Пайхаммарны ﷺ гьадислери
Аявлу охувчулар! Аллагьны ﷻ яхшылыгъы булан «Номерни гьадиси» деген бёлюк ачмагъа сюйдюк. Мунда Пайхаммарны ﷺ гьадисин машгьур алимлер англатагъан кюйню гьакъында язмагъа хыял этебиз. Шолай этмекни себеби – гьадисни таржумасы бары да гезикде шону тюз англамагъа имканлыкъ бермейгенликде ва гьатта маънасын алышдырмагъа болагъанлыкъда.
Инг башлап охувчуланы имам ан-Навави жыйгъан гьадислер булан таныш этмеге сюебиз. Ону «Имам ан-Нававини 40 гьадиси» деген жыйымы бусурманлагъа бек танывлу ва ислам илмуда гёрмекли ер тута. Кёп йыл яшамаса да (40 йылгъа ювукъ) имам ан-Навави дин илмуланы гьар тюрлю тармакъларында 60 китап язгъан. Шоланы арасында лап маъналысы «Сахих Мулсим» деген гьадислени жыйымына этилген баянлыгъы (шарх). Оьзюню жагь гьаракаты, илмугъа бакъгъан сюювю ва терен билими булан ол оьзюню девюрюндеги адамланы ва алимлени янындан шонча да абур къазангъан болгъан гьатта огъар «Мухитдин» («Динни янгыртывчусу») деген ат тагъыла.
Биринчи гьадис: «Ишлер негетге гёре багьалана»
Негет – не йимик буса да иш этмекге токъташмакъ, ону маънасын ва мурадын белгилемек. Шолай болгъан сонг, этилмеге токъташгъан ишибизни гьакъыкъаты негетден гьасил бола ва шогъар гёре багьалана. Бу гьадисни маънасы – инсан не йимик буса да яхшы иш этмеге сюйгенде юрегине бакъмакъ ва ишин бир Аллагь ﷻ учун деп гьакъ юрек булан этеми экен деп тергемек. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ сёзю тынч етишсин учун мисаллар гелтирмеге сюе болгъан. Бу гьадисни айтгъан сонг да, ол гёчювню мисалын гелтирген. Демек, мунда бусурман адам бир ерде ачыкъдан ибадат этмеге ва динин гёрсетмеге болмайгъанлыкъны маънасы бар. Шолайлыкъ булан, ол ибадат этмеге болагъан ерге гёчмеге тарыкъ. Бусурман алимлер гьисап этеген кюйде, бу гьадисни маънасы бир заманда да таймажакъ. Ибн Масуд t булай хабарлагъан: «Бизин арабызда бир адам бар эди, ол Умму Кайс деген къатынгъа гелешген болгъан. Шо къатын ону гери ура ва: “Мен сагъа эрге чыкъгъанны сюе бусанг, гёч”, – деп шарт сала. Сонггъа таба ол ону янына гёче. Биз буса ол адамгъа “Умму Кайсны гёчювчюсю” деп айтагъан болдукъ» (ат-Табарани).
Эсгерилген адам Маккадан Мадинагъа Аллагь ﷻ учун деп, Ону динин толу кюйде юрютмек учун деп тюгюл, алдына шарт салгъан къатын саялы гёчген. Гьакъ юрекден этилеген негетге гёре Есибизден бу дюньяда да, ахыратда да кёмек ва уьстюнлюк гёрежекбиз. Этилеген гьар къайсы иш де ибадатгъа айлана, эгер Яратгъыныбызны разилигин къазанмагъа деп негет тутулгъан буса. Эгер пеленче бирев яхшы иш этмеге деп негет тутуп, шогъар етмеге уьзюрю себеп (аврув, оьлю ва шолай башгъалары) четим этген буса, шо адамгъа болагъан шабагъат шо иши кютюлгендей даражада болажакъ. Имам аль-Баздави булай айта болгъан: «Негетсиз этилген иш къабул этилмей. Гьакъ юрекли негет буса, иш этилмеген кюйде де шабагъатлана. Негет ишге бакъгъан якъда жаны къаркъара булан байлангъан кюйге ошай. Къаркъара жаны болмаса яшамагъа болмай. Жан буса къаркъара ёкъда бу дюньяда гьаракат этмеге бажармай». Масала, иманы бар адам агьлюсюн толу кюйде таъмин этмек учун чалыша буса, ол шону булан бирче ибадат этгендей Есибизни шабагъатын да къазана, неге десе агьлюсю ва оьзю учун гьалал ёлда рыцкъы излемек гьар бусурманны борчу.
Эгер де инсан савлугъуну гьайын этмеге ва ибадатгъа гюч болмакъ деп негет тутуп аш ашайгъанда да ол шабагъатгъа лайыкълы бола. Шо кюйде, гюнагь иш этмекден сакъланаман деп, къатыны булан ювукълукъ этгенче алдын негет тутса да, шабагъатгъа умутлу бола. Къарагъыз, бизге бакъгъан Есибиз Аллагьны ﷻ рагьмулугъу нечик уллудур! Шолайлыкъны гертилейген Пайхаммарны ﷺ Абу Гьурайра t етишдирген булай сёзлери бар: «Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ сизин къаркъарагъызгъа ва уьстюгюзбоюгъузгъа къарамай, амма юреклеригизге (шолай айтып оьз тёшюне гёрсетген) ва ишлеригизге къарай» (Муслим).
АДИЛ ИБРАГЬИМОВ
