Агьлюде къатнавму, эришивмю?
Къатнав да, эришив де бир-бирине ошаш геле. О да, бу да – пелен темагъа гёре пикру алышдырыв. Амма къатнав йымышакъ, илиякълы кюйде юрюле. Къатнавну барышында сёйлейген адамлар бир-бирине абурлу кюйде тынглай, сёзюн бёлмей, бир гишиден башгъасына маълумат геле, билими арта, янгы хабар билине.
Эришив нечик болагъанны буса, гьар ким де яхшы биле. Эришивлю лакъыр юрюлегенде, адамлар гьатдан оза, гьар ким оьзю тюз экенин инандырма къарай, гьатта ялгъан айтып буса да. Булай лакъырлашывну барышында акъырыкълар, къол силлев бола, ондан да бетери – ябушувгъа айланмакъ да бар.
Къатнайгъанда адамлар пикру алышдыра, оьзю айтагъангъа инандырма къарамай. Лакъыр этегенлер агьамиятлы эки хасиятны юрютме тарыкълар. Биринчиси – не учун ва нечик сёйлейгенин англамакъ, экинчиси – лакъырны барышында оьзюн оьзден кюйде тутмагъа болмакъ. Булай низам юрюлсе, лакъыр илиякълы ва оьр даражалы болажакъ.
Агьлюдеги къатнав ва ону агьамиятлыгъы
Къатнав ата-ананы ва авлетлени арасында гелишлик болдура. Яшлар да, уллулар да бир-бири сёйлейген, хабарлайгъан заманда оланы аралыгъы ювукъ бола. Шону яхшылыгъындан къызлар, уланлар гьислерин аян этмеге, масъалаларын билдирмеге бажара. Яшлар уллулар булан рагьат къатнамай, эришиген заманда оланы арасында бару тува, гиччилер такъсырдан къоркъуп, ичиндегин яшыра.
Къатнав яшланы тораймакълыгъына болушлукъ эте. Парахат кюйдеги лакъырлашыв яшда къоркъунчсузлукъ, оьз-оьзюне инанагъанлыкъ ярата, масъалаларын чечмеге кёмек болажакъгъа инандырта. Ата-ана авлетлери булан илиякълы къатнама уьйренсе, яшларыны тарыкъ-герегин англайгъан болажакъ, гьислерин билежек, айрокъда гиччилер юрегиндегин ачыкъ кюйде билдирмеге пагьмусу етишмей буса.
Гьалиги девюрде гюнбатар «культура», оланы яшавгъа къаравлары бизге басгъын эте. Ят яшав информация къураллардан, соцсетлерден таба жагьиллени къылыгъына яман таъсир эте, бизин адатлы мердешлерибиз артгъа тебериле. Булайлыкъны уьлгюлерин гьар гюн гёрмеге болабыз. Жагьил гьакъыллар къаравсуз, тарбиясыз къалса, яман гюплеге къошулма, яшавун бузмагъа бола. Гюплер дегенде шо яманлыкъ орамдан таба да, телефондагъы гюплерден таба да гелмеге болагъанны англама тарыкъ. Яшларына герек чакъы заман тапмайгъан ата-ана авлетлерин къоркъунчлу гьалгъа сала. Агьлюде уллуланы да, яшланы да арсында къатнав бар буса, хыйлы масъаланы алдын алмагъа бажарыла.
Къатнавну уьстюнлю этмеге нечик бола?
Яшланы тарбиясындагъы яхшылыкъ да, яманлыкъ да кёбюсю гезик агьлюде башланагъаны белгили. Аралыкъ татывлу, гелишли болмакъ учун, ата-ана агьлюде исси гьал, бир-бирин англайгъанлыкъ яратма герек. Шону учун ожакъда къавгъаламакъ, эришмек болма тюшмей деп тутма тарыкъ. Къатнайгъанлар рагьат гьалда болма тарыкъ, сёйлейгенде авазын гётермей, бир-бирине абурлу янашмаса пайда ёкъ.
Хыйлы ата-ана оьзлени нечик тарбиялагъан буса, яшларын да шо кюйде оьсдюрме къарай. Оланы эсине гелеген кюйде, бу – лап яхшы ва тетиксиз тарбия. Амма шолай болмай къалмакъ да бар. Ата-ана гьалиги тарбия къайдаланы ахтармагъа герекдир ва чалт алышынагъан дюньяда янгы-янгы тарбия сырланы билмеге, шоланы къоллап болмагъа агьамиятлы. Яшлар булан даим илиякълы лакъырлашма, къатнав юрютмеге бажарагъан ата-ана яш тарбиялавда уьстюнлюкге етишерге шекленмеге тюшмей.
