Бусурман гиши билмеге тарыкъ аслу илму
Бисмиллягьир-рагьманир-рагьим. Альгьамдулиллягь ва саллаЛлагьу аля сайидина Мугьаммадин ва алигьи ва сахбигьи васаллам.
Бу китапда эсгерилген «Илмул калямдагъы» агьамиятлы масъалалар англама рагьат болсун учун, суал-жавап къайдада бермеге каъст этежекбиз, Аллагь * буюрса.
Мунда иман ва ислам бир маъна булан эсгериле
Фикъгьи масъалаларда мукалляф далилсиз мужтагьит алимлеге табиъ болма тюше буса, усулюддин илмуланы далилсиз пикру этмей къойма ярамай!
- Аллагьгъа * нечик инанма тарыкъ
- Ону китапларына
- Ону малайиклерине
- Ону элчилерине
- Къыяматгюнге
- Ону къадарына
Умар асгьабадан ﷺﷺ имам Муслим гелтиреген кюйде, Жабрайыл малайик ﷺ* гелип, Пайхаммаргъа ﷺ: «Иман деген недир?» – деп сорагъан болгъан. Расулуллагь ﷺ булай жавап берген: «Сен Аллагьгъа *, Ону малайиклерине, Ону китапларына, Ону элчилерине, Къыяматгюнге инанмагъа тарыкъсан. Ва дагъы да, сен Ону къадарына иман салма тарыкъсан…»
Бу алты да иманны рукнуларын биз ортакъ кюйден къайры, мекенли далиллер булан да билме тарыкъбыз.
Аллагь * Оьзьюню Къуръан каламында бизге булай буюра (маънасы): «Гьей иманы барлар! Аллагьгъа, Ону Расулуна, Ол Оьзюню Расулуна тюшюрген Китапгъа ва мундан алдын тюшюрген Китаплагъа иман гелтиригиз. Ким Аллагьгъа, Ону малайиклерине, Китапларына, Пайхаммарына ва ахырат гюнге капирилкик этсе, гертиден де, бек адашгъан адамдыр» («Ан-Нисаъ» деген сура, 136-нчы аят).
Тамаша иш – бу аятда иман гелтиргенлени дагъы да иман гелтирмеге буюра!
Абу Сууд дейген алим булай айта: «Китап дегенде – Аллагь * тюшюрген бары да китапланы деп англама тарыкъ».
Белгили уллу муфассир Ибну Касир, бу тамаша аятны бизге булай англата: «Есибиз Аллагь * къулларына оьзюню аслулары булан динибизни къабул этме тамам кюйде буюра».
Дагъы да, «…иман салгъанлар иман салыгъыз…» дегенде нечесе маъна бере:
1 «Гьей иман салгъанлар! Динигизни къатты тутугъуз!»
2 «Гьей иман салгъанлар, далилсиз такълид табиъ болагъан ата-бабаларыгъызгъа! Динигизни гьакъ герти кюйде мекенли далиллер булан танглагъыз!»
3 «Гьей, Ислам динге ортакъ кюйде иман салгъанлар! Аллагьны * буйрукъларына мекенли, толу кюйде инаныгъыз!»
Бусурман эргишини ва къатынгишини Ислам динге нечик герти иътикъады (инанмакълыгъы) болма тарыкъ?
Ислам динибизде гьар гелген ишге биз герти кюйде иман салабыз (инанабыз).
Ислам динибизни маънасы: «Эки де иман шагьадатны тил булан токъташдырып, юрегибиз булан герти этмек. Ва дагъы да – бийибиз Мугьаммат Пайхаммардан ﷺ гелген зат – гьакъ экенге инанмакъ»
Иман шагьадатны (Ашгьаду алля илягьа илляллагь ва ашгьаду анна Мугьаммадан русулюллагь) маънасы шодур.
Есибиз Аллагьгъа умуми кюйде нечик иътикъад (инамлыкъ) салмагъа тарыкъбыз?
Биз Аллагьгъа * Оьзюне тийишли камил сифатлары булан гьакъ кюйде инамлыкъ этебиз, Оьзюне нукъсанлыкъ этеген сифатланы ювукъ да этмей.
