Гьар гюнлюк ишни ибадатгъа айландырагъан кюй

Гьар гюнлюк ишни ибадатгъа айландырагъан кюй

Бусурман уьмметни айрыча къыйматлыгъы – Аллагьу таала бизге оьзге уьмметлерден эсе артыкъ рагьмулу экени. Есибиз бютюн Ер юзюн бусурманлагъа ибадат этмеге къыйышагъан кюйде яратгъан, сав оьмюрюбюз де (дурус янашгъанда) – ибадат.

Бусурманны гьар этеген ишини аслусу – шону англап этмек ва, гьакъ юрек тутуп, этеген иши булан Аллагьны ﷻ разилигин къазанмакъ. Иманы бар адам учун, негет – гьар ишини ажайып агьамиятлы ери.

Умар ибн аль-Хаттаб  етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ айтгъан бу сёзлени эшитген: «Гьакъ кюйде, ишлер янгыз негетине гёре багьалана ва, гьакъ кюйде, гьар адамгъа, нени алмагъа умут этегенине гёре берилежек ва шо саялы инсан Аллагьгъа ва Ону Пайхаммарына гёчген буса, Аллагьгъа ва Ону Пайхаммарына гёчген бола. Амма инсан дюньялыкъ иш яда къатын саялы гёчген буса, ол шо саялы гёчген бола» (Бухари, Муслим, Абу Давуд, Тирмизи, Ибн Мажжагь).

«Аль-Мингьаж Шарх Сахих Муслим бин Аль-Хажаж» деген китабында имам ан-Навави шо гьадисге баянлыкъ бере туруп, булай яза: «Имам аш-Шафии ва оьзге алимлер айтгъан кюйде, бу гьадис динни уьч пайындан бир пайын бийлей. Олай да, имам аш-Шафии айтгъан кюйде, шо дюр фикъхны етмиш бабны (баш – глава) кюрчюсю».

Гьар бусурман адам кютеген дин борчланы гьакъында айтса, негет шоланы борчлу шарты санала. Демек, иманы бар гишини, ибадат булан байлавлу кёбюсю ишлери, негетсиз къабул этилмей.

Мисал учун, муъмин адамны гьар гюн къылагъан борч болгъан беш намазы негетсиз къабул этилмей. Шо кюйде ораза тутув, секет чыгъарыв, гьаж къылыв ва оьзге борч да, сюннет де ибадатлар негетсиз къабул этилмей. 

Шо китабында арты булан имам ан-Навави булай яза: «Шо гьадисни маънасы – иманы бар адамны ишлери янгыз негети бар заманда къабул этиле. Эгер ол ибадат этегенде негет тутмаса, ону гьаракаты къабул этилмей. Олай да, шо гьадисде намаз жувунув, киринив, таяммум негетсиз къабул этилмейгенге далил бар. Шолай гьукму намаз къылывгъа, секет чыгъарывгъа, ораза тутувгъа, гьаж къылывгъа, иътикъафгъа ва оьзге бары да ибадатлагъа тие». 

Оьрде эсгерилген гьадисде айтылгъан Пайхаммарны ﷺ бу сёзлери Маккадан Мадинагъа гёчегенде пелен адам булан байлавлу иш себеп болгъан. О заман шо гиши гёчювюн, Есибиз Аллагь ﷻ ва Ону Пайхаммары ﷺ учун тюгюл, пелен къатын булан уьйленмек учун байлавлу этген болгъан.

Маккадан Мадинагъа гёчюв негети де булан болмагъа тийишли ибадат деп саналмай. Амма, шону булан бирче, инсан, Аллагь ﷻ ва Ону Пайхаммары ﷺ учун, гёчемен деп негет тутгъан эди буса, этмеге енгил шо иш саялы уллу зувап къазанар эди.

Шо гьадисден англашылагъан кюйде, инсан гёрежек шабагъат яда такъсыр этеген яхшы ва яман ишлер булан тамамланып, янгыз шолардан гьасил болмай. Инг биринчилей адам тутагъан негет гьисапгъа алына: шо гьакъ юрекден этилгенми яда терс муратлар буланмы. Белгили йимик, арив гёрюнеген кёп-кёп ишлер гьакъыкъатда яман негет булан этилмеге бола.

Негетинден гьасил болуп, инсанны къайсы да гьалал иши, ону учун яхшы саналагъан ва Есибизни разилигине элтеген ишлерден болмагъа бола. Шо саялы, гьар бусурман адам, басагъан бары да абатларын шариат булан тергей ва дин шогъар нечик багьа берегенин гьисапгъа ала.

Зувап да гелтирмейген ва такъсыр да тартмайгъан бизин гьар гюнлюк ишлерибизни алсакъ, олар ибадатгъа саналмай (масала, Маккадан Мадинагъа гёчюв). Шолай ишлени бусурман алимлер шариатгъа гёре этилмеге ярайгъанлардан санай ва шолагъа «мубах» деп айтыла.

Амма, бусурман адам шолай ишлени таза негети булан этсе, олар да ибадат деп саналмагъа бола ва шолар саялы тийишли зувап да языла. Башгъача айтгъанда, таза негет гьар гюнлюк, гьамангъы ишни ибадатгъа айландырмагъа бола.

Мисал учун, пелен адам, къаркъарасы талап этегенге гёре, ятып юхлай буса, шону учун бу ятыву, гьар гюн этилеген ишлерини бириси йимик, гьамангъы юху болур. 

