Пайхаммарны ﷺ гьадислери
Аллагьны ﷻ пурманы булан «Нававини 40 гьадиси» деген китабындагъы Пайхаммар ﷺ айтгъанлары гьакъда язмагъа узатабыз. Бугюн алимлер «Жабрайылны гьадиси» деп ат такъгъан гьадисни уьстюнде токътарбыз. Шонда хыйлы илмуланы, билимни, эдепни, Ислам динни кюрчюлерини, Иманны ва Игьсанны гьакъында айтыла.
Умар булай етишдирген деп сакъланып бар: «Бир гезик Пайхаммарны ﷺ янында турагъан вакътиде, бизге ёкъ ерден къара чачлы, ап-акъ опуракъ гийген адам къошулду. Огъар къарап ёлавчу деп айтмас эдинг, бизин бирибиз де ону танымай эди. Ол тувра Расулуллагьны ﷺ къаршысында тобукълары тобукъларына тиеген кюйде бек ювукъда олтурду ва къолларын оьз аякъларына салып: “Гьей, Мугьаммат ﷺ , Ислам динни гьакъында айтсана магъа”, – деп тиледи.
Пайхаммар ﷺ сёзюн башлады: “Ислам динни аслусу – къуллукъ этмек учун янгыз бир Аллагь ﷻ баргъа ва Мугьаммат ﷺ да ону Пайхаммары гьакъда шагьатлыкъ этмек; гюнде беш намаз къылмакъ; секет чыгъармакъ; рамазан айда ораза тутмакъ; имканлыгъы бар тура, гьаж къылмакъ”. Шо заман ол адам рази болуп: “Сен тюз айтдынг”, – деди. Оьзю билеген жавапны гьакъында Пайхаммаргъа ﷺ сорав бергенге ва шогъар да рази экенге биз тамаша болдукъ. Ондан сонг: “Гьали магъа Иманны гьакъында айт”, – деп тиледи. Пайхаммар ﷺ шогъар булай жавап берди: “Иманны маънасы – сен Аллагьгъа I; Ону малайиклерине, Ону китапларына; Ону пайхаммарларына ва Къыямат гюнге инанмакъда ва олай да къадаргъа, демек, бары да яхшы ва яман зат янгыз бир Аллагьны ﷻ пурманы булан болагъанлыкъгъа”. Шону эшитгенде, ол адам: “Сен тюз айтдынг”, – деди ва арты булан: “Игьсанны гьакъында да айт дагъы”, – деп тиледи.
Пайхаммар ﷺ огъар булай айтды: “Игьсан демек – сен Ону гёрегенде йимик Аллагьгъа ﷻ ибадат этмек ва гьатта сен Ону гёрмесенг де, гьакъ кюйде, Ол сени гёрегенни билмек”. Шондан сонг ол адам: “Гьали магъа гележек Сагьатны гьакъында айт”, – деп тиледи. Амма Пайхаммар ﷺ бу гезик огъар: “Соралагъан адам сорав берегенден эсе артыкъ билмей”, – деди. “Олай буса, шону белгилерини гьакъында айт магъа”, – деп тиледи Пайхаммаргъа ﷺ ол адам. Шогъар Расулуллагь ﷺ булай сёзлер айтды: «Шо Сагьат ювукъ болмакъны белгилери шудур: къараваш оьзюне бийке табар; ялангач ва яланаякъ амалсыз яшайгъан туварчылар къайсыныки уьйлери бийик деп ярышгъа чыкъмакъ». Сонг соравлар береген адам гелген йимик, тамаша кюйде ёкъ болуп да къалды.
Бираз заман гетип Пайхаммар ﷺ : “Гьей, Умар , сен билемисен ким эди магъа шо соравланы береген?’ – деп сорады. Мен: “Аллагь ﷻ ва Ону Элчиси ﷺ яхшы биле”, – дедим. Пайхаммар ﷺ : “Гьакъ кюйде, шо сизге гелген Жабрайыл эди, динигизге уьйретмек учун сизин”, – деп англатды» (Муслим). Биринчилей, бу гьадис бир башлап тыш гёрюнюшге ва эдепге агьамият бере. Гьадислени ахтарагъан алимлер айтагъан кюйде, Жабрайыл u малайик гелген кюй билими барлагъа нечик янашмагъа, соравлар не къайдада бермеге герекни гьакъында адамланы уьйретген.
