Илмугъа элтеген ёл
Билим алывну ёлуна тюшген алимлер ва сыйлы адамлар, илмугъа агьамият бермекден къайры, оьзюн нечик тутма герекни де ахтаргъан, шону булан байлавлу эдеплени де аяп юрютген. Гьакъны билмеге белсенген муталим оьзюню насигьатчысына юваш кюйде таби болмагъа герек, авруйгъан гиши докторгъа инамлыкъ этеген йимик.
Имам аш-Шафии тогъуз йылны узагъында имам Маликни муталими болгъан. Муаллимини алдында китап охуйгъанда, имам Малик эшитип къоймасдан сакъланып, китап бетлени аваз этмей бек аста айландыра болгъан.
Дин педагогиканы кюрчюсюндеги алтын низам шу гьакъыллы айтывгъа асаслана: «Эдеп юрютмекден къайры (башгъа кюйде) оьзге бир иш булан бирев де оьр болмагъан ва бирев де эдепни къоймакъ булан оьзге бир иш булан да (башгъа кюйде) эсгик болмагъан». Бу гьакъыл янгыз муаллимге янашыв булан тамамланмай, яшавну къалгъан янларына да тие.
Янгыз гьюрмет, чыдамлыкъ ва насигьатчыгъа къуллукъ этив булан муталимни юреги тазалана ва гьакъ илмуну ярыгъына, терен гьакъылгъа ачыла.
Кюрчюлени кюрчюсю: билимге ва шону берегенге гьюрметли янашыв
Пайхаммар ﷺ уьмметини аслу белгисин булай деп айыргъан: «Уллулагъа гьюрмет этмейгенлер, гиччилеге рагьмулукъ гёрсетмейгенлер ва билими барлагъа абурлу янашмайгъанлар мени уьмметимден тюгюл» (ат-Тирмизи). Бизин динибизде билимни агьамияты бек уллу. Пайдалы билим алывгъа багъышлангъан бир сагьат етмиш йыл ибадат этгенден эсе артыкъ. Муна шуну англайгъанлыкъ муталимни билим алыв ёлунда беклешдирме герек.
Пайхаммарны ﷺ гиевю ва бусурманланы халипасы Али ибн Абу Талиб билим алывда муталим оьзюн нечик тутма герекни гьакъында ажайып пайдалы ругь насигьат къоюп гетген. Бу къайдалар – янгыз эдеп тюгюл, шолар билим алывну берекетин ачагъан ачгъыч.
- Гьюрметли янаш: насигьатчынгны салам булан къаршыла ва ону алдында абурлу кюйде ерингни тут ва дарсгъа ондан алда гелмеге къара. Булай этсенг гьакъыл алмагъа, илмугъа уьйренмеге багъыйлы гьал тувар.
- Оьзюнгню саламатлы тут ва менлигингни тас этме: къолларынг булан орам этмекден ва енгил юрюшден сакълан.
- Илинип къармакъ болмакъдан сакълан: бир мюгьлетни ичинде кёп сорав бере турма ва чыдамсыз кюйде жаваплар берив булан кёмек этмекден сакълан. Муаллим арыгъанны гьис этсенг, дарс узатмакъны тилеме. Эгер ол эретура буса, ону токътатма.
- Ол айтгъан сырланы яймай сакъла. Муаллим бар ерде башгъа алимлени башын сёйлеме, сёкме. Оланы хаталарын излеп айланма. Муаллим айтгъан сёзлени башгъа алим айтгъан сёзлер булан да урушдурма. Шолай этсенг, гьюрметсиз янашагъан болурсан.
- Огъар къуллукъ этмекни гьайын эт ва огъар тарыкъ затны ол айтгъанча да этмеге къара.
- Бары да ишингде чыдамлы бол, неге десе билими бар адам емиш береген пальма терек йимик: гьакъыл чыдамлыкъ ва ювашлыкъ гёрсетме болагъангъа геле.
Бизден алда яшагъан сыйлы адамланы ёравларына гёре юрюмек – янгыз эдеп сакъламакъ тюгюл, шо дюр оьзюнде бир-бир хасиятланы оьсдюрмек. Шо хасиятланы кёмеги булан юрекде гьакъ билимни артдырма ва сакълама бажарыла.
