Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
Пайхаммарны ﷺ яшав ёлу
(Давамы. Башы алдагъы номерлерде)
Пайхаммар ﷺ асгерин уьч бёлюкге бёле: мугьажирлени бёлюгю, оланы байрагъы Мусаб бин аль-Абдариге тапшурула; ансарлардан топлангъан авситлени бёлюгю, буланы байрагъы Усайд бин Худайргъа бериле; ансарлардан топлангъан хазражилени бёлюгю, буланы байрагъы Хаббаб бин аль-Мунзирге тутдурула.
Бу асгерде бир минг адам болгъан, шолардан юзевюню гюбеси болгъан, элли адам да атлы болгъан. Амма бир-бир маълуматлагъа гёре, бусурманланы атлылары болмагъан. Мадинада къалгъанлагъа ваъза охумакъны Пайхаммар ﷺ Ибн Умм Мактумгъа тапшура. Белгилевлер тамамлангъанда, адамлагъа ёл чыкъмагъа ихтияр бериле ва асгер темиркъазыкъ бойгъа багъып гете. Бу походну барышында Расулуллагьны ﷺ алдында гюбелер гийген эки де Саад бара болгъан.
Асгерни гёзден гечирив
Шайхан деген ерге етишгенде, Пайхаммар ﷺ асгерин гёзден гечирген сонг, урушда ортакъчылыкъ этмеге болмажакъ жагьил яшланы гери къайтара. Шоланы арасында Абдуллагь бин Умар бин аль-Хаттаб, Усама бин Зайд, Усайд бин Загьир, Зайд бин Сабит, Зайд бин Аркам, Араба бин Авс, Амр бин Хазм, Абу Сайит аль-Худри, Зайд бин Хариса аль-Ансари ва Саад бин Хабба болгъан. Шолардан къайры, бу адамланы арасында аль-Бара бин Азиб де болгъан, амма шону сёзлеринден аль-Бухари етишдирген гьадисден англашылагъан кюйде, шо гюн къазаватда ол да ортакъчылыкъ этген. Рафиа бин Хадижа ва Самура бин Жундубаны гьакъында айтса, оланы жагьил йылларына да къарамайлы, Пайхаммар ﷺ булагъа къазаватгъа къошулма къойгъан. Рафиа бин Хадиж окъжая булан тюз атыша болгъан ва шо гьакъда Пайхаммар ﷺ билгенде, огъар асгерде къалмагъа ихтияр бериле. Самура буса булай деген: «Мен Рафиадан гючлюмен ва ону утмагъа боламан!» Шо заман Пайхаммар ﷺ булагъа тутушуп ябушмагъа буюргъан ва Самура ябушуп Рафидан уьст гелгенде, Пайхаммар ﷺ буланы экисине де асгерде къалмагъа ихтияр бере.
Ухудну да, Мадинаны да арасында гече къалыв
Экинни намазны вакътиси гелди. Пайхаммар ﷺ бир башлап асгьабалар булан экинни намазны жамият этип къыла. Сонг ахшам намазны да къылып, шо ерде гече къалмагъа токъташа. Ол къаравулгъа деп элли адамны айыра, булар бусурманлар токътагъан ерни гечени узагъында айланып турма герек. Къаравулну башына Мугьаммат бин Маслама аль-Ансари белгилене. Закван бин Абд Кайс буса, Расулуллагьны ﷺ аманлыгъына жаваплы этиле.
Абдуллагь бин Убайй ва ону ёлдашлары табиликден чыгъа
Гюн чыкъгъанча бираз алдын Пайхаммар ﷺ ёлгъа чыгъа ва танг намазны аш-Шавта деген ерде къыла. Бу ер душман турагъан ерге бек ювукъ болгъан, гьатта олар да муну, бу да оланы гёре болгъан. Шонда Абдуллагь бин Убайй дейген бетгёрдю (лицемер) табиликден чыгъа ва бусурманлар токътагъан ерден, оьзю булан уьч юз адамны да алып гете. Умуми асгерни уьч пайындан бир пайы чакъы адам къазаватгъа къошулмай артгъа тая. Ол хыянатчы болуп гёрюнме сюймей, этген ишин булай англата: «Не саялы оьлме герегибизни англамайбыз!» Сайки Пайхаммар ﷺ муну пикрусуна тынгламай, башгъалар айтгъан кюйде этген. Амма бу экиюзлю адамны герти мурадына шекленме тюшмей, неге десе ол гертиден де шолай ойлаша эди буса, асгер булан бирче шагьардан да чыкъмас ва бусурманлардан лап башында айрылар эди. Ону аслу мурады булай гьалны яратып, бусурман сыдраланы арасында шекликни ва къоркъувну урлугъун яйып, душман да гёреген кюйде артгъа гетмек. Шолай этип, ол Пайхаммарны ﷺ хыйлы асгерин гери къайтармакъ булан къалгъанланы ругьун басылтмакъ, душманны буса, кепин гётермек. Мунчакъы адам урушдан гетгенни гёрген бутпереслер сююнмей болмас чы. Бу гьилла Пайхаммарны ﷺ дагъытмакъ учун ойлашылгъан. Шо мурадына етишмеге болса, бетгёрдю Мадина шагьарда алдагъы кюйде гьакимликге гелмеге умут эте болгъан. Убаййа гёз алгъа тутгъанын яшавгъа чыгъармагъа бираз къалды. Масала, авсит къавумлу Бану Харис ва хазражи къавумлу Бану Салам тухумлар бу къазаватда утдуражагъына инанма башлай. Амма шолар къоркъуп, шекликге тарыса ва артгъа тартылма токъташып битсе де, Яратгъаныбыз оланы юреклерин беклешдирме деп, шу Къуръан аят тюшюре (маънасы): «Ва (бир минглик бусурманланы асгери уьч минглик душманны асгерини алдына чыкъгъанда) сизден эки бёлюк ругьдан тюшме рази болду. Амма Аллагь ﷻ – оланы Якълавчусу ва иманы барлар янгыз Аллагьгъа ﷻ тавакал этсин» («Алю Имран» деген сура, 122-нчи аят).
