Бусурманлагъа такъмагъа ярамайгъан атлар
Бусурманлагъа такъмагъа ярамайгъан атлар
Сюннетге гёре, яш тувгъан сонг еттинчи гюн огъар ат такъмакъ гёрсетиле. Башлап ат тагъып, сонг гьакъакъ соймакъ яхшы деп санала. Яшгъа ат тагъагъанланы лап биринчиси – ата, сонг уллата, ондан сонг буса яшны анасы.
Ата-ананы авлетине бакъгъан борчларыны арасына огъар имангъа кюрчюленген яхшы тарбия бермеге герек йимик, багъыйлы ат такъмакъ да гире. Есибиз Аллагь ﷻ учун лап аявлу ат – Абдуллагь, сонг Абдурагьман. Олардан сонг башында «Абду» деп гелеген оьзге атлар. Шолай болмакъны маънасы – шо атларда Аллагьны ﷻ аты барлыкъ. Демек, Есибизни къуллары оьз атында шолайлыкъны белгилейген гесек («Абду») болдурмакъ. Тувгъан яшгъа Мугьаммат деп такъмакъ да айрыча гьюрметге лайыкълы санала. Белгили йимик, Сорав алынагъан гюн Пайхаммаргъа ﷺ гьюрмет этип, Мугьаммат деп аты булангъы адамлагъа: «Туругъуз ва женнетге гиригиз», – деп айтажакъ (гюнагь этип тургъанлардан, зулмучулардан ва динге ёкъ затны къошгъанлардан къайрылар). Агьмат деген ат да гьюрметли ва къыйматлы атлардан. Яшлагъа такъмаса яхшы деп саналагъан атлар шулар: Шихаб (кёкден тюшеген юлдуз), Харб (дав), Муррат (аччы).
Олай да, Баракат (берекет), Афлагь (алдынлы), Рабагь (гелим), Ясар (байлыкъ), Мубарак (мол тюшюмлю) деген атланы такъмаса яхшы деп санала, неге десе пеленче биревге: «Баракат бармы онда?» – деп сораса, ол: «Ёкъ», – деп жавап берсе, берекет къалмагъан йимик чалынмагъа бола. Расулуллагь ﷺ яшлагъа ташсуратланы атларын бермеге гери ургъан. Олай да, маъна якъдан Ислам динге къаршы чыгъагъан атланы да бермеге ярамай. Маликул-мулук (падишагьланы падишагьы) деген ат да гери урулгъанлардан, неге десе шо – Аллагьны ﷻ аты. Яшлагъа такъмагъа гери урулагъан атланы арасына шулар да гире: Абдунабиййи (пайхаммарны къулу), Абдукаабати (Каабаны къулу), Абдуддар (ожакъны къулу). Шагьиншагь деген ат да (падишагьланы падишагьы) такъмагъа ярамайгъанлардан, неге тюгюл шо – Есибиз Аллагьгъа ﷻ къыйышагъан ат. Бир-бир алимлер гьисап этеген кюйде, Жаруллагь (Аллагьны ﷻ хоншусу), Рафикуллагь (Аллагьны ﷻ къурдашы) деген атланы такъмаса яхшы. Башгъа алимлени пикрусуна гёре, шо атлар такъмагъа гери урулгъанлардан. Эгер яшны аты эрши чалына буса, шону аривюсюне алышдырмагъа яхшы болур. Гьадисде шо гьакъда булай айтыла: «Сорав алынагъан гюн сизин атларыгъызны айтып чакъыражакъ, шо саялы яшларыгъызгъа арив атлар беригиз» (Абу Давуд, Ибн Гьиббан).
Арт вакътилерде яшлагъа къулакъгъа арив чалынагъан йимик гёрюнеген атлар бериле. Мунда айтмагъа сёз болмас эди, эгер олар динибизге къыйыша буса. Амма башгъа маданиятлардан, гюнтувуш халкълардан гелген шолай атлар бусурманлагъа бирт де къыйышмай. Бир-бир ата-ана ойлашмай, киноларда гёреген «игитлени», къайдагъы йыравланы атларын тагъып къоя балаларына. Бусурманлагъа къыйышагъан мердешми дагъы шо? Яш шолай шекли ат булан оьмюр сюрмеге герекни унутмагъыз. Яшгъа ат такъгъанча инг алдын сайлагъан атыгъызны маънасы недир экен деп сама да ахтарып къарагъыз. Мунда аслусу – Ислам динге къыйышамы, къаршы чыгъамы деп къарамагъа тарыкъ. Маънасы да арив, чалынагъан кюю де исбайы атлар азмы?! Мугьаммат, Агьмат, Иса, Ибрагьим, Муса ва шолай башгъа атлар такъсакъ яшларыбызгъа яхшы болмасмы дагъы? Тиштайпалар учун да шолай атлар нечакъы да бар: Хадижат, Айшат, Фатима, Марьям, Асият. Оьзгесин айтмагъанда, яшыгъызны гележегин ойлашыгъыз. Олагъа арив, багъыйлы атлар тагъып, мысгъылгъа къалмасны гьайын этигиз. Шолай этсегиз, Сорав алынагъан гюн аты саялы олагъа уялмагъа тюшмес.
АБДУЛЛА МУСЛИМОВ
