Къыйматлы хасиятланы тас этмейик
Гьалыбыз яхшы болажакъгъа инанмакъ – инсанны яшавун маъналы эте. Булай къарагъанда, умут яшамагъа гюч бере. Ругь гётереген хыйлы зат бар, тек яхшылыкъ болажакъгъа инаныв аслусу деп айтар эдим.
Бугюн мен къылыкъ, мурат учун гьаракат этив, илиякълы хасият, рагьмулукъ, языкъсыныв, уллулагъа гьюрмет, гиччилеге ва гьатта оьзюбюзге де яхшы болувну гьакъында хабарламагъа сюемен. Заманлар алышынгъан, алдагъы кюйлер къалмагъан деп нечакъы да кёп кант этмеге болабыз, амма оьзюбюзню яхшы этмеге башламасакъ, аралыкълар къолай болажагъы тамаша.
Жамият нечик алышынса да, адамлар учун минг йыллар агьамиятлы кюйде къалагъан, ону кюрчюсю саналагъан къыйматлы мердешлер ёкъ болуп къалмай. Маданият байлыкъ бары да халкълар учун бир йимик къыйматлы. Адам арадагъы татувлукъ, жамиятда оьзюн оьзденли тутув ва къурдашлыкъ –уллу маъналы къыйматлыкълар.
Амма, нечакъы яман тие буса да, тек гьалиги девюрде бир-бир яхшы мердешлер унутулуп бара. Масала, орта оьмюрдеги наслугъа оьзюнден уллу адам гирип гелгенде эре турмагъа, хозгъалмагъа тарыкъ экенни англатмагъа тюшмей. Шолайлыкъ булан гьюрмет белгилене. Олай да, биринчи салам бермек, уллулагъа кёмек этмек – мени чагъымдагъылагъа ачыкъ «илму». Булай янашыв ажайып къыйматлы.
Бугюнгю яшавубузда биз нени гёребиз? Тюбюкъарадан немкъорайлыкъ (озокъда, бир-биревлер герти къыйматланы абурлай гьали де…), кёплер уллугъа гьюрмет этип артын чы нечик де тургъузмас, башын да тербетме сюймей, икрам этип. Гьай аман, жанынг шат бола жагьил адам уллугъа абур-сый этегенни гёрсенг.
Жагьил адамланы къырыйындан орамда оьтмеге къоркъуп къаласан бир-бирде. Уланъяшлар, къызлар – башгъа тюгюл, гьатта гиччи яшлар да нас сёз къуса, къычырып кюлей, тюкюре, айлана якъны чирите. Бек багъыйсыз гьал. Айып этмекден гьаран сакъланасан. Англайсан чы, олардан къайдагъыны эшитип, менлигинге тиймеге болагъанны…
Эсиме гелеген кюйде, биз барыбыз да жагьил наслу булан ярыкъландырыв, англатыв иш юрютмеге герекбиз – уьйде де, орамда да. Къырда оьзюн тутагъан кюйню англатмагъа, къылыкъ ва тарбия не экенни олагъа ачыкъ этмеге тарыкъ. Уллулар агьлюню гьайын эте туруп, къазанмакъны гьакъында ойлаша ва яшлары булан англатыв иш юрютмеге чоласы етишмей къала. Шогъар да къарамайлы, яшланы гьайын этмесе, тарбия бермесе, оланы гележеги нечик болур дагъы? Сонг гьёкюнч болмасмы? Айрыча гюн ва бир заман сайлап, хас кюйде онгарылмакъ тарыкъ тюгюлдюр. Ата-ана яшлар булангъы мюгьлетде, ашайгъанда, уьй къуллукъ этегенде, тюкенге чыкъгъанда лакъыр юрютмеге, ону-муну англатмагъа ярай чы. Шолай къатнав пайдалы да болур, аралыкъланы да беклешдирер.
Яшавубузну башгъа яны – инсан аралыкълар. Шолар шонча да эниш тюшген, гьатта гёнгюнг бузулуп да къала шо гьакъда ойлашсанг. Не саялы десе, озокъда – телефон багьана. Ёлугъуп турмагъа негер тарыкъ, эгер зенг этип яда язып йиберсе бола буса. Жанлы къатнав ажайып аз болгъан. Эргишилер, гьатта къатынгишилер де уьйде жыйыла турмай, шат агьвалатларын кафеде оьтгермеге амракъ болгъан. Озокъда, шолай этмеге онгайлы, тынч ва модагъа гёре де дюр.
Амма. Ал заманларда той эте буса, сав тухум, гьатта юрт жыйылып нечик онгарылып йибере эди, огьо-гьо-гьой! Мен шолай жыйынланы бек сюе эдим ва эсимде шолар арив сакълангъан. Байрам болагъанда о заман гьалва сатып алынмай, оьзлер бишире эди. Нечакъы татли де дюр эди! Илав гьалваны этегенде илашгъысын хырт-хырт деп ашамагъа ким сюймей эди?! О йылларда къатнав, арада иссилик болуп, арыгъанлыкъ ва оьрчюкленив гьис этилмей эди. Жыйылгъан ерде бары да янгылыкъланы билип, къужурлу хабарлагъа тынглап, завх эте эдик. Огь, не арив жыйынлар эди!
Гьали буса, бирче жыйылагъанда да къолдан телефон таймай ва бу гьалгъа яшларыбыз бизден уьйрене. Багъыйлы кюй тюгюл. Буса да, бырын заманлардан гелеген арив мердешлерибизни, ажайып къылыгъыбызны ва макътавлу хасиятларыбызны бютюнлей тас этип битмегенибизге умут къалгъан.
Гертиден де, жагьиллерибизде яхшы хасиятлар да ёкъ тюгюл. Олар рагьмулугъун, ят адамгъа языкъсынмагъа болагъанлыгъын сакълагъан деп эсиме геле. Рагьмулукъ ишлерде ортакъчылыкъ этегенинден билине. Бек асил хасият. Чакъда бир гёребиз чи, оьсюп гелегенлер орам жанланы ашатагъанын, уллулагъа ёлдан чыкъмагъа кёмек этегенин. Къоччакълар! Яман булан яхшы да янаша юрюй. Шолай яшап да барабыз.
Жанлы къатнавну болдурайыкъ, яшларыбыз булан ювукъдан къатнайыкъ, сыр ачайыкъ, яхшы ишлеге къошулайыкъ, деп чакъыраман. Ким экенибизни ва ахырыбыз къайсылай барагъанны эсде сакълайыкъ ва герек заманда айып этмеге тартынмайыкъ, къылыгъыбызны яхшы этмеге къаст къылайыкъ. Аслусу – яхшылыкъ болажакъгъа умут уьзмейик.