Жабир бин Абдуллагьны атасы, Абдуллагь бин Гьарам бетгёрдюлеге бу гьалда олар оьзлени нечик тутмагъа гереги гьакъда эсине салма къарай ва гери къайтмагъа чакъыра, уруша туруп, оланы артына тюше. Шолар буса огъар: «Дав болажакъны билген эдик буса биз, озокъда, сизин булан барар эдик», – дей. Шо заман Абдуллагь бин Гьарам: «Гьей Аллагьны ﷻ душманлары, Аллагь ﷻ сизин Оьзюнден арек этгир ва Пайхаммарыны ﷺ сизге гьажатлы этмегир», – деген сёзлер булан, оланы къоюп, бусурманланы янына къайта.
Шоланы гьакъында Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айтгъан (маънасы): «Эки асгер (Ухудда) ёлукъгъанда шо гюн сизге болгъан иш, иманы барланы ва экиюзлюлени белгилемек учун, Аллагьны ﷻ пурманы булан болгъан. Олагъа: “Къайтыгъыз ва Аллагьны ﷻ ёлунда дав этигиз яда оьз-оьзюгюзню сама да якълагъыз”, – деп айтылды. Олар: “Дав болажакъны билген эдик буса, сизин булан, озокъда, барар эдик”, – деп жаваплана. Шо гюн шолар имандан эсе имансызлыкъгъа ювукъ эди. Олар авзу булан юрегинде ёкъ затны айта. Ва Аллагь ﷻ шолар яшырагъан бары да затны биле» («Алю Имран» деген сура, 166–168-нчи аятлар).
Бусурманланы къалгъан асгери Ухудгъа багъып бара
Бетгёрдюлер гетгенде Пайхаммар ﷺ къалгъан етти юзлюк асгери булан душмангъа къаршы ёлун узата. Душман турагъан ер Ухудгъа элтеген ёлну кёбюсю еринде къыркъып яба болгъан. Расулуллагь ﷺ асгьабалагъа: «Душмангъа лап ювукъ бизин ким элтме болар?» – деп сорай. Абу Хусайма: «Гьей Расулуллагь ﷺ, мен боларман», – деп жаваплана ва бусурманланы къысгъа ёлдан элте. Бу ёл Бану Харис къавумну топурагъындан оьте ва бусурманлар бутпереслени гюнбатар янындан оьтюп чыгъа. Пайхаммар ﷺ Ухуд тавну этегинде, бир къакъада Мадина шагьаргъа бурулуп токътап, мунда ерлеше. Шолайлыкъ булан душманны асгери Мадинаны да, бусурманланы да арасында къала.
Якълавгъа гьазирлик
Пайхаммар ﷺ тийишли кюйде асгерин тизип, давгъа гьазирлей. Асгеринден ол окъжая булан тюз урагъан элли адамны айырып, шоланы башына Абдуллагь бин Жубайрны сала. Расулуллагь ﷺ булагъа Канат деген къакъаны къыбла ягъасындагъы тавну этегинде ерлешмеге буюра. Сонггъа таба бу ерге Жабал ар-Румат (окъжая атышывчуланы таву) деген ат бериле. Бу тав бусурманлар ерлешген ерден къыбла-гюнтувуш якъда, асгерге башчылыкъ этеген чатырдан 150 метр ариде болгъан. Шолай этилмекни маънасын Пайхаммар ﷺ окъжая атышывчулагъа булай англатгъан: «Бизин артыбызгъа чыкъмас учун, душманны атлыларына окъ уруп, ювукъ гелме къоймагъыз. Биз утагъангъа, утдурагъангъа къарамайлы белгиленген еригизден тербенмегиз, шонда туругъуз. Биз буса, сизин якъдан душман чапгъын этмежегин билежекбиз». Гьадисни башгъа риваятында булай айтыла: «Бизин арт якъдан сакълагъыз ва кёмекге гелмегиз, гьатта бизин оьлтюрегенни гёрсегиз де. Эгер биз къолубузгъа душманны малын алгъанны гёрсегиз, бизге къошулмагъыз».
(Давамы гелеген номерде)
