Хорлав ва налатлав гери урула

Адамлар ушатмайгъанын гёрегенде бары да затны налатламагъа гьап-гъазир. Кепине гелмеген танышын, ёлдагъы машинни, тюкенчини, гьатта оьз авлетин де тынч кюйде налатлайлар.

Есибиз Аллагь ﷻ Къуръанда булай айтгъан (маънасы): «Гьей, иманы барлар! Бир эргишилени башгъа эргишилеге гёнгю кюлемесин, балики олар булардан яхшыдыр. Ва бир къатынгишилени башгъа къатынгишилеге де гёнгю кюлемесин, балики олар булардан яхшыдыр. Ва бир-биригизде нукъсанлыкълар излемегиз ва бир-биригизге эрши атлар такъмагъыз. Имангъа гелген сонг пасыкъ деп айтылмагъа къыйышагъан зат тюгюл. Товба этмегенлер буса, зулмучулардан (жагьаннемни азабына оьзлеге ёл этген)» («Аль-Гьужурат» деген сура, 11-нчи аят). Яратгъаныбыз булай деп буваргъан сонг, кимесе биревню налатлав Есибиз салгъан гери урувну кютмейгенлик болур.

Абдурагьман ибн Масъуд етишдирген гьадисде Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Иманы бар адам башгъаны хорламас, налатламас, эрши ишлени этмес, нас сёзлер айтмас» (Агьмат, ат-Тирмизи). Башгъа гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айта: «Есибизни ачувун чыгъартып ва жагьаннемни азабына лайыкълы болуп, бирбиригизни налатламагъыз» (Абу Давуд, ат-Тирмизи). Бусурманны хасиятларын суратлай туруп, Расулуллагь ﷺ булай атйгъан: «Иманы бар адам налатламай, яман сёйлемей, эдепсиз кюйде юрютмей оьзюн» (атТирмизи). Абд уль-Къадир Гилани булай айтгъан: «Иманы бар адам Есибиз яратгъан биревню де налатламагъа герекмей. Шолайлыкъ сыйлы ва иманы токъташгъанланы хасияты.

Инсан булайлыкъны юрютмеге болса, Есибиз Аллагьны ﷻ сакълавуну ва якълавуну тюбюнде алай арив оьмюр оьтгережек. Гьатта огъар яманлыкъ этилсе де, ол оьчлюкню сезмей, ямангъа гёре яман болмай. Инсанны шолай хасияты ону эки де дюньяда даражасы артмакъгъа себеп, дуасы къабул этилер ва оьзю буса оьр къылыкълы болур». Абу Дарда етишдирген гьадисде Пайхаммарны ﷺ булай сёзлери гелтириле: «Инсан налатлагъанда шо кёкге гётериле ва кёкню эшиклери ябыла шону алдында; сонг шо ерге тюше ва ер де ябыла шону учун; налат оьзюне ер излей, тек табып болмай. Сонг шо кимге йиберилген буса, шогъар бара. Эгер ол налатгъа лайыкълы болгъан буса, огъар тие. Амма лайыкълы болмагъан буса, айтгъан гишиге геле ва огъар тие» (Абу Давуд).

Пайхаммар ﷺ Есибиз Аллагьны ﷻ налаты тийгенлени гьакъында айтагъан гьадислери де бар. «Лут пайхаммарны халкъы юрютген гюнагьны этегенлеге Яратгъаныбызны налаты болсун» (Абу Давуд, ат-Тирмизи). Ибн Аббас етишдирген кюйде, Пайхаммар ﷺ булай айтгъан болгъан: «Мени асгьабаларымны сёгюп, яман сёйлейгенге Яратгъаныбызны, Ону малайиклерини ва бары да адамланы налаты тиежек» (ат-Табарани). Бу гьадисни башгъа риваятында булай айтыла: «Яратгъаныбыз Аллагь ﷻ олай адамдан Сорав алынагъан гюн борч ва сюннет ишлени къабул этмес». Есибиз Аллагь ﷻ сёз булан да, иш булан да бир инсангъа да яманлыкъ ва къыйынлыкъ этмес учун бизге иман ва гьакъыл берсин, олай да айлана якъгъа пайда гелтирегенлерден этсин бизин.

