Ражаб айны оьрлюгю
Ражаб айны оьрлюгю
«Ражаб» деген сёз «ар-ружуб» деген калимадан баш ала ва шону маънасы – «оьр этмек». Шону аты бу айны ичинде Есибиз Мугьаммат Пайхаммарны ﷺ Исраъ ва Миъраж (бир гечени ичинде Маккадан Иерусалимге ва ондан кёклеге гётерилгенлик) деген инг гёрмекли белги булан оьр этгени булан байлана.
Олай да, ражаб дав юрютмеге гери урулагъан дёрт айны бириси (ашхур аль-хурум). Бу гери урув Ибрагьим пайхаммарны ва ону уланы Исмайылны заманындан берли юрюлюп гелген. Бу пайхаммарлар айтгъангъа гёре этип, араплар Ислам дин гелгенче де шо вакътиде дав этмей болгъан.
Есибиз Къуръанда булай айта (маънасы): «Гьакъ кюйде, Аллагьны ﷻ (йылдагъы) айларыны санаву – он эки ва шо гьакъда Аллагьны ﷻ Китабында (Лавх аль-махфуз) Ол кёклени ва ерни яратгъан гюн язылгъан. Олардан дёртевю (айланы) – гери урулгъан (зуль-къаада, зуль-гьижжа, мугьаррам ва ражаб). Бу дурус дин, шо саялы шоланы ичинде (айланы) оьз-оьзюгюзге (гюнагь этип) адилсиз болмагъыз…» («Ат-Тавба» деген сура, 36-нчы аят).
Савболлашыв гьаж къылагъан заманда, Арапа тавда турагъан вакътиде Мугьаммат Пайхаммар ﷺ шонда жыйылгъанлагъа насигьат эте туруп, шо айлагъа агьамият бермеге буюргъан болгъан. «Гьакъ кюйде, заман Аллагь ﷻ кёклени ва ерни яратгъан вакътиден тутуп яралгъан низамгъа къайтып ерине гелди. Йылгъа 12 ай гире ва шолардан дёртевю – гери урулгъанлары. Уьч ай арты-артындан геле: зуль-къаада, зуль-гьижжа, мугьаррам ва ражаб «Музар» (дав юрютмей бу айгъа айрыча гьюрмет этеген арап къавумгъа багъышланып тагъылгъан ат). Ражаб жумад уль-ахирни ва шагьбанны арасында» (аль-Бухари, Муслим).
Пайхаммарны ﷺ: «Гьакъ кюйде, заман Аллагь ﷻ кёклени ва ерни яратгъан вакътиден тутуп яралгъан низамгъа къайтып ерине гелди» деген сёзлер гьакъыкъат ерине гелип, араплар жагьилияны (Ислам дин гелгенче алдын вакъти) девюрюнде этип юрюгени токъталгъанны белгилей. Араплар онгайына гёре шо гери урулагъан айланы башгъа замангъа чыгъарып къоягъан кюйлер болгъан. Шогъар гёре, «Ат-Тавба» деген сураны 38-нчи аятына баянлыкъ берилегенде булай язылгъан: «Гери урулагъан айны башгъа айгъа чыгъармакъ (масала, мугьаррамны сафар айгъа) имансызлыкъны гючлендире…».
Гери урулагъан оьзге айларда йимик, ражаб айда да ораза тутмакъ яхшы, неге десе Пайхаммарны ﷺ гьадисинде булай айтылгъан: «Гери урулагъан айларда ораза тут ва ораза ач, гери урулагъан айларда ораза тут ва ораза ач, гери урулагъан айларда ораза тут ва ораза ач» (Абу Давуд).
«Мугни аль-Мугьтаж» деген китабында имам аль-Хатыб аш-Ширбини шо гьакъда булай яза: «Рамазан айдан сонг ораза тутмакъ учун лап яхшы деп гери урулагъан айлар санала (ашхур аль-хурум) ва олардан лап яхшысы мугьаррам ай (бусурман рузнамада биринчи гелеген ай). Муслим сакълап гелтирген гьадисде шо гьакъда булай айтыла: «Рамазан айдан сонг ораза тутмакъ учун Аллагьны ﷻ гери урулгъан мугьаррам айы геле». Шондан сонг ораза тутмакъ учун ражаб ва арты булан оьзге айлар геле (зуль-къаада ва зуль-гьижжа)».
Ражаб айда «атира» деп айтылагъан къурбан этсе яхшы санала. Атира – ражаб айны биринчи он гюнюнде ва олай да оьзге айларда этилеген къурбан.
«Тухфат аль-Мугьтаж» деген китабында Ибн Гьажар аль-Гьайтами язагъан кюйде, атира – ражаб айны биринчи ог гюнюнде этилмеге яхшы къурбан, неге десе шо гьакъда белгили гьадислерде де айтыла. Имам ан-Навави буса, «Аль-Мажму» деген китабында шо ишге тийишли баянлыкъ бере.
Ибн Гьажар аль-Гьайтами булай яза: «Ондан къайры, «фараа» деп айтылагъан къурбан этмек де яхшы. Шону маънасы – гьайван берекетли ва гележекде кёп бала берсин учун, биринчи тёлню (приплод) къурбан соймакъ. Бу эки тюрлю къурбан сюннет ишлерден, неге десе оланы мурады – гьажатлылагъа эт оьлешмек».
Барыбызгъа да белгили йимик, ражаб рагьмулу рамазан ай етише турагъанны эсге сала. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ кёкде ай тувувну гёрюп, ражаб гелгенни токъташдыра ва юрегинден шу дуаны охуй болгъан: «Гьей, Аллагь ﷻ , ражаб ва шагьбан айларда рагьмулугъунгну савгъат эт бизге ва рамазан айны къаршыламагъа имканлыкъ бер хари» (ат-Табарани).
Айтылагъан кюйде, бу дуаны ражаб ва шагьбан айланы узагъында охуса яхшы. Шолайлыкъ булан йылны ичиндеги лап агьамиятлы айгъа ругь якъдан гьазирлик гёрербиз.
Есибиз Аллагь ﷻ рагьмулугъун гёрсетип, Яратгъаныбызгъа гьакъ юрекден ибадат этип, ораза тутуп, гьажатлылагъа садагъа оьлешип, ражаб айны оьр даражада оьтгермеге бизге имканлыкъ берсин деп тилейбиз. Амин!
