Супулукъ – Ислам динни оьзеги
Супулукъ – Ислам динни оьзеги
Алдагъы номерлерде динибизни ислам ва иман деген кюрчюлери гьакъда язгън эдик. Энни уьчюнчю яны – игьсанны гьакъында да баянлыкъ бермеге заман болгъандыр.
Есибиз бизге салгъан буйрукъланы Ону гёрегенде йимик, гьакъ юрекден кютмек дегенге игьсан деп айтыла. Биз Есибизни гёрмесек де, Ол бизин гёре ва эшите, бары да ишлерибизни, гьатта негетлерибизни де биле ва биз даим Ону тергевюню тюбюндебиз. Къаст къылып, агьамиятны якъ-якъгъа чачмай Яратгъаныбызгъа этилеген ибадат – игьсан болур. Пайхаммар ﷺ оьзю шолай эте болгъан, уьмметин де шогъар уьйретип гетген. Таза юрекден этилмеген ибадат ахырат учун пайда гелтирмес. Гьакъ юрекликге етишмек учун инг башлап инсан оьзюню осаллыгъын, къыйматсызлыгъын, гюнагь этмеге амракълыгъын сезмеге тарыкъ ва шолайлыкъгъа асасланып, Аллагьны ﷻ зорлугъун анламагъа тарыкъ. Гьарибиз Есибизден гьасилбиз ва Огъар гьакъ юрекден таби болмагъа, бары да буйрукъларын кютмеге герекбиз.
Аллагьу тааланы даим эсгермеге, ибадат этивде гьаракат этмеге, напсыгъа къаршы турмагъа, ругьубузну ва юрегибизни таза сакъламагъа тарыкъбыз. Шолай нукъсанлыкъланы алдын алагъан, инсанны тарбиялайгъан, кемчиликлени ёкъ этеген ва гьакъ юрекликге гелтиреген илмугъа Ислам динде тасаввуф (супулукъ, тарикъат) деп айтыла. Ислам динни ачыкъ ва яшыртгъын янлары бар. Шо эки де якъны инг агьамиятлысы ва динни оьзеги деп ругь булан байлавлу яшыртгъын яны санала. Инсанны шо якъгъа герек чакъы тергев бермеге тасаввуф уьйрете. Алимлер токъташдырагъан кюйде, супулукъ бусурманлар учун борч, неге десе шариатгъа къыйышывлу яшамакъ, Есибизни гьакъында билмек, къылыгъын яхшылашдырмакъ тарыкъ бола. Жавгьар излеп тапмагъа сюеген адам денгизге чомулмагъа герекдей, шо муратлагъа етишмек учун, тарикъат болмаса бажарылмай. Гьалиги девюрню айтылгъан алими, терен билимине бары да халкъ мюкюрлюк этеген Мугьаммат Сайит Рамазан аль-Бути булай яза: «Тасаввуф – Ислам динни оьзеги, бусурманны юрегинде яшырылгъан жавгьар.
Тасаввуф болмаса, Ислам дин мердешлге, адатлагъа айланып къалажакъ. Маъна ягъындан тасаввуф бырын заманларда да (демек, Пайхаммарны ﷺ ва асгьабаларыны девюрюнде) болгъан, тек шолай ат огъар гечде берилген». Бусурман уьмметни уллу алимлерини бириси Ибн Гьажар альГьайтами шо гьакъда булай эсгере: «Игьсанны илмусу (ибадат этивдеги гьакъ юреклик) – супулукъну илмусу». Башгъача айтгъанда, супулукъну ёлу иманы бар гишини гьакъ юрекликге ва Пайхаммарны ﷺ сюннетин тетиксиз юрютювге гелтире. Шо муратгъа етишмек учун, бу агьамиятлы ишдеги бары да назик ерлени билеген герти, сав насигьатчы (шайых, устаз) тарыкъ экенге гьар адам тюшюнмеге герек. Шолай шайыхны ёлбашчылыгъыны тюбюнде ол адам игьсан деген даражагъа етишмек учун къаст къылмагъа тарыкъ. Булай насигьатчы ёкъ заманда инсангъа бек къыйын бола Есибизге гьакъ юрекден ибадат этмеге. Игьсансыз иман ва ислам кюрчюсю ёкъ уьй йимик.
