Гиччиден арив тарбиялангъан яшлар

Гиччиден арив тарбиялангъан яшлар

Яшланы иман ёлда эдепли тарбиялама герекни гьакъында кёп айтыла, шону агьамиятлыгъы да англашыла. Гертиден де, дин уьйретеген таза къылыкъ булан оьсген яшлар асил адамлар болажакъ, жамитягъа пайда гелтирежек. Шону учун агьлюлерде нарыстаны лап гиччи заманындан трабиялама герек. Яшлар бавунда ва школада инсаплы къылыкъланы артдырыв узатылса, гележегибиз яхшы адамлардан тюзелер эди.

 

Ишин гёрсетип, уьлгюсю гьакъда айтма ярайгъан кюйде арабызда шолай идаралар ёкъ тюгюл. Масала, Къаягент райондагъы Къаранай-авулну «Къарчыгъа» («Соколёнок») деген яшлар бавунда гиччипавланы асил къылыкълы болардай тарбияламакъ учун гёрмекли гьаракат этиле. Яшлар бавуну заведующийи Патимат Кубатова шо муратлагъа етмеге деп оьзлерде бары да шартлар яратгъан. Мунда ишлейгенлер яш тарбияламакъны уллу жаваплыгъын яхшы англай ва гьар гюнлюк загьматы булан оьсюп гелеген наслугъа яхшы къылыкълар сингдирмеге белсенген.

Мисал учун, яшлар бавундагъы воспитатель болуп ишлейген Патимат Никматуллаева юреги булан ишине берилген насигьатчы. Ол яшларын кёп сюе, оланы Ислам дин уьйретеген кюйде яхшы къылыкълы этмеге къыйын тёге. Гьали-гьалилерде оьтген Ораза-байрамгъа да мунда ажайып гьазирликлер болду. Яшлар кёп сюеген байрамны яхшылыгъындан динибиз гёрсетеген эдеп, тарбия гьакъда хабарламакъ учун, ёлугъув оьтгермеге бирдагъы онгайлыкъ болду.

Рамазан айда яшланы сююндюрмек ва билимин артдырмакъ учун мунда кёп иш этилген. Яхшыны ямандан, гьалалны гьарамдан айырып болмагъа гьар бусурмангъа борч санала, тез билген сайын да оьзюне яхшы. Гетген айда яшлар англар тилде ваъза сёзю булан Къаягент районну имамыны заместителлери Аббас Магьамматов ва Асгьабали Давудов, районда тиштайпаланы арасында ярыкъландырыв иш юрютеген бёлюкню ёлбашчысы Уздият Магьамматова, Къаранай-авул юртну башчысыны заместители Абдулхалыкъ Рашидов мунда ёлугъув оьтгерди.

Къонакълар яшлагъа сыйлы айда этилеген яхшы ишлени даражасы хыйлы артагъанны, бу вакътиде намаз къылып башлама арив боларны, уллулагъа кёмек этмекни агьамиятлыгъы гьакъда хабарлады. Шулай ёлугъувлар гиччипавлагъа уллу таъсир эте: олар садагъаны агьамиятлыгъын, гьажатлылагъа кёмек этивню даражасын англайгъан бола. Яш юреклер иманны нюрюнден ярыкъ бола десе къопдурув болмас. Шу чагъында гьакъылы къабул этген яхшлыкъны, эдеп-къылыкъны бюртюклери, олар уллу болгъанда ажайып емиш бережеги гьакъ. Инсангъа яман этмекден сакъланагъан, яхшылыкъны англайгъан ва шогъар багъып абат алагъан адамлар жамият учун да пайдалы болур, оьзлеге талайлыкъ да табар.

Оьз гезигинде яшлар да уллуланы сююндюрдю. Олар гьар айтылгъан сёзге къулакъасып тынглагъан, соравлар да берген. Сонг да, Ораза-байрамгъа онгарылгъанын гёрсетди. Яшлар назмулар ва Къуръан аятлар гёнгюнден уьйренип, пагьмуларын аян этди. Ислам динни кюрючлерин биливге оланы арасында къужурлу конкурс оьтгерилди. Озокъда, мунда утдургъанлар ёкъ, бары да яш янгы билим булан бай болду, савгъатлар буса, бирден-бир гёнгюн ачды.

Оьсюп гелеген наслу тарбиялы, яхшы къылыкълы болгъанны сюе бусакъ, гьар гюн дегенлей гьаракат этмеге тарыкъбыз. Къаранай-авулдагъы яшлар бавунда шону нечик этмеге болагъанны оьзгелеге арив уьлгю гёрсетди. Гертиден де, лап гиччи заманындан Къуръан булан оьсген адам уллу болгъанда яманлыкъдан арек болмасмы, жамият учун пайда гелтирмесми? Шолай тарбиялангъан яшланы гележеги учун парахат болма ярай.

 

Азиз Мичигишев

2026-07-01 (Мугьаррам 1448 г.) №7.


Ана тилине гьашыкъ шаир

Баянлыкъны башын охугъанда, шаирлер барысы да ана тилин сюе, шогъар гьашыкъ, ят тилде яратмай чы деп эсге гелме бола. Шолай, озокъда, дюр, тек биревлер сюювню, ватанны, намусну ва шолай оьзгени артыкъ гёрюп, алгъа салып юрюте. Чагъына гёре жагьил буса да, тек ачыкъдан гёрюнеген пагьмусу булангъы...


Сафар ай оьзге вакътиден къалышмай

Белгили йимик, бусурман рузнамагъа гёре, сафар – мугьаррам айдан сонг гелеген йылны экинчи айы.   «Сафар» деген сёз (башында «сад» деген гьарпы булан) «сари болмакъ» демекни англатмагъа бола. Башгъа маънасы – «бошамакъ», «бош...


Сыйлы адамлар: Умар ибн Абд уль-Азиз

Ата да, улан да бир йимик асил къылыкълы   (Давамы. Башы алдагъы номерлерде)   Асгьабаланы асил вариси ва бусурманланы халипасы Умар ибн Абд уль-Азиз оьзюнден алда болгъан халипа Сулейман ибн Абд уль-Маликни къабурундагъы хумну къолларындан силкип тайдырып битгинче де аякъ тюпдеги...


Бир-бирибизни айыплайгъаныкъны къояйыкъ

Бугюнлерде психология модагъа гирген ва «алгъа барывлу» болмакъ, китап охумакъ гьалиги дюньяда болмаса болмайгъан ишлерден санала. Булай оьсмек инсанны ич масъалаларын чечмеге ёл бере деп ёрала. Амма шогъар да къарамайлы, кёплерибиз ачувлангъанда айтмаса яхшы сёзлени айтып къоябыз,...


Сорав – жавап

– Гебин къыйып, уьйленмек учун айрыча арив вакъти боламы? – Шаввал ва сафар айларда гебин къыйып, уьйленмек этмеге яхшы деп санала (желательно). Неге десе Расулуллагь ﷺ Айша булан шаввал айда уьйленген, къызын Фатиманы буса Алиге сафар айда берген. Гебин къыйывну дыгъарын (никягь)...