Къуръанны илму далиллери
Къуръанны илму далиллери
Къуръанда илму булан байлавлу оьзлени гери урма бажарылмайгъан далиллер бар. Масала, бусурманланы сыйлы китабында гьалиден 14 асру алда Абу Тахль дейген аты булангъы янгыз Мугьаммат Пайхаммарны заманларында бусурманланы душманы болуп къалмайлы генг кюйде белгили, оьзюн тюзлеме бажарылмайгъан ялгъанчы адам булан болгъан ишни суратлайгъан гьал гелтириле.
Шогъар гёре Аллагь ﷻ ону ишлерин суратлайгъан баян этивню шулай аятлар булан йиберген (маънасы): «Ол оьзюн Аллагь ﷻ гёрегенни билмей болгъанмы экен дагъы? Ёкъ, эгер ол тынмаса, Биз ону лепекесинден тутарбыз, ялгъанчы, гюнагьлы лепекесинден» («Аль-Алак» деген сура, 14–16-нчю аятлар).
Бир нече шу аятларда Есибиз айрыча гёрсетеген кюйде, лепеке, яни башыны ал янында о ерлешген ер, шо ялгъан ва гюнагь бар ер.
Баш май адамны янгыз лап агьамиятлы саны болуп къалмай, о лап четим ери де дюр. Адамны баш майы белгили – мангалай, елке, башны тёбеси ва чекеси – йимик дёрт сыны белгили сесленивюне ва гьаракатына жавап бере.
Мангалай пай англавлу ой къурувгъа, топлашдырывгъа, тюшюнювге жавап бере, тергевню топлашдырывну давам этив, талпынывланы (импульсы) тергей, танкъыт этивчю ишлеге жавап бере, ой къурувну алгъа юрювю, гьис этивчю агъымланы ва мотор гьаракатчылыкъны эсде сакълай.
Мангалай пайны борчу этилген, олай да яхшылыкъ булан яманлыкъны, яда яхшы булан лап яхшыны танглав, коррекция ва социал якъдан къабул этилмейген низамны басылтыв, предметлени ва гьаллланы ошавлугъун ва башгъалыгъын токъташдырыв. Кимесе бирев ялгъан айта буса, баш майны уьст къатлавуну клеткалары, биз тюзюн айтагъандан эсе, чалт ишлеме башлай. Ахтарывлар гёрсетген кюйде, башгъа адамлар булан тенглешдиргенде, сакъатлыгъы булангъы ялгъанчыланы акъ веществолу клеткалары, кюлтюс клеткаларындан эсе артыкъ.
Артдагъы он йылны боюнда, адам ялгъан айтагъанда баш майны бёлюклеринде болагъан алышынывланы тюз кюйде ачыкъ этмек мурат булан функциялы магнит-резонанс томаграфияны коллагъан. Шо процедура баш майгъа гелеген къанны алышынывун токъташдыра, адамлар томографияны барышында соравлагъа жаваплар берегенде, нерва клеткаланы активлигин гери ура.
Натижада адам ялгъан ва тюзюн айтгъан заманда баш майны белгили бир гесеклеринде гьаракат барын гёрсетген маълуматлар алына. Буса да баш майны бир-бир бёлюклери ялгъан айтагъанны барышында ортакъчылыкъ этген, лап оьр гьаракатлыкъ баш майны уьст къатлавунда эс этилген. Уьст къатлав мангалайны артында ерлешген ва импульслагъа тергев этивге муратгъа етишмек учун ойланы ва гьаракатланы ёрукълашдырывну бажарывлугъуна жавап бере.
Артдагъы йылларда сав дюньяны неврологлары, криминологлары ва псиохологлары адамны баш майына байлавлу кёп къадарда ахтарывлар оьтгерген. Криминологланы ва псиохологланы айрыча гьаваслыгъын баш майны уьст къатлаву тартгъан. Олар шоланы оьзлерде къылыкъсыз низамлар болагъан бойлар гьисапда суратлагъан.
Мангалай уьст къатлав – шо баш майны оьлтюрюв бир нече адамны оьлтюрюв, гюч этив, тонав йимик жинаят ишлер этегенде, къарар чыгъарагъан бою.
Баш майны ал бетдеги тюп гесеги къылыкъ якъдан къарар чыгъарагъанда, яхшылыкъны ва яманлыкъны танглайгъанда ортакъчылыкъ эте.
Жинаятчыланы баш майларын ахтарагъанда алимлер баш майны гьаракатчылыгъыны уьлгюсюн ачыкъгъа чыгъаргъан. Шо ахтарывлар гьали де давам этиле ва арагъа янгы-янгы далиллер чыгъа. Тек бир зат ачыкъ кюйде белгили – баш майны къайсы ал къатлавунда да ялгъан ва къылыкъсыз низам тувулуна.