Бары да пайхаммарлар учун, гьатта Мугьаммат Пайхаммар ﷺ учун да, Есибиз Аллагь ﷻ насигьатчы гьисапда Жабрайыл u малайикни токъташдыргъан. Шолайлыкъ булан бизге тийишли уьлгю гёрсетилген. Дюньялыкъ ишни юрют, тек Яратгъаныбызны унутма Динибиз адамны, дюньялыкъ иш булан машгъул заманда да, Аллагьны ﷻ гьакъында ойлашмагъа уьйрете. Шо гьакъда Къуръанда булай айтыла (маънасы): «Сиз Аллагьны ﷻ эре туруп, олтуруп, ятып эсгеригиз». Адам шу гьаллардан оьзге кюйде болмагъа болмай ва ол шо гьалларда Есибизни эсгерме тарыкъ. Шо ёлгъа элтеген ёл да – супулукъну ёлу. Белгили дагъыстанлы шайых Мугьаммат-афанди булай айта болгъан: «Дюньялыкъ ишлер булан юрек тюгюл, къоллар машгъул болсун». Башгъача айтгъанда, тарикъатны мурады – инсанны ругь тазалыгъын шонча да оьрде этдирмек, гьатта ол не иш эте буса да Есибизни унутмай, гьар заман юреги булан Аллагьны ﷻ эсгермек. Алимлер булай айта: «Тарикъат – Ислам динни кюрчюсю ва маънасы. Есибизни тангламагъа сюегенлер сайлагъан айрыча ёл». Ислам дин супулукъгъа кюрчюленген деп айтмагъа ярай.
Супулар бусурман адамдан напсын чыныкъдырмагъа талап эте. Шону мурады – юрек тазаламакъ ва, Есибиз буюрагъан кюйге гёре, яман амалланы къоюп, яхшы къылыкълы болмакъ. Шогъар етишмеге болса, юрек оьзге санланы да яман ишлерден аман сакълар. Гюнагь ишден сакъланыв юрек тазалыкъдан гьасил бола. Шариат борчларын кютегенде юрек тазалавгъа болушлукъ этеген лап яхшы иш – зикир (Аллагьны ﷻ эсгерив). Мугьаммат Пайхаммар ﷺ оьз асгьабаларын юрекден юрекге гелеген (талкъын) Аллагь ﷻ эсгеривге уьйретген. Шолай зикир Есибизни нюрю булан бола ва шайтан шогъар пуршав этмеге болмай, шо саялы ону пайдасы да бек уллу. Тарикъат шариатны безендире ва шону тетиксиз этеген алат.
Къуръада ва Пайхаммарны ﷺ сюннетинде айтылагъангъа гёре, гюнчюлюк, гёземелик, танывлу болмакъгъа гьасиретлик, дюньялыкъгъа бакъгъан сююв, оьзюн оьр этив йимик аврувлагъа къаршы дарман къолламакъ борч. Шо аврувлар саялы инсан о дюньяда азап чегежек. Ругь насигьатчыны артына тюшмеген ва юрегин таза этме къарамайгъан адам Есибизге ва Ону Пайхаммарына ﷺ тынгламагъан деп санала, неге десе оьз гючю булан инсан юрек аврувлардан къутулмагъа бажармай. Супулукъну мурады Тарикъатны ёллары кёп, тек барысыны да мурады бир – Есибизни тангламакъ.
Мисал учун, гьаж къылмакъ учун биревлер самолёт булан уча, башгъалар машинлер, уьчюнчюлер яяв аякъдан бара. Гьар ким оьз ёлу булан Аллагьны ﷻ къадарына гёре ёлгъа чыгъа. Амма олар гьариси не ёл булан бара буса да, мурады бир – гьаж къылмакъ. Гьартюрлю тарикъатны мурады бир – Аллагьны ﷻ тангламакъ булан, Огъар гьакъ юрекден ибадат этмек. Хыйлы адам Ислам динни гьакъ маънасын дурус англамай къала. Ислам – динни янгыз беш буйругъун кютюв тюгюл, шо дюр бусурманны яшав кюрчюсю: Есибиз буюргъан бары да ишлени юрютюв. Шо буйрукъланы бусурман адам гёземелик учун тюгюл, гьакъ юрекден Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ учун этмеге герек.