Сонг гьадисде Исламны гьакъында айтыла
«Ислам» деген сёзню лексика маънасы – Есибизге таби болмакъ. Дин якъдан алгъанда буса «Исламны» булай англамагъа герек:
1.Шагьадат (Аллагьдан ﷻ къайры дагъы худай ёкъ ва Мугьаммат ﷺ Ону Пайхаммары).
2.Намаз (гюнде беш керен заманында къылынагъын намаз).
3.Секет (йылда бир керен амалсыз яшайгъанлагъа берилеген борч садагъа).
4.Ораза (рамазан айда тутулагъан борч ораза).
5.Гьаж (имканлыгъы барлагъа оьмюрюню ичинде бир керен сама да сыйлы ерлеге сапар этив).
Гьадисде Иманны гьакъында да айтыла
«Иман» деген сёзню лексика маънасы – «инанмакъ», «юреги булан имангъа гелмек».
1.Аллагьгъа ﷻ инанмакъ – Ол бир ва Ону ёлдашы ёкъ.
2.Малайиклеге инанмакъ. Малайиклер – Аллагь ﷻ нюрден яратгъан жанлар. Олар бир нечик де ва бир мюгьлетге де Есибизни пурманындан чыкъмай.
3.Сыйлы Китаплагъа инанмакъ. Инг башлап Къуръангъа инанмакъ ва сонг башгъа пайхаммарлагъа тюшюрюлген китаплар: Давудгъа – Забур; Мусагъа – Таврат; Исагъа – Инжил ва башгъалары.
4.Яратгъаныбыз адамлагъа нечик яшавлукъ къурмагъа герекни гьакъында англатмакъ учун йиберген бары да пайхаммарлагъа ва элчилеге инанмакъ.
5.Къыямат гюн боларгъа инанмакъ (Есибиз оьлгенлени тирелтип, ишлерине гёре олагъа суд гесмек).
6.Къадаргъа инанмакъ (дюньяда болагъан бары да иш: яхшысы ва яманы янгыз бир Аллагьны ﷻ пурманы булан болагъангъа инанмакъ).
Игьсанны гьакъында
Игьсан деген недир? Игьсан – дюр гьакъ юреклик. Бары да ишлерде, инг башлап Есибизни алдында инсанны юреги таза болмагъа тийишли. Шолай демек – не зат булан машгъул буса да, загьмат яда ибадат болсун гьар ким де Есибизни разилигин къазанмакъ деген негет тутмагъа тарыкъ. Оьрде эсгерилген Исламны ва Иманны кюрчюсю Игьсангъа, демек таза юрекликге асасланмагъа тарыкъ.
Къыямат гюнню гьакъындагъы сорав
Къыямат гюн къачан болажакъны гьакъындагъы маълуматны янгыз Аллагь ﷻ билегенни англамагъа тийишли. Малайиклер де, пайхаммарлар да шо гьакъда билмей. Муна шо саялы Мугьаммат Пайхаммар ﷺ Жабрайыл малайикге u: «Соралагъан адам сорав берегенден эсе артыкъ билмей», – деп жавап бергени. Амма Пайхаммар ﷺ Къыямат гюн ювукъ болмакъны бирбир белгилерин ачыкъ этди:
– Къылыкъланы даражасы тёбен болажагъы. Авлетлер атаанасына гьюрметсиз янашагъан гезиклер кёп болмагъа башлажакъ. Оланы янашыву еси къулуна янашагъанда йимик ошашлы болажакъ.
– Байлыкъ ва оьзге маялар артыву. Адамланы аз яны аслам байлыкъгъа ес болажакъ. Шолайлар артыкъ бай болажакъ ва уью къайсыныки бийик деп бир-бири булан ярышгъа чыгъажакъ.
АДИЛ ИБРАГЬИМОВ