Мысгъыллав

Аллагьу таала Къуръанда булай айта (маънасы): «Байлыгъын жыягъан ва шону санайгъан гьар яла ябывчугъа ва къыйнайгъан адамгъа дерт болсун. Ол байлыгъы даим яшав бережек деп тура. Амма болмас! Ол шексиз кюйде «Аль-Хутамагъа» тарыр» («АльХумаза» деген сура, 1–4-нчю аятлар). Башгъаланы мысгъыллайгъанлыкъ адам оьзюн оьр гёрмеге башлагъанда бола. Бара-бара олай адам оьзгелени сан этмей. Есибиз буса, бусурманланы бирликге чакъыра ва шо бирликге къаршы чыгъагъан ишлени, сёзлени гери ура. Гёнгю кюлейген, мысгъыллайгъан адам оьзюню сёзлери булан айлана якъдагъы оьзю йимиклени хатирин къалдыра. Оьктемлик ва мысгъыллав бусурманланы къардашлыгъына къаршы чыгъа, бир-бирини хатирин къалдыра ва оьчлюкге айлана. Шолайлыкъдан экевню къатнаву бузулагъадан къайры, жамият аралыкълагъа да зиян этиле. Бу гьакъда «Гьужурат» деген сурада шо гьал ачыкъ кюйде шулай суратлана (маънасы): «Гьей, иманы барлар! Кёп шекликлерден сакъланыгъыз, неге тюгюл шоланы бирлери гюнагь бола. Бир-биригизни гьызарламагъыз ва артыгъыздан сёйлемегиз…» («Гьужурат» деген сура, 1,2- нчи аятлар).

Хатирин сёз ва иш булан къалдырывгъа гери урув янгыз бусурман аралыкъ булан дазуланмай. Бизин динибиз гьар адамны да къыйматлы байлыкъларына тийишли кюйде янашмагъа чакъыра. Шо байлыкълагъа адамны дини, яшаву, гьакъылы, наслусу ва малматагьы гире. Демек, башгъа адамны менлигине тиймек гери урула. Белгили йимик, жамият аралыкълар адамны юрегиндеги ачыкълыкъгъа асаслана. Абу Гьурайра етишдирген гьадисде Пайхаммар ﷺ булай айтгъан деп бар: «Гьакъ кюйде, Яратгъаныбыз сизин къаркъарагъызгъа, тыш гёрюнюшюгюзге къарамай, амма Ол сизин юреклеригизге ва ишлеригизге къарай» (Муслим).

Адамлар пеленче биревню ишлерине гёре багьа бере, ону ич дюньясы буса яшыртгъын къала. Шо саялы биревню де башгъа адамны башын сёйлемеге, ону хатирин къалдырмагъа ихтияры ёкъ. Инсанны юреги бузулагъанда Есибиз Аллагь ﷻ шону гёре, неге десе юрекге къарай. Къуръанны бир-бир сураларында айтды-къуйтду юрютюв ва адамны хатирин къалдырыв ачыкъ кюйде гери урулагъан ишлерден деп айтыла. Шолай болгъан сонг, Есибиз Аллагьгъа ﷻ ва Къыямат гюн болажакъгъа инанагъан гишиге башгъа адамны мысгъылламагъа, ерсиз масхаралар этип хатирин къалдырмагъа герекмейгенни билмеге тарыкъ.

Гечмек яхшы

Чакъда бир башгъа адамны хатирин къалдырабыз ва шогъар гьёкюнген сонг, гечмекни тилемеге къыйын гёребиз. Гечилген болмакъ ва оьзгелени де гечмеге болув яшавда айрыча маъналы, аслу ерлеринден деп айтмагъа ярай. Озокъда, сёз яраны аччылыгъындан къутулмагъа къыйын, айрокъда шону ювукъ адам этген буса. Мугьаммат Пайхаммар ﷺ булай айтгъан: «Гечив ва ёл къоюв – лап арив хасиятлардан» (аль-Бухари, Муслим). Есибиз Аллагь ﷻ гечилгенлерден ва оьзгелени де гечегенлерден болмагъа насип этсин бизин! Амин.

АГЬМАТ ИБРАГЬИМОВ