Чомартлыкъ деген недир?
Абдуллагь ибн Жафар ибну Абу Талиб – Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ къардашы, Али ибну Абу Талибни инисини уланы. Мадинада яшайгъанда ол хыйлы байлыкъ къазанып, шагьардагъы лап мадарлы адамлардан болгъан. Гюнлени бирисинде, ол уьюне къайтып барагъанда, кабахурма бавну салкъынында ял алмагъа токътай. Мунда къара тюслю (негр) къул ишлей болгъан.
Ол гьис этген кюйде, къулгъа аш гелтире ва ашап, ял алмакъ учун ол ишин бёле. Шо мюгьлетде барудан атылып, ону янына бир ит геле. Къул огъар бир чюрегин ташлай, ит ону шоссагьат ашай. Тоймай къалгъан ит къулгъа къарай, дагъы тюшмесми экен деп умут эте. Шо заман къул огъар экинчи ва уьчюнчю чюреклерин де бере. Тюшген ашын тез-тез ашап, ит барудан янгыдан атылып чыгъып, къачып гете. Абдуллагь ибн Жафар ол адамны янына гелип: «Гьей къул, сен гюнде не ашайсан?» – деп сорай. Ол: «Сен гёрген шо уьч чюрек мени ашым», – деп жавап бере. Абдуллагь тамаша болуп: «Олай буса, оьзюнге къоймай, неге сен бютюн ашынгны итге бердинг?» – деп сорай. Къул: «Бу якъларда итлер болмай. Бу жан йыракълардан гелген ва мен ону ач къойма сюймедим», – деп англата. Абдуллагь: «Бугюн сен не ашажакъсан?» – деп бирден-бир тамаша болуп сорай. Къул: «Бугюн ач къалажакъман», – дей. Шо заман Абдуллагь ибн Жафар: «Артыкъ чомартсан, деп адамлар айып эте магъа. Бу адам буса, менден шайлы чомарт», – дей. Абдуллагь ибн Жафар къулну да сатып ала, ичиндеги тереклери булан шо бавну да сатып ала ва сонг къулну азат эте, шо бавну да огъар савгъат этип бере.
Бу хабардан англашылагъан кюйде, чомартлыкъ гёрсетмек учун уллу байлыкъны еси болмакъ борч тюгюл. Неге тюгюл, чомарт адам – башгъалар учун нени буса да савгъат этегенде къыйналмай. Гьакъ чомартлыкъ – оьзюнге аявлу ва къыйматлы затдан башгъа адам учун айрылмакъ, башгъа гишини оьзюнгден артыкъ гёрмек. Оьз гючюнгню ва заманынгны къызгъанмай ва гележекде этген ишинге гьёкюнмей къалма болсанг ва яхшылыгъынгны бетлемесенг, шо заман герти чомарт адам саналма болажакъсан. Чомартлар бетлемей ва этген яхшылыгъын оьзлер де унутма къарай.
Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанны бир аятында булай айта (маънасы): «Сюегенигизден (малыгъыздан) харжламай туруп, сиз бирт де берекет (Аллагьны ﷻ разилигин) гёрмессиз ва нечакъыны ва нени харжлай бусагъыз да, Аллагь ﷻ шо гьакъда биле (толу кюйде сизин шабагъатлар)» («Али Имран» деген сура, 92-нчи аят).