Есибиз Аллагьгъа * инамлыгъыбыз толу кюйде нечик болма тарыкъ?
Аллагьутаала сифатлангъан сифатлар камил даражада экенге биз гьакъ кюйде инанма герекбиз.
Аль-Вуджуд – Аллагь * бар (барлыкъ)
Аль-Къидам – къачанда да болгъан (башлангъан вакътиси ёкъ)
Аль-Бакъаъ – даим къалагъан (ахыры ёкъ)
Аль-Мухалафати лилхавадис – Аллагь * махлукъатына ошамайгъан
Аль-Къияму бинафсигьи – Оьз ишин бир кёмексиз юрютеген Аллагь *
Аль-Вахданият – Аллагь * бир
Аль-Хаят – оьлмейген сав Аллагь *
Аль-Илму – билимли
Аль-Къудрат – къудратлы Аллагь *
Аль-Ирадат – сюегенин этеген Аллагь *
Ас-Самъ – эшитеген Аллагь *
Аль-Басар – гёреген Аллагь *
Аль-Калям – сёйлейген Аллагь *
Гертиден де, Аллагь * – Сав, Алим, Къадир, Мурид, Эшитеген, Гёреген, Сёйлейген.
Эсгерилген бу камил сифатланы биз Аллагь * буюрса толу кюйде далиллер булан ачыкъ этежекбиз.
Аллагьны * барлыгъына нечик иътикъатыбыз болма тарыкъ?
Биз Аллагьны * барлыгъына, бир ортакъчысыз Оьзю, не бир зат себеп болмай, янгыз бир Аллагьны * пурманы булан бары да зат болагъанына токъташабыз.
Шогъар далил – бу дюнья ва ону ичиндеги ажайып махлукъатлар ва тюрлю-тюрлю бузулмайгъан низамлар, аламатлар Аллагьны * болмакълыгъын англата бизге.
Гьар затны оьз яратувчусу барны билебиз чи.
Бизин дюньядагъы ва ону ичиндеги гьар бир махлукъатлар дюньяланы Еси – Аллагь * барын англата.
Аллагь * къачанда да болмакълыгъына нечик иътикъатыбыз болма тарыкъ?
Аллагь * къачанда да болгъанына биз гьакъ кюйде токъташабыз. Гьар не зат болгъанча да Аллагь * болгъан. Аллагьны * не башланыву, не ахыры ёкъ.
Шогъар далил – эгер де Аллагьны * башланыву болгъан эди буса, Ол Оьзюн яратгъанына гьажатлы болар эди. Сонг шо яратывчуну да яратгъаны болар эди ва битмейген кюйде шолай дагъы да, дагъы да болар эди. Артда да башланыву ёкъгъа гелер эди…
Аллагьны * ахыры ёкъ, Ол даим къалагъанына нечик иътикъатыбыз болма тарыкъ?
Аллагьны * ахыры ёгъуна биз гьакъ кюйде токъташабыз.
Шогъар далил – эгер де Аллагьны * ахыры бола болгъан буса, Огъар ёкълукъ яратылажакъ эди. Ёкълукъ Огъар яратылса, Аллагьны * даим деген сифаты болмас эди!
Аллагь * булай айта (маънасы): «Бары да зат гъалак болажакъ (оьлюп таяжакъ), бир Аллагьдан къайры…» («Аль-Къасас» деген сура, 88-нчи аят).
Имам Ибну Касир булай язгъан: «Бары да зат Аллагьдан * къайры гьалак болажакъ» дегенни маънасы – Аллагь * даим къалажакъ, даим бар болажакъ. Ол сав, оьлмейген ва биревге де харлы тюгюл. Бары да махлукъат оьлюп, Ол бир заманда да оьлмежек. Аллагь * Оьзюню аятында эсгереген кюйде (маънасы): «…дюньядагъы бары да зат оьлежек, янгыз бир сени Аллагьынг къалажакъ, оьрлюкню де чомартлыкъны да Еси».
(Давамы гелеген номерде)
