Тиштайпа эргишиден не сёзлени эшитмеге сюе?
Халкъ айтывгъа гёре, къатынгиши къулакълары булан сюе. Тиштайпалар буса: «Сёзге иш къошулмаса, пайда ёкъ», – дей. Амма нечик болса да, сёзню ажайып гючю бар. Къатынны насиплиги кёбюсю гезик огъар эри айтагъанындан гьасил бола. Эргиши къатынына, яшларына, ювукъ адамларына айтагъан сёз таъсирли ва агьамиятлы. Эринден исси сёз эшитмейгенине хыйлы тиштайпа кант этегени де яшыртгъын тюгюл.
Айтылгъан сёз адамны яраламагъа, оьлтюрмеге де бола ва, терсине, сююндюрмеге ва хошун гётермеге де бажара. Адамгъа яхшылыкъ этмек учун илиякълы сёз де таманлыкъ эте, тек кёбюсю эргишилер шону англамай яда къоллап болмай.
Бир-биревлер сёзлени тарыкъ кюйде айтып да бажармай; башгъалар нас сёз кёп айта, арив сёйлемекни орнунда; сёзге къызгъанчлар да бар; гьатта артыкъ сёйлеп, уллудан алып, абурдан тюшегенлер де ёлугъа; айтгъан сёзюн тутуп болмай, сонг гьёкюнегенлер де аз тюгюл; къуру масхара этип, иланкъы сёйлеп, агьамиятлыгъын тас этегенлер де ёкъ тюгюл. Къатынгишини абурун къазанмакъ ва оьзюне инандырмакъ учун эргиши сёзюне багьа бермеге ва эркек кююн тас этмей тутмагъа тарыкъ. Оьзге ишлерде йимик, мунда да алтын орталыкъны сакъласа, лап яхшы болур.
Кёбюсю эргишилени башгъа масъаласы да бар. Шо да – абурлу, менлиги барланы арасында къолламагъа эрши саналагъан сёз тагъымлар. Нас сёзлени къоймагъа тынч тюгюл буса да, шолардан эркин болмагъа тарыкъ. Бир таклиф берейим: уьягьлюгюзге багъып сёйлейгенде, эрши сёзлени орнунда аявлум, сюйгеним, тарыгъым деп алышдырыгъыз шоланы. Бу бек гелимли сатыв-алыв ва къатын шону ушутмай къалмас. Ондан къайры, агьлюде татувлукъ да артар.
Этип болмайгъаныгъызны этебиз деп айтмагъыз, сёз берген бусагъыз, шону яшавгъа чыгъарыгъыз. Къатын эргишини сёзюне ва этген ишине гёре багьалай. Ялгъан, алдатыв ва арты гелмейген сёзлер гьар кимни де учуз эте. Абурдан бир тюшген сонг, янгыдан сый къазанмакъ бек къыйын бола. Гьюрметден къуру къалгъанда, инамлы болмакъ учун кёп иш этмеге тюше.
Тиштайпалар – бек инче ва асил жанлар. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ олагъа хрусталь къутукълар деген ва шо саялы янашыв да къатынгишилеге айрыча назик болмагъа герек.
Эргишилер: «Ишден арып гелемен ва къатыным магъа агьамият бергенни, иржайгъанны ва гьайымны этгенни сюемен», – дей. Лап шо кюйде къатынгишилер де, яшлар да оьзлеге янашгъанны сюе. Эргиши уьюне къайтгъанда арив сёзлер айтса, агьлюсюне агьамият берсе, ожагъын сююндюрсе, бек илиякълы болур эди.
Эри багъыйлы сёзлени оьзюне тарыкъ болуп, къуллугъу барда айта буса, къатынгиши шону нече де яхшы англай ва гьакъ юрекден айтагъанда да бек яхшы биле, айырып бола. Нечик болса да, къатынына яхшы сёз айтып болмакъны эргиши оьзюн уьйретмеге тарыкъ. Эргиши учун сёзлер янгыз аваз йимик гьисап этилмеге де бола, тек тиштайпа шолар жанындан айтылмса да, арив сёзлени ушатмай къалмас, сююнер.
Эргиши даим йылы сёзлер айта, сюегенин яшырмай ва йымышакъ кюйде къатынына янаша туруп, огъар баракалла билдире ва рази экенин ачыкъ эте буса, арада татувлукъ ва гелишлик болажакъ чы!
Къатынгиши шолай янашыв болургъа умут эте ва исси сёз къаравуллай. Ол оьзюне яхшы янашгъанлыкъгъа тийишли багьа берип ва къыйматлап бажара.
Сёзлер ожакъдагъы гьалны алышдыра. Тергеп къарагъыз – тамаша болажакъсыз: натижасын узакъ къалмай гёрерсиз. Дилбар ва татли сёзлю болмакъ учун акъча тарыкъ тюгюл, гьар айтылгъан яхшы сёзню къатын кёп сююп тегин кюйде къабул этежек.
Негет, сёз ва этилеген иш бир-бирине къыйышывлу болса лап яхшы болур. Шолай этмеге бажарылса, янгыз сёзлер тюгюл, сав яшавубуз яхшылыкъны уьлгюсю ва оьр даражалы даъват болажакъ.
Магьаммат Алимчулов