Башгъа негети болмагъа герекмей. Есибиз къулуну ишин ону негетине гёре къабул эте. Шабагъаты да негет тазалыкъны даражасындан гьасил бола. Амма хас гьазирлик ва насигьатчыны кёмеги болмаса, шолай даражаны англамагъа ва шогъар этишмеге бажарылмас. Таза кюйде Есибизге къуллукъ этмеге, багъыйлы яшамагъа уьйретеген илму – супулукъ. Ислам – Есибизден гелеген ва Пайхаммар ﷺ тапшургъан бары да затгъа гёре юрюмек демек. Ол асгьабаларын Ислам динге уьйретген, олар оьзлерден сонг гелеген наслу – табиинлени, олар да оьзлерден сонгуланы. Шолай, наслудан наслугъа тапшурула туруп, Пайхаммарны ﷺ илму варислиги бизге де етишген. Шариат илмулар аслу гьалда гьижраны ﷻ II асрусунда табиутабиунланы девюрюнде амалгъа гелген.
Шоланы бирлери гьадис ахтарывгъа багъышлангъан ва шо якъдан болгъан алимлер – мугьаддисунлар. Башгъалар Къуръан ахтарыв ва ону англатыву булан машгъул (муфассирунлар). Факих деп айтылагъанлары ихтияр якълав гьакъда илму къура. Дёртюнчюлер ругь тарбия не экенни ва ислам илмулагъа гьакъ юрекден нечик юрюмеге болагъанны ахтара. Шолагъа супулар деп айтыла. Яратгъаныбыз Пайхаммардан ﷺ таба адамлагъа етишдирген шу билимлер о заманда болгъангъа шеклик ёкъ, тек ону девюрюнде бу дин илмулагъа айтылагъан ат болмагъан. Башлапгъы вакъти ат тагъылмай юрюлген, тек сонг илмулагъа ат берилгенлик Ислам динге къаршы чыкъмай. Шолар барысы да – динден. Ибну Гьажар ва Рамали йимик машгьур алимлени уьйретген, «АльАзхар» ислам университетни ёлбашчысы болгъан, оьз девюрюню айтылгъан имамы шайых Закария аль-Ансари: «Тасаввуф – напсыны тазалайгъан, къылыкъланы оьр этеген, Есибизге бакъгъан ибадатны камиллешдиреген илму», – деген.
Имам аль-Гъазали булай айтгъан болгъан: «Тасаввуфну мурады – къылыкъны бары да яманлыкълардан арчыламакъ ва, Есибизни кёп эсгерив булан, юрекни Аллагьдан ﷻ къайры оьзге затдан тазаламакъ». Арты булан ол: «Супулар Аллагьны ﷻ гьакъ ёлу булан юрюйгенге мен оьзюм тюшюндюм. Олар оьзлени тутагъан кюй лап яхшыларындан, оланы ёлу – бары да ёллардан инг дурус ва оланы къылыкълары лап таза. Бары да гьакъыллыланы, бары да бек билегенлени ва шариат илмуну лап теренине тюшюнгенлени жыйып, шоланы кёмеги булан супуланы гьакъ къылыкъларын, олар тутагъан кюйню алышдырмагъа къараса, бир зат да бажарылмас. Неге тюгюл, ачыкъ ва яшыртгъын булан байлавлу олар оьзлени тутагъан кюю Пайхаммарны ﷺ яшавундан ва билиминден алынгъан. Гертиден де, мени учун шу гюп тюз ёлда экенге шеклик ёкъ. Юрегин Аллагьдан ﷻ къайры оьзге затдан тазаламакъны аслу шарт этгенлени ва жанын Есибизни эсгеривге бютюнлей багъышлагъанланы гьакъында адамлар не айтма болур!» – деп къошгъан. Имам Абу Гьамит аль-Гъазали булай да эсгерген: «Тасаввуфну ёлуна тюшмек борч санала, неге десе пайхаммарлардан къайрылар кемчиликлерден ва ругь булан байлавлу аврувлардан сакъланмай къалмакъ бар». Гьадислерден белгили йимик, шолай аврувлардан къутулмакъ гьар иманы барны борчу. Имам Жунайд аль-Багъдади булай айтгъан: «Тасаввуф – яхшы къылыкъланы юрютюв, яманларын къоюв». Шайых Мугьаммат аль-Араби: «Тасаввуф – ачыкъ ва яшыртгъын ибадаты булан шариат эдеплени сакълав. Тасаввуф – яхшы кылыкъ», – деп англатгъан.
(давамы гелеген номерде)
РАШИДХАН ГЬАЙБУЛЛАЕВ
