеге ярай.
Имам аш-Шафии булай айтгъан болгъан: «Магъа етишген кюйде, беш гече этилеген дуа жавапсыз къалмай: 1) жумагюнню гечеси; 2) Къурбан байрамны гечеси; 3) Ораза байрамны гечеси; 4) ражаб айны биринчи гечеси; 5) шагьбан айны ортанчы гечеси – бараат гече».
- Шо гюн адамланы юреклерин сююндюрмеге, къардашланы ва ювукъ адамланы барып гёрмеге, амалсыз яшайгъанлагъа садагъа оьлешмеге яхшы.
Есибиз Аллагь ﷻ тутъан оразаларыбызны, этген яхшы амалларыбызны къабул этсин, юреклерибизни иманны нюрюнден ярыкъ этсин ва Яратгъаныбызны асил къулларындан этсин деп тилейбиз.
Абдулла Магьамматов