Амма инсан ахырат учун юхлай буса, демек юхусу булан ял алып, Яратгъаныбызгъа ибадат этмек учун ва яхшы ишлеге деп гюч жыйып, Есибизни разилигин къазанмагъа умут булан юхлай буса, шону булай юхусу ибадат да болур, зувап да гелтирир.

Таза негет булан байлангъан гьар этилмеге яратылагъан иш (мубах) зувапгъа лайыкълы. Инсан гьар гюн ишине барып, гьалал загьматы булан къазанып, шо акъчагъа оьзюн ва агьлюсюн сакъламагъа негет тута буса, шо да ибадат деп санала.

Бусурманланы анасы Айша  етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Гьакъ кюйде, Аллагь ﷻ арагъыздан пелен адам загьмат тёгегенни ва этеген ишин билип этегенни сюе» (Табарани, Абу Яъла).

Эгер бусурман адам дин булан байлавлу тюгюл (светский деп айтылагъан) илмугъа охуп, алгъан билимин адамланы пайдасына бакъдыражакъгъа негет эте буса, ол зувап къазанажакъ. Амма дин илмугъа охуйгъан яш, алгъан билимин Ислам динни яймакъ учун тюгюл, дюньялыкъ ишлеге къолламагъа сюе буса, Есибизден шабагъат гёрмес.

Гьатта базарда опуракъ сатагъан адам да, таза негети булан ишлей, мисал учун, халкъ авратын яшырмагъа болсун учун деп сатыв-алыв юрюте буса, шо кюйде – шабагъатгъа лайыкълы. Пачалыкъ къуллукъда ишлейген ва айлана якъдагъылагъа гьалал загьматы булан пайда гелтиреген къуллукъчу да лап шолай зувап къазана.

Шолайлыкъ булан, таза негет бар буса, инсанны къайсы да иши, бютюн загьматы, гьар касбу Есибизни разилигин къазанмакъгъа болушлукъ эте. 

Амма нечакъы арив негет тутула буса да, ёлгъа йибирелиген гьарам иш шону яхшы ва гьалал этмес. Мисал учун, адам хоншусуну гьарам ёлда къазангъан акъчасын урлап, сонг шону рагьмулукъ ишлеге бакъдырмагъа сюе. Озокъда, шолай этмеге ярамай ва Ислам динни гёзюнден шолай этмек – гьарам, гьатта негети таза буса да.

Яманлыкъдан гиччисин сайлай буса, мунда къайдадан тайышыв (исключение) да бола ва шолайлыкъ ялгъан айтыв, гъибат ва шолай ишлер булан байлавлу. Шолай гезиклерде, таза негет тутгъан адам, гюнагь къазанмай ва некъадар зувап алма да бола. 

Олай да, инсан этеген ишин Аллагь ﷻ учун деп тюгюл, дюнья яхшылыкъгъа умут булан этген буса (масала, Маккадан Мадинагъа гёчген буса), ахыратда шо саялы шабагъат гёрмес, янгыз бу дюньяда этген иши саялы пайдасын аларны билмеге тарыкъ. 

Лап шо кюйде, инсан ибадат деп саналагъан ишни, Аллагь ﷻ учун деп тюгюл, дюньялыкъ муратлагъа байлап этген буса (масала, адамланы разилигин алмагъа сююп, гёземелик учун), шо иши саялы шабагъат гёрмес, гьатта ахыратда ону такъсыргъа тартар. Амма яман иш этмеге негет тутгъан саялы такъсыр болмай, эгер шо яшавгъа чыкъмагъан буса.

Иманы бар адам яхшы иш этмеге негет тутуп, тек шону яшавгъа чыгъармагъа болмагъан гезикни алсакъ, шо таза негети саялы, ол шабагъат алажагъын билмеге тарыкъ. Есибиз Аллагь ﷻ шонча да рагьмулу, гьатта яхшы иш этмеге сюйгенде, тек этмеге болмагъан заманда да шабагъатлай адамны – эгер ол гьакъ кюйде этмеге негет тутгъан буса.

Тарихден белгили йимик, орта асрулардагъы алхимиклер «философия таш» излей болгъан. Олар инанагъан кюйде, сайки шону кёмеги булан гьар маъдандан (металл) алтын этмеге бажарыла болгъан, тек излегенин тапмагъан, неге десе табиатда шолай ажайып «таш» ёкъ.

Оьрде айтылгъандан гёрегеник йимик, динибизде шолай «философия таш» бар деп айтма ярай, шо да – таза негет. Айтагъаным, таза негет гьар этеген гьамангъы ишибизни «алтынгъа», демек ибадатгъа айландырмагъа бола.

Ондан къайры, яхшы иш этмеге деп негет тутсакъ яда гьарамдан сакъланмагъа болсакъ, биз зувап алмагъа болабыз. Амма негетни башгъа яны да барны унутмагъа тюшмей – яхшы ишлени «алтыны» чёпге ва чанга айланмагъа бола, эгер негет дурус тюгюл ва гьакъ юрекден этилмеген буса.

Шо саялы иманы бар адамлагъа негетине байлавлу бек сакъ ва тетикли болмагъа тарыкъ. Гьарибиз заманда бир юрекге тергев этип, оьз-оьзюбюзге: «Ким яда не учун шу ишимни этмеге сюемен? Негетим тазамы экен мени?» – деп сорав берсек, яхшы болур.

Есибиз Аллагь ﷻ бютюн ибадатыбызны ва оьзге гьар ишибизни таза негет булан этмеге кёмек этсин бизге.

Нурмагьаммат Изудинов